Müsahibə - Becan.az https://becan.az/ ru Müsahibə - Becan.az DataLife Engine “Ahəng qanununa uyğun işləyirəm” – Ceyhun Musaoğlu ilə 50 yaşın müsahibəsi https://becan.az/index.php?newsid=4985 https://becan.az/index.php?newsid=4985 Admin Sat, 08 Mar 2025 12:10:53 +0400 “Ahəng qanununa uyğun işləyirəm” – Ceyhun Musaoğlu ilə 50 yaşın müsahibəsi
Bakupost.az bu gün(martın 6-sı - red.) 50 yaşını tamamlayan jurnalist, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təhcizatı Xidmətinin mətbuat katibi Ceyhun Musaoğlu ilə müsahibəni təqdim edir:

- Ceyhun bəy, 50-ni tamamlamaq çox çətin oldu, yoxsa necə gəlib çatdığını heç hiss etmədiz?

- 50 ilin hər dəqiqəsini hiss etdim. Ömrümün bu günə qədər olan günləri insanın yaşaya biləcəyi bütün yaşam mərhələləri arasında bölünüb. Yaşamadığım mərhələ yoxdur, - desəm, inanın. Həm də ona görə inanın ki, yalan danışmağı bacarmıram. Nitşe demiş: Elə bir həyat yaşadım ki, cənnəti də gördüm, cəhənnəmi də, elə bir eşq yaşadım ki, tutqunu da gördüm, məmnunluğu da…

- Ceyhun Musaoğlu builki doğum gününü tam fərqli ortamda qeyd edir, bir növ məmur kimi. Jurnalistikanın fəhləsi, sözün qulu olmaq daha asandır, yoxsa başqa birinin sözünü demək, sözçülük etmək?


- Mənim üçün dünyanın ən gözəl peşəsi jurnalistikadır. 30 ildir jurnalistəm. Birinci sinifdə oxuyandan mənə jurnalist Ceyhun deyirlər. Düşünürəm ki, hər bir peşə sahibi öncə xaraktercə o peşənin məziyyətlərinə uyğun olmalıdır. Özümü məhz xaraktercə jurnalist hesab edirəm. Hazırda hüquqi cəhətdən məmuram, amma mənəvi və peşə cəhətdən jurnalistəm. Hal-hazırda çalışdığım qurumun rəhbərliyinə də çox minnətdaram ki, Yunus Əmrə demiş, rəhbərliyim “Bir mən vardır, məndə məndən içəri... ” gerçəyini qəbul etdilər. Onların mənə inamı daxilimdəki mənə imkan verdi ki, jurnalistikanı məmurluqla birləşdirə, vahid əqidəyə, vahid amala, dövlətimə və ictimaiyyətə qulluq göstərməyə sövq edə bilim.

- ⁠Etiraf edək ki, çalışdığınız qurum daha çox problemlər yaşanan sahədir. Buna görə siz də çox tənqid olundunuz ilk başlanğıcda, verdiyiniz hər açıqlamada hansısa məqam jurnalistlərin tənqid hədəfinə tuş gəlirdi. Əvvəllər siz də eyni aqressiyanı göstərirdiniz onlara qarşı, ancaq sonda bir növ ağ bayraq qaldırdınız. İndi necədir vəziyyət? Bu postda olduğunuza görə peşman deyilsiniz?

- Ağ bayraq? Adam öz Vətənində, öz cəmiyyətində, öz vətandaşları, həmkarları, əzizləri arasında ağ bayraq qaldırmaz. Hər şey əvvəl də yüksək səviyyədə idi, indi də, sonra da belə olacaq. Təvəzökarlıqdan uzaq olmasaydı, deyərdim, jurnalistikanın bütün sirlərini bilirəm, bütün şərtlərinə əməl etməyi bacarıram və müxtəlif peşə sahiblərinə də peşələrini belə dəyərləndirməyi, belə sevməyi tövsiyə edirəm. Çox bilmək bəzən narahatlıq yaşadır. Başqalarının da eyni qədər bilməsini istəyirsən ki, ahəng yaransın. Hazırda ahəng qanununa uyğun davranıram, uyğun yaşayıram. Belə yaşamaq gözəldir. Belə işləmək nəticəlidir.


- ⁠Onu da etiraf edək ki, sizdən əvvəl “Azərsu”yun mətbuat xidməti Anar bəy kommunikasiyanı, media ilə əlaqələri çox yaxşı şəkildə qurmuşdu. Nəinki jurnalistlər, hətta sıravi vətəndaşlar da, gecə saatlarında olsa belə, Anar bəyə yığıb, problemi bildirirdi və həllinə nail olurdu. Siz bu prosesi necə tənzimləyirsiz? Əlçatan mətbuat katibisiz?

- Əziz həmkarım Anar bəyin fəaliyyətini təriflədiyinizə görə, çox sevindim. Həmkarlarım barədə xoş söz eşidəndə qanadlanıram. Elə bu qanadlarımla da mənə edilən müraciətləri, istəkləri havadaca yerinə yetirirəm və bundan zövq alıram. Bizim işimizdə gecə və gündüz saatı yoxdur. Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə tabe olan bütün qurumlar, o cümlədən mətbuat katibi olduğum İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti 24 saat fasiləsiz iş rejimində fəaliyyət göstərir.

- ⁠Bu günlərdə sizin qurumda daha bir mətbuat katibliyi yarandı, Xanlar Mehdiyevin vəzifəsini nəzərdə tuturam. Bu xəbər birmənalı qarşılanmadı, sanki hansısa şöbəyə ayrıca mətbuat katibi təyin olundu. Bəlkə ADSEA ƏƏSMN kimi böyük bir quruma çevrilir? Bu məsələyə aydınlıq gətirməyinizi xahiş edirik.

- Bu təyinatda birmənalı olmayan heç nə yoxdur. Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidməti ADSEA-nın tərkibində olan beş publik hüquqi şəxsdən biridir. İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti də publik hüquqi şəxsdir və mətbuat katibi postu var. Həmkarım Xanlar bəyə də yeni işində uğurlar arzulayıram və birlikdə ADSEA-nın fəaliyyətinin daha səmərəli olmasına çalışacağımızdan məmnunluq duyuram.


- ⁠İşdən çox sual oldu, bir qədər də özünüzdən danışaq. 50 yaş həyatınızda başqa bir dəyişikliklə də yadda qaldı, deyərdik. Bu il qayınata oldunuz, bircə balanızı, qızınızı nişanladınız. Bu, necə bir hissdir, məsuliyyətdir?

- Hələlik qayınata olmamışam. Gənclərin ailə qurmasının ilkin proseduru həyata keçib. Başqa tərəfdən isə kürəkən, qayınata anlamı bir az məndən uzaqdır. Övladımın həyat yoldaşı mənim də övladım qədər övladımdır. Qız atası olmaq nə vaxtsa onu başqa bir evə köçürəcəyin üçün ağır hissdir. Hələ də o hissin ağırlığını daşıyıram. Mən qızıma təkcə ata yox, həm də qardaşam, bacıyam, dostam, qrup yoldaşı, iş yoldaşıyam. Ağırdır ona görə ki, bəyimiz bu vəzifələri daşıya biləcəkmi? Əslində başqa yol da yoxdur, daşımalıdır. Xoşbəxtlik bir-birinə qayğı göstərməyi bacarmaqdır. Qayğı sevgidən ucadır. Arzum budur ki, bütün insanlar bir-birinə səmimi qəlbdən qayğı göstərsinlər. Mən abonentlərimizə qayğı göstərməyi bacarıram və bu bacarığımdan zövq alıram. Əminəm ki, kainata göndərdiyim bu davranış ümumdünya cazibə qüvvəsinə uyğun olaraq əzizlərimi də gəlib tapacaq.

- ⁠Bundan sonrakı arzularınız? Başqa şəxs kimi Ceyhun Musaoğluna nələri arzu edərdiniz, necə təbrik elədiniz?

- Ən böyük arzuna çatmısan, Ceyhun. Qarabağ, Şuşa, sənin dogma yurdun Zəngilan işğaldan əbədi azad olunub. Onsuz da şəxsi arzun yoxdur, bütün arzuların ölkənlə, xalqınla bağlıdır. Qalib ölkən, xoşbəxt xalqın var. Arzu edirəm ki, xoşbəxtliyin bu uca zirvəsini həmişə qorumağı bacarasan, qalib Azərbaycanın o zirvədə qalmasına bütün elliklə birgə nail olasan.

- Biz də arzularınıza qoşuluruq, Bakupost.az kollektivi adından doğum gününüzü – yubiley yaşınızı təbrik edirik!

Ceyhun Musaoğlunun uşaqlıq şəkilləri:





]]> “Ahəng qanununa uyğun işləyirəm” – Ceyhun Musaoğlu ilə 50 yaşın müsahibəsi
Bakupost.az bu gün(martın 6-sı - red.) 50 yaşını tamamlayan jurnalist, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təhcizatı Xidmətinin mətbuat katibi Ceyhun Musaoğlu ilə müsahibəni təqdim edir:

- Ceyhun bəy, 50-ni tamamlamaq çox çətin oldu, yoxsa necə gəlib çatdığını heç hiss etmədiz?

- 50 ilin hər dəqiqəsini hiss etdim. Ömrümün bu günə qədər olan günləri insanın yaşaya biləcəyi bütün yaşam mərhələləri arasında bölünüb. Yaşamadığım mərhələ yoxdur, - desəm, inanın. Həm də ona görə inanın ki, yalan danışmağı bacarmıram. Nitşe demiş: Elə bir həyat yaşadım ki, cənnəti də gördüm, cəhənnəmi də, elə bir eşq yaşadım ki, tutqunu da gördüm, məmnunluğu da…

- Ceyhun Musaoğlu builki doğum gününü tam fərqli ortamda qeyd edir, bir növ məmur kimi. Jurnalistikanın fəhləsi, sözün qulu olmaq daha asandır, yoxsa başqa birinin sözünü demək, sözçülük etmək?


- Mənim üçün dünyanın ən gözəl peşəsi jurnalistikadır. 30 ildir jurnalistəm. Birinci sinifdə oxuyandan mənə jurnalist Ceyhun deyirlər. Düşünürəm ki, hər bir peşə sahibi öncə xaraktercə o peşənin məziyyətlərinə uyğun olmalıdır. Özümü məhz xaraktercə jurnalist hesab edirəm. Hazırda hüquqi cəhətdən məmuram, amma mənəvi və peşə cəhətdən jurnalistəm. Hal-hazırda çalışdığım qurumun rəhbərliyinə də çox minnətdaram ki, Yunus Əmrə demiş, rəhbərliyim “Bir mən vardır, məndə məndən içəri... ” gerçəyini qəbul etdilər. Onların mənə inamı daxilimdəki mənə imkan verdi ki, jurnalistikanı məmurluqla birləşdirə, vahid əqidəyə, vahid amala, dövlətimə və ictimaiyyətə qulluq göstərməyə sövq edə bilim.

- ⁠Etiraf edək ki, çalışdığınız qurum daha çox problemlər yaşanan sahədir. Buna görə siz də çox tənqid olundunuz ilk başlanğıcda, verdiyiniz hər açıqlamada hansısa məqam jurnalistlərin tənqid hədəfinə tuş gəlirdi. Əvvəllər siz də eyni aqressiyanı göstərirdiniz onlara qarşı, ancaq sonda bir növ ağ bayraq qaldırdınız. İndi necədir vəziyyət? Bu postda olduğunuza görə peşman deyilsiniz?

- Ağ bayraq? Adam öz Vətənində, öz cəmiyyətində, öz vətandaşları, həmkarları, əzizləri arasında ağ bayraq qaldırmaz. Hər şey əvvəl də yüksək səviyyədə idi, indi də, sonra da belə olacaq. Təvəzökarlıqdan uzaq olmasaydı, deyərdim, jurnalistikanın bütün sirlərini bilirəm, bütün şərtlərinə əməl etməyi bacarıram və müxtəlif peşə sahiblərinə də peşələrini belə dəyərləndirməyi, belə sevməyi tövsiyə edirəm. Çox bilmək bəzən narahatlıq yaşadır. Başqalarının da eyni qədər bilməsini istəyirsən ki, ahəng yaransın. Hazırda ahəng qanununa uyğun davranıram, uyğun yaşayıram. Belə yaşamaq gözəldir. Belə işləmək nəticəlidir.


- ⁠Onu da etiraf edək ki, sizdən əvvəl “Azərsu”yun mətbuat xidməti Anar bəy kommunikasiyanı, media ilə əlaqələri çox yaxşı şəkildə qurmuşdu. Nəinki jurnalistlər, hətta sıravi vətəndaşlar da, gecə saatlarında olsa belə, Anar bəyə yığıb, problemi bildirirdi və həllinə nail olurdu. Siz bu prosesi necə tənzimləyirsiz? Əlçatan mətbuat katibisiz?

- Əziz həmkarım Anar bəyin fəaliyyətini təriflədiyinizə görə, çox sevindim. Həmkarlarım barədə xoş söz eşidəndə qanadlanıram. Elə bu qanadlarımla da mənə edilən müraciətləri, istəkləri havadaca yerinə yetirirəm və bundan zövq alıram. Bizim işimizdə gecə və gündüz saatı yoxdur. Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə tabe olan bütün qurumlar, o cümlədən mətbuat katibi olduğum İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti 24 saat fasiləsiz iş rejimində fəaliyyət göstərir.

- ⁠Bu günlərdə sizin qurumda daha bir mətbuat katibliyi yarandı, Xanlar Mehdiyevin vəzifəsini nəzərdə tuturam. Bu xəbər birmənalı qarşılanmadı, sanki hansısa şöbəyə ayrıca mətbuat katibi təyin olundu. Bəlkə ADSEA ƏƏSMN kimi böyük bir quruma çevrilir? Bu məsələyə aydınlıq gətirməyinizi xahiş edirik.

- Bu təyinatda birmənalı olmayan heç nə yoxdur. Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidməti ADSEA-nın tərkibində olan beş publik hüquqi şəxsdən biridir. İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti də publik hüquqi şəxsdir və mətbuat katibi postu var. Həmkarım Xanlar bəyə də yeni işində uğurlar arzulayıram və birlikdə ADSEA-nın fəaliyyətinin daha səmərəli olmasına çalışacağımızdan məmnunluq duyuram.


- ⁠İşdən çox sual oldu, bir qədər də özünüzdən danışaq. 50 yaş həyatınızda başqa bir dəyişikliklə də yadda qaldı, deyərdik. Bu il qayınata oldunuz, bircə balanızı, qızınızı nişanladınız. Bu, necə bir hissdir, məsuliyyətdir?

- Hələlik qayınata olmamışam. Gənclərin ailə qurmasının ilkin proseduru həyata keçib. Başqa tərəfdən isə kürəkən, qayınata anlamı bir az məndən uzaqdır. Övladımın həyat yoldaşı mənim də övladım qədər övladımdır. Qız atası olmaq nə vaxtsa onu başqa bir evə köçürəcəyin üçün ağır hissdir. Hələ də o hissin ağırlığını daşıyıram. Mən qızıma təkcə ata yox, həm də qardaşam, bacıyam, dostam, qrup yoldaşı, iş yoldaşıyam. Ağırdır ona görə ki, bəyimiz bu vəzifələri daşıya biləcəkmi? Əslində başqa yol da yoxdur, daşımalıdır. Xoşbəxtlik bir-birinə qayğı göstərməyi bacarmaqdır. Qayğı sevgidən ucadır. Arzum budur ki, bütün insanlar bir-birinə səmimi qəlbdən qayğı göstərsinlər. Mən abonentlərimizə qayğı göstərməyi bacarıram və bu bacarığımdan zövq alıram. Əminəm ki, kainata göndərdiyim bu davranış ümumdünya cazibə qüvvəsinə uyğun olaraq əzizlərimi də gəlib tapacaq.

- ⁠Bundan sonrakı arzularınız? Başqa şəxs kimi Ceyhun Musaoğluna nələri arzu edərdiniz, necə təbrik elədiniz?

- Ən böyük arzuna çatmısan, Ceyhun. Qarabağ, Şuşa, sənin dogma yurdun Zəngilan işğaldan əbədi azad olunub. Onsuz da şəxsi arzun yoxdur, bütün arzuların ölkənlə, xalqınla bağlıdır. Qalib ölkən, xoşbəxt xalqın var. Arzu edirəm ki, xoşbəxtliyin bu uca zirvəsini həmişə qorumağı bacarasan, qalib Azərbaycanın o zirvədə qalmasına bütün elliklə birgə nail olasan.

- Biz də arzularınıza qoşuluruq, Bakupost.az kollektivi adından doğum gününüzü – yubiley yaşınızı təbrik edirik!

Ceyhun Musaoğlunun uşaqlıq şəkilləri:





]]> “Ahəng qanununa uyğun işləyirəm” – Ceyhun Musaoğlu ilə 50 yaşın müsahibəsi
Bakupost.az bu gün(martın 6-sı - red.) 50 yaşını tamamlayan jurnalist, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təhcizatı Xidmətinin mətbuat katibi Ceyhun Musaoğlu ilə müsahibəni təqdim edir:

- Ceyhun bəy, 50-ni tamamlamaq çox çətin oldu, yoxsa necə gəlib çatdığını heç hiss etmədiz?

- 50 ilin hər dəqiqəsini hiss etdim. Ömrümün bu günə qədər olan günləri insanın yaşaya biləcəyi bütün yaşam mərhələləri arasında bölünüb. Yaşamadığım mərhələ yoxdur, - desəm, inanın. Həm də ona görə inanın ki, yalan danışmağı bacarmıram. Nitşe demiş: Elə bir həyat yaşadım ki, cənnəti də gördüm, cəhənnəmi də, elə bir eşq yaşadım ki, tutqunu da gördüm, məmnunluğu da…

- Ceyhun Musaoğlu builki doğum gününü tam fərqli ortamda qeyd edir, bir növ məmur kimi. Jurnalistikanın fəhləsi, sözün qulu olmaq daha asandır, yoxsa başqa birinin sözünü demək, sözçülük etmək?


- Mənim üçün dünyanın ən gözəl peşəsi jurnalistikadır. 30 ildir jurnalistəm. Birinci sinifdə oxuyandan mənə jurnalist Ceyhun deyirlər. Düşünürəm ki, hər bir peşə sahibi öncə xaraktercə o peşənin məziyyətlərinə uyğun olmalıdır. Özümü məhz xaraktercə jurnalist hesab edirəm. Hazırda hüquqi cəhətdən məmuram, amma mənəvi və peşə cəhətdən jurnalistəm. Hal-hazırda çalışdığım qurumun rəhbərliyinə də çox minnətdaram ki, Yunus Əmrə demiş, rəhbərliyim “Bir mən vardır, məndə məndən içəri... ” gerçəyini qəbul etdilər. Onların mənə inamı daxilimdəki mənə imkan verdi ki, jurnalistikanı məmurluqla birləşdirə, vahid əqidəyə, vahid amala, dövlətimə və ictimaiyyətə qulluq göstərməyə sövq edə bilim.

- ⁠Etiraf edək ki, çalışdığınız qurum daha çox problemlər yaşanan sahədir. Buna görə siz də çox tənqid olundunuz ilk başlanğıcda, verdiyiniz hər açıqlamada hansısa məqam jurnalistlərin tənqid hədəfinə tuş gəlirdi. Əvvəllər siz də eyni aqressiyanı göstərirdiniz onlara qarşı, ancaq sonda bir növ ağ bayraq qaldırdınız. İndi necədir vəziyyət? Bu postda olduğunuza görə peşman deyilsiniz?

- Ağ bayraq? Adam öz Vətənində, öz cəmiyyətində, öz vətandaşları, həmkarları, əzizləri arasında ağ bayraq qaldırmaz. Hər şey əvvəl də yüksək səviyyədə idi, indi də, sonra da belə olacaq. Təvəzökarlıqdan uzaq olmasaydı, deyərdim, jurnalistikanın bütün sirlərini bilirəm, bütün şərtlərinə əməl etməyi bacarıram və müxtəlif peşə sahiblərinə də peşələrini belə dəyərləndirməyi, belə sevməyi tövsiyə edirəm. Çox bilmək bəzən narahatlıq yaşadır. Başqalarının da eyni qədər bilməsini istəyirsən ki, ahəng yaransın. Hazırda ahəng qanununa uyğun davranıram, uyğun yaşayıram. Belə yaşamaq gözəldir. Belə işləmək nəticəlidir.


- ⁠Onu da etiraf edək ki, sizdən əvvəl “Azərsu”yun mətbuat xidməti Anar bəy kommunikasiyanı, media ilə əlaqələri çox yaxşı şəkildə qurmuşdu. Nəinki jurnalistlər, hətta sıravi vətəndaşlar da, gecə saatlarında olsa belə, Anar bəyə yığıb, problemi bildirirdi və həllinə nail olurdu. Siz bu prosesi necə tənzimləyirsiz? Əlçatan mətbuat katibisiz?

- Əziz həmkarım Anar bəyin fəaliyyətini təriflədiyinizə görə, çox sevindim. Həmkarlarım barədə xoş söz eşidəndə qanadlanıram. Elə bu qanadlarımla da mənə edilən müraciətləri, istəkləri havadaca yerinə yetirirəm və bundan zövq alıram. Bizim işimizdə gecə və gündüz saatı yoxdur. Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə tabe olan bütün qurumlar, o cümlədən mətbuat katibi olduğum İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti 24 saat fasiləsiz iş rejimində fəaliyyət göstərir.

- ⁠Bu günlərdə sizin qurumda daha bir mətbuat katibliyi yarandı, Xanlar Mehdiyevin vəzifəsini nəzərdə tuturam. Bu xəbər birmənalı qarşılanmadı, sanki hansısa şöbəyə ayrıca mətbuat katibi təyin olundu. Bəlkə ADSEA ƏƏSMN kimi böyük bir quruma çevrilir? Bu məsələyə aydınlıq gətirməyinizi xahiş edirik.

- Bu təyinatda birmənalı olmayan heç nə yoxdur. Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidməti ADSEA-nın tərkibində olan beş publik hüquqi şəxsdən biridir. İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidməti də publik hüquqi şəxsdir və mətbuat katibi postu var. Həmkarım Xanlar bəyə də yeni işində uğurlar arzulayıram və birlikdə ADSEA-nın fəaliyyətinin daha səmərəli olmasına çalışacağımızdan məmnunluq duyuram.


- ⁠İşdən çox sual oldu, bir qədər də özünüzdən danışaq. 50 yaş həyatınızda başqa bir dəyişikliklə də yadda qaldı, deyərdik. Bu il qayınata oldunuz, bircə balanızı, qızınızı nişanladınız. Bu, necə bir hissdir, məsuliyyətdir?

- Hələlik qayınata olmamışam. Gənclərin ailə qurmasının ilkin proseduru həyata keçib. Başqa tərəfdən isə kürəkən, qayınata anlamı bir az məndən uzaqdır. Övladımın həyat yoldaşı mənim də övladım qədər övladımdır. Qız atası olmaq nə vaxtsa onu başqa bir evə köçürəcəyin üçün ağır hissdir. Hələ də o hissin ağırlığını daşıyıram. Mən qızıma təkcə ata yox, həm də qardaşam, bacıyam, dostam, qrup yoldaşı, iş yoldaşıyam. Ağırdır ona görə ki, bəyimiz bu vəzifələri daşıya biləcəkmi? Əslində başqa yol da yoxdur, daşımalıdır. Xoşbəxtlik bir-birinə qayğı göstərməyi bacarmaqdır. Qayğı sevgidən ucadır. Arzum budur ki, bütün insanlar bir-birinə səmimi qəlbdən qayğı göstərsinlər. Mən abonentlərimizə qayğı göstərməyi bacarıram və bu bacarığımdan zövq alıram. Əminəm ki, kainata göndərdiyim bu davranış ümumdünya cazibə qüvvəsinə uyğun olaraq əzizlərimi də gəlib tapacaq.

- ⁠Bundan sonrakı arzularınız? Başqa şəxs kimi Ceyhun Musaoğluna nələri arzu edərdiniz, necə təbrik elədiniz?

- Ən böyük arzuna çatmısan, Ceyhun. Qarabağ, Şuşa, sənin dogma yurdun Zəngilan işğaldan əbədi azad olunub. Onsuz da şəxsi arzun yoxdur, bütün arzuların ölkənlə, xalqınla bağlıdır. Qalib ölkən, xoşbəxt xalqın var. Arzu edirəm ki, xoşbəxtliyin bu uca zirvəsini həmişə qorumağı bacarasan, qalib Azərbaycanın o zirvədə qalmasına bütün elliklə birgə nail olasan.

- Biz də arzularınıza qoşuluruq, Bakupost.az kollektivi adından doğum gününüzü – yubiley yaşınızı təbrik edirik!

Ceyhun Musaoğlunun uşaqlıq şəkilləri:





]]> Deputatların 90 faizi yerində qalacaq - Seçkiylə bağlı PROQNOZ https://becan.az/index.php?newsid=4232 https://becan.az/index.php?newsid=4232 Admin Sun, 14 Jul 2024 13:16:34 +0400 Deputatların 90 faizi yerində qalacaq - Seçkiylə bağlı PROQNOZ
Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu “AzPolitika”ya müsahibə verib.

Həmin müsahibənin bir hissəsini oxucularımıza təqdim edirik:

Sərdar Cəlaloğlu: …Düşünürəm ki, yeni seçkilərdən sonra parlamentin tərkibi 90 faiz dəyişməyəcək.

- Yəni, köhnə deputatlar yenə qalacaq?

- Köhnə deputatların 90 faizi qalacaq. Hökumət 3-5 nəfəri dəyişəcək.

- Kimlərin dəyişəcəyini ehtimal edirsiniz?

- Yeni gələnlərdən biri Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğludur. REAL partiyasından iki nəfərə, Ağ Partiyadan da bir nəfərə deputatlıq verəcəklər. Müsavatdan da iki nəfər olacaq.

- Bəs İsa Qəmbərin şansı varmı?

- İsa Qəmbərin namizəd olacağını düşünmürəm.

- Amma iddia olunur ki, Adil Əliyevin “boşaltdığı” 20-ci Seçki Dairəsindən namizəd olacaq...

- Onların Məclisinin qərarı olub. Qərarda İsa Qəmbərin və Arif Hacıyevin namizədliyi yoxdur. Görünür, hökumət Müsavatı da parlamentə buraxmaq istəyir, amma birinci və ikinci şəxs qismində yox. Üçüncü və dördüncü şəxsləri, ya da vaxtilə parlament təcrübəsi olan adamları buraxmaq istəyirlər...

- Arzu Səmədbəyli kimi...

- Bəli.

- Dediyinizdən belə çıxır, AXP sədri Pənah Hüseyn də seçilməyəcək?

- Yox.

- Bəs, Asim Mollazadə ilə Fəzail Ağamalı?

- Fəzail Ağamalının partiyasından kimsə gedəcək. Sabir Rüstəmxanlının yerinə həyat yoldaşı gələcək. Siyahı bizdə var...

- Bəs, parlament rəhbərliyində dəyişiklik olacaqmı?

- Fəzail İbrahimli, çox güman ki, müavin olmayacaq, onun yerinə Fazil Müstafa keçəcək. Spiker Sahibə Qafarova öz postunda qalacaq. Dediyim kimi, parlamentdə ciddi bir dəyişiklik gözlənilmir.

- Bəs, Asim Mollazadə? O, İlqar Məmmədovla eyni dairəyə düşür...

- Ola bilsin, bu dəfə Asim Mollazadəni seçkiyə buraxmasınlar. Əli Məsimli və Tahir Kərimlinin də seçkidə iştirakı gözlənilmir. Çünki bu 6 nəfəri müxalifət adı ilə parlamentə yerləşdirmək lazımdır.

- Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə necə?..

- Məncə, İqbalı da buraxmayacaqlar.

- Rauf Arifoğlunun şansı varmı?

- Azərbaycanda söhbət şansdan getmir, hökumətə münasibətdən gedir. Rauf Arifoğlu kifayət qədər hökumətə yaxındır və onun siyasətini mətbuatında ciddi şəkildə həyata keçirir, bunu gizlətməyə ehtiyac yoxdur. Hətta, lazım gələndə milli maraqlarımıza zidd mövqeləri də müdafiə edir. Bu baxımdan, iqtidarın fəlsəfəsindən Arifoğlu qədər parlamentə düşməyə haqq qazanan ikinci bir adam yoxdur...]]> Deputatların 90 faizi yerində qalacaq - Seçkiylə bağlı PROQNOZ
Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu “AzPolitika”ya müsahibə verib.

Həmin müsahibənin bir hissəsini oxucularımıza təqdim edirik:

Sərdar Cəlaloğlu: …Düşünürəm ki, yeni seçkilərdən sonra parlamentin tərkibi 90 faiz dəyişməyəcək.

- Yəni, köhnə deputatlar yenə qalacaq?

- Köhnə deputatların 90 faizi qalacaq. Hökumət 3-5 nəfəri dəyişəcək.

- Kimlərin dəyişəcəyini ehtimal edirsiniz?

- Yeni gələnlərdən biri Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğludur. REAL partiyasından iki nəfərə, Ağ Partiyadan da bir nəfərə deputatlıq verəcəklər. Müsavatdan da iki nəfər olacaq.

- Bəs İsa Qəmbərin şansı varmı?

- İsa Qəmbərin namizəd olacağını düşünmürəm.

- Amma iddia olunur ki, Adil Əliyevin “boşaltdığı” 20-ci Seçki Dairəsindən namizəd olacaq...

- Onların Məclisinin qərarı olub. Qərarda İsa Qəmbərin və Arif Hacıyevin namizədliyi yoxdur. Görünür, hökumət Müsavatı da parlamentə buraxmaq istəyir, amma birinci və ikinci şəxs qismində yox. Üçüncü və dördüncü şəxsləri, ya da vaxtilə parlament təcrübəsi olan adamları buraxmaq istəyirlər...

- Arzu Səmədbəyli kimi...

- Bəli.

- Dediyinizdən belə çıxır, AXP sədri Pənah Hüseyn də seçilməyəcək?

- Yox.

- Bəs, Asim Mollazadə ilə Fəzail Ağamalı?

- Fəzail Ağamalının partiyasından kimsə gedəcək. Sabir Rüstəmxanlının yerinə həyat yoldaşı gələcək. Siyahı bizdə var...

- Bəs, parlament rəhbərliyində dəyişiklik olacaqmı?

- Fəzail İbrahimli, çox güman ki, müavin olmayacaq, onun yerinə Fazil Müstafa keçəcək. Spiker Sahibə Qafarova öz postunda qalacaq. Dediyim kimi, parlamentdə ciddi bir dəyişiklik gözlənilmir.

- Bəs, Asim Mollazadə? O, İlqar Məmmədovla eyni dairəyə düşür...

- Ola bilsin, bu dəfə Asim Mollazadəni seçkiyə buraxmasınlar. Əli Məsimli və Tahir Kərimlinin də seçkidə iştirakı gözlənilmir. Çünki bu 6 nəfəri müxalifət adı ilə parlamentə yerləşdirmək lazımdır.

- Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə necə?..

- Məncə, İqbalı da buraxmayacaqlar.

- Rauf Arifoğlunun şansı varmı?

- Azərbaycanda söhbət şansdan getmir, hökumətə münasibətdən gedir. Rauf Arifoğlu kifayət qədər hökumətə yaxındır və onun siyasətini mətbuatında ciddi şəkildə həyata keçirir, bunu gizlətməyə ehtiyac yoxdur. Hətta, lazım gələndə milli maraqlarımıza zidd mövqeləri də müdafiə edir. Bu baxımdan, iqtidarın fəlsəfəsindən Arifoğlu qədər parlamentə düşməyə haqq qazanan ikinci bir adam yoxdur... ]]> Deputatların 90 faizi yerində qalacaq - Seçkiylə bağlı PROQNOZ
Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu “AzPolitika”ya müsahibə verib.

Həmin müsahibənin bir hissəsini oxucularımıza təqdim edirik:

Sərdar Cəlaloğlu: …Düşünürəm ki, yeni seçkilərdən sonra parlamentin tərkibi 90 faiz dəyişməyəcək.

- Yəni, köhnə deputatlar yenə qalacaq?

- Köhnə deputatların 90 faizi qalacaq. Hökumət 3-5 nəfəri dəyişəcək.

- Kimlərin dəyişəcəyini ehtimal edirsiniz?

- Yeni gələnlərdən biri Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədri Mirmahmud Mirəlioğludur. REAL partiyasından iki nəfərə, Ağ Partiyadan da bir nəfərə deputatlıq verəcəklər. Müsavatdan da iki nəfər olacaq.

- Bəs İsa Qəmbərin şansı varmı?

- İsa Qəmbərin namizəd olacağını düşünmürəm.

- Amma iddia olunur ki, Adil Əliyevin “boşaltdığı” 20-ci Seçki Dairəsindən namizəd olacaq...

- Onların Məclisinin qərarı olub. Qərarda İsa Qəmbərin və Arif Hacıyevin namizədliyi yoxdur. Görünür, hökumət Müsavatı da parlamentə buraxmaq istəyir, amma birinci və ikinci şəxs qismində yox. Üçüncü və dördüncü şəxsləri, ya da vaxtilə parlament təcrübəsi olan adamları buraxmaq istəyirlər...

- Arzu Səmədbəyli kimi...

- Bəli.

- Dediyinizdən belə çıxır, AXP sədri Pənah Hüseyn də seçilməyəcək?

- Yox.

- Bəs, Asim Mollazadə ilə Fəzail Ağamalı?

- Fəzail Ağamalının partiyasından kimsə gedəcək. Sabir Rüstəmxanlının yerinə həyat yoldaşı gələcək. Siyahı bizdə var...

- Bəs, parlament rəhbərliyində dəyişiklik olacaqmı?

- Fəzail İbrahimli, çox güman ki, müavin olmayacaq, onun yerinə Fazil Müstafa keçəcək. Spiker Sahibə Qafarova öz postunda qalacaq. Dediyim kimi, parlamentdə ciddi bir dəyişiklik gözlənilmir.

- Bəs, Asim Mollazadə? O, İlqar Məmmədovla eyni dairəyə düşür...

- Ola bilsin, bu dəfə Asim Mollazadəni seçkiyə buraxmasınlar. Əli Məsimli və Tahir Kərimlinin də seçkidə iştirakı gözlənilmir. Çünki bu 6 nəfəri müxalifət adı ilə parlamentə yerləşdirmək lazımdır.

- Ümid Partiyasının sədri İqbal Ağazadə necə?..

- Məncə, İqbalı da buraxmayacaqlar.

- Rauf Arifoğlunun şansı varmı?

- Azərbaycanda söhbət şansdan getmir, hökumətə münasibətdən gedir. Rauf Arifoğlu kifayət qədər hökumətə yaxındır və onun siyasətini mətbuatında ciddi şəkildə həyata keçirir, bunu gizlətməyə ehtiyac yoxdur. Hətta, lazım gələndə milli maraqlarımıza zidd mövqeləri də müdafiə edir. Bu baxımdan, iqtidarın fəlsəfəsindən Arifoğlu qədər parlamentə düşməyə haqq qazanan ikinci bir adam yoxdur... ]]> DƏRVİŞ VƏLİ XRAMCAYLI: - "İndi şairləri güllələmirlər..." https://becan.az/index.php?newsid=4229 https://becan.az/index.php?newsid=4229 Admin Sat, 13 Jul 2024 22:43:55 +0400 DƏRVİŞ VƏLİ XRAMCAYLI: - "İndi şairləri güllələmirlər..."
“Mən 96-cı ildə bəraət almışam, qardaşoğlu. Düz 96-cı ildə. 1956-cı ildə şəxsiyyətə pərəstişliyin nəticələri ləğv olunandan 40 il sonra. Al, bu da sənədim”.

Deyibən də Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarənin prokuroru Hüseynovun imzaladığı sənədi çıxarır: “1955-ci ildə anadan olmuş Nəsibov Vəli Alı oğlu 1956-cı il aprel ayının 29-da SSRİ DİN-in müvafiq əmri ilə sürgündən azad edilmişdir. "20-50-ci illərdə bütün siyasi repressiya qurbanlarının hüquqlarının bərpa edilməsi haqqında” 15 mart 1996-cı il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə siyasi repressiya qurbanı sayılmaqla təmizə çıxarılmış hesab edilir”.

“Bir şair yaşayır Biləcəridə…”

Əslində "Nəsibov Vəli" adı sizə heç nə deməyəcək. Bəlkə də özü də öz soyadını çoxdan unudub. Çünki onu soyadı ilə çağırmırlar. Kimi “şair”, kimi “əmi” deyir Vəliyə. Özü isə özünə dərviş. Vallah, mən onun dərvişliyini görməmişəm. Bəlkə də dərvişlik edir. Amma mənim bu dərviş “institutundan” anlayışım yoxdur. Əgər dərvişlik 30 ildir hər səhər Biləcəridən gəlib “Azərbaycan” Nəşriyyatının birinci mərtəbəsindəki bufetində lövbər salmaqdırsa, tamam, qoy olsun dərviş. Ona qalsa İlyas Ərnəfəs sufi mürşididir ki? Çünki uzun saçlı, daim sanki zikr edən İlyas elə görünüşündən sanki dərvişdir.

Amma Vəlinin bir “Ocaq”ı da var, axı? Elə dərvişsayağı çıxır. İçindəki yazılardan ancaq hiss etmək olar ki, hə, bunun baş baş redaktoru kimdirsə, qeyri-standart adamdır. Qəzetin özü isə elə rəhbərinin dediyi bir şeirdə olduğu kimi,

Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Yarı yuxuludur, yarı da sərxoş.
Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Əlləri cibində, cibləri bomboş.

“Vəli müəllim, siftə ver də...”

Hər halda, tanıdığım neçə vaxt ərzində mən Vəlini nə yarıyuxulu, nə yarısərxoş, nə də ciblərini bomboş gördüm. Hər səhər saat düz 10-da, əlində iki qəzet – adlarını yazmıram reklam olar – birinci mərtəbədəki bufetin bufetçisi Anarın “6-cı stol” adlandırdığı masanın başında oturub qəzetləri vərəqləyir. İlkin olaraq menyüda bir stəkan çaydır. Çay stola gəlməmiş Anar yaxınlaşır: “Vəli müəllim, siftə ver də...”

Sonrakı dialoq is belə davam edir:

- Nooolub ayə, indijə gəlmədikmi?

- Vəli müəllim, çayın pulunu ver, 20 qəpiyi, sonra yaddan çıxacaq.

- Yeri get, çıxmaz.

- Oldu, gedirəm. Amma yaddan çıxsa, məndən incimə.

Amma həmin 20 qəpik günortadan sonra yüz faiz həm Anarın, həm də Vəlinin yadından çıxacaq. Günorta üstü başlayıb, ta Anar bufeti bağlayanadək baş verəcək “yeyib-içmək” prosesindən sonra alınan “şot”dan sonra 20 qəpikmi yada düşər? Həm də elə həmin “şot”dan sonra Anara o iyirmi qəpikmi lazımdır? Ona da Anar deyərlər ha?

“Nəşriyyat məni tilsimə salıb...”

- Nəşriyyat tilsimə salıb qardaşoğlu, məni. Çıxıb gedə bilmirəm. Bura sanki bir bataqlıqdır, girdin çıxa bilmirsən. Düz 30 ildir bu bataqlıqdayam. 30 ildir ki, günüm bü yeməkxana ilə başlayır, bura ilə də qurtarır.

- Bəs bezdirmir?

- İnanırsan, yox. Çünki mühitə alışmışam.

- Və hər gün də mey məclisləri.

- …

- Rəhmətlik Süleyman Osmanoğluna belə bir sual vermişdim bir vaxt. Dedim, əmi, indiyəcən sənin qara ciyərindən neçə ton araq keçib. Dedi, hesablamamışam. Və oturduq Süleymanın neçə yaşından araq içdiyini, gündə təxminən ortalama nə qədən “şərab istemal etdiyini” hesabladıq. Vallah yadımda deyil. Neçə tonsa spirt alındı.

- (Gülür) Məndə bir az çox olar.

- Çox deyəndə nə qədər?

- Nə bilim ayə? (Gülür)


"Qazaxdan Tomska…"

Oturub hesablayıram. Vəli əmi əgər gündə ən azı yarım litr araq içirsə, bu ildə təxminən 183 litr edir. Bunu da 30 ilə vursaq? Vay, vay, vay, Anan ölməsin qara ciyər yiyəsi, düz 5 tona 500 litrə yaxın eləyir. Amma bu təkcə nəşriyyatda həzm-rabedən keçirilənlərdir. Vəli əminin 26 yaşından sonra başlayan “prosesdir”. Bəs 26-ya qədər haralardaymış Vəli?

Nəsibovlar ailəsi SSRİ vaxtında iki dəfə sürgün olunublar. Bir dəfə 30-cu illərdə, bir dəfə də müharibədən sonra. Türkiyədə yaxın qohumları yaşayıb. Bu da onlara baş bəlası olub. 50-nin əvvəlində Nəsibovlar ailəsi atası Alı kişi başda olmaqla Tomsk vilayətinin Baxça rayonuna sürgün ediliblər. Vəli də elə orda anadan olur.

- Babam Əmiraslan Stalinlə bir yerdə Qori seminariyasında oxuyub. Amma o vaxt qohumlarımızın heç biri Stalinə məktub yazmayıblar ki, bizi günahımız yoxdur, bizi sürgündən azad etsin. Mənim atama, hələ sürgündə olanda Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı vermək istəyirdilər. Tomskda tanınmış çoban idi. Amma atama deyiblər ki, burda qal. O isə razı olmayıb, Azərbaycana qayıdıb. Daha doğrusu, anam israr edib ki, vətənə qayıdaq. Özü də maraqlı arqumenti olub. Deyib ki, qorxuram oğlanlarım böyüyə rus qızı ala.

"Tomçaylı, yaxud Tomski?"

- (Sözünü kəsirəm) Tomsk yadında qalıbmı?

- Yox, təbii. Biz ordan köçəndə bir yaşım vardı. Amma məndən böyük qardaşlarım oranı qismən də olsa xatırlayırlar. Hətta qardaşım, rəhmətlik Eldar Nəsib öz şerlərini “Sibirel” imzası ilə yazardı.

- Bəs atan rəhmətlik tərslik eləməsəydi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almağa razılaşsaydı, yəqin, indi Sibirdə “Tomçaylı” təxəllüsü ilə yazırdın. Yaxud da Tomski. Maraqlı imza olardı (Bu dəfə mən gülürəm).

- Maraqlı sualdır. Amma sənə bir söz deyim. Bu bizim Xram çayı ki var, Kürlə bərabər mənbəyini Türkiyədən götürür. Kür Qazaxı yarıb keçir, bütün Azərbaycan boyu axır, amma Xram Azərbaycan ərazisindən cəmi 6 kilometr keçir və Kürə birləşir. Mən elə bu 6 kilometrin şairiyəm.

“İmkan versəydilər “Neftçi”də oynayırdım...”

- Və uşaqlıqdan fikirləşdin ki, Səməd Vurğun kimi şair olum…

- A tövbə… Nə şair, ayə. Ən böyük arzum bilersənmi nə idi? Futbolçu olmaq. Futbol mənim sanki qanıma yazılmışdı. O vaxt imkan versəydilər, həmin zaman ən azı “Neftçi”də, ya da “Dinamo” Tiflisdə top qovurdum.

- Şengeliya, Çivadze, Qutsayevlə birgə?

- A qardaşoğlu, onları ayağıma dolayardım eee…

- Səndən başqa da Xramçaylı var?

- Deyəsən, yoxdur. Amma kimsə “Xramçaylı” təxəllüsü götürsə, etiraz eləmərəm. Bir dəfə belə bir şeir yazmışdım:

Ya qazi ol,
Ya dərviş ol,
Ya şəhid!
Sən dərvişsən, ay dərviş Vəli!

Elə kitablarımdan biri də belə adlanır: “Bir dərvişəm yer üzündə”.

- Səndən başqa “dərviş” imzası ilə mətbuatda çıxış edən olub?

- Niyə ki? Məndən başqa iki dərviş var. Dərviş Osman, bir də dərviş Cavanşir.

“Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır...”

- Bəs nə əcəb “Şıxlı” imzasını götürmədin? Özün ki Şıxlıdansan?

- Qardaşoğlu, o boyda nəhəngdən sonra Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır. İsmayıl Şıxlıdan sonra hansı ağılla “Şıxlı” imzası götürəsən, başım çıxmır. Sənə bir sirr açım. Bilirsənmi, Vidadi Babanlı bir vaxtlar “Şıxlı” imzası ilə yazmaq istəyib. Daha doğrusu, təzə-təzə Şıxlı imzası ilə çıxış edib. Sonradan ona deyiblər ki, bu boyda İsmayıl Şıxlıdan sonra bu imzanı götürmə. O da razılaşıb. İsmayıl Şıxlı əsl Azərbaycan kişisidir. Onun yaratdığı Cahandar ağa əslində tarixi şəxsiyyətdir. Və mənim ana babamdır. Cahandar ağanın qızını mənim babam Qara Məmməd alıb. Hə, bir şey də deyim. Kitabda da, kinoda da adı keçir a, Cahandar ağanın oğlu Şamxal. Qoriyə oxumağa gedən. Əslində onun əsil adı Qiyas bəydir. O da mənim qohumumdur. İsmayıl Şıxlı ən azı “Dəli Kür”lə imzasını Azərbaycan ədəbiyyatına qoyub. Ümumiyyətlə, İsmayıl Şıxlı özünü həm Azərbaycan ədəbiyyatına, həm də kişilik tarixinə yazdırmış şəxsiyyətdir. Bütövdür, nəhəngdir İsmayıl Şıxlı!

- İsmayıl Şıxlı nəhəngdir, yoxsa Səməd Vurğun?

- (Gülür) Ayə, qardaşoğlu, şairə, özü də qazaxlıya elə əndrəbadi sual verirsən ki...

- Bəs sənin üçün beş ən yaxşı ədib kimdir?

- Fizuli, Vidadi, Blok, Lermontov, Yesenin.

- Bəs Səməd Vurğun, Sabir? İkincini necə deyərlər qoydum bir yana. Birincini ilk beşliyə salmadığına görə, qorxmursan qazaxlılar səni linç edərlər? (Gülürəm)

- Yox qardaşoğlu. Mən düşündüyümü deyirəm. Vurğunla Sabir mənim üçün ikinci mərhələdir.

“Səməd Vurğun heç bir birliyin üzvü olmazdı”

Xramçaylı ilə keçirik AYB, AYO münasibətlərinə. Deyir, özüm AYB-nin üzvü olsam da, AYO-da da dostlarım var.

- Məncə ədəbiyyatda, yaradıcılıqda meyar olmamalıdır. AYO kiminsə istedadını üzə çıxara bilirsə, eşq olsun onlara. Mənim yadıma gəlir, vaxtı ilə Murad Köhnəqalanı, Rasim Qaracanı heç kim çap etmək istəmirdi. Amma indi onları hamı çap etmək istəyir. Mən yaxşı şair olmasam da, yaxşı oxucuyam. Kimin harda olduğunu gözəl bilirəm.

- Şair, belə bir sual verim. Səməd Vurğun sağ olsaydı, indi hansının üzvü olardı, AYO-nun, yoxsa AYB-nin?

- Heç birinin başın haqqı.

- Niyə?

- Havalanardı yazıq şair.

Sonra şair son günlər dəbi aləmdə baş verən qalmaqallara da toxundu. Şair deyir ki, mənasız dartışmalardır.

- Biz bunlara böyük gözü ilə baxırıq. Bunlar da bir-biri ilə dartışırlar. Dartışırsınız, dartışın ee, ölülərlə nə işiniz var!? Özünüzdən yapışın da.

***

Şairlə adama iki parç pivə içib sağollaşrıq. Ayrılanda bircə onu deyir, yazı nə vaxt gedəcək? “Yaxın günlərdə, şair” deyə cavab verirəm.

- Nəşriyyatdayam da, qadan alem, gedən kimi, xəbər elə.

Di al, getdi. Bəs sən nə vaxt nəşriyyatdan gedəcəksən?/Səbuhi.

...İndi nə rəhmətlik Səbuhi var, nə də onun qoyub getdiyi Mətbuat evi. Oba köcüb yurdu qalıb. Nəşriyyatdakı kafelərın hamısı baglanıb. Ancaq Vəli Dərviş qoz kimidir. O da var ki, Dərviş Vəlini tapmaq ücün gərək əvvəlcə telefon nömrəsini tapasan, bir gün irəlidən zəng edib görüş təyin edəsən, sonra filan-bəsməkan...

Bu da sadəcə Vəli Xramcaylı...


Elə Dərviş Vəli... Bu ad hamımıza yaxşı tanışdır. Bu adın arxasında uzaq Sibirdən bəri Tanrı vergili bir söz adamının hər biri ədəbiyyat camiəsində hadisəyə cevrilən yüzlərlə şeirləri dayanır. Cagdaş poeziyamızın ünlü isimlərindəndir Dərviş Vəli Xramcaylı... Nə yazıq ki, saglıgında hər böyük, qeyri-adi sənətkar öz millətinin ögey övladıdır. Dərviş Vəli də eləcə, tale oxşarı rəhmətlik Əli Kərimə bənzəyir. Vəlinin hansı şerini oxusan, mütləq ondan Azərbaycan ətri gəlir...

Dərviş Vəli bax belə adamdır. Dünyaya doğru zamanda, doğru məkanda gəlmək də bir tanrı xoşbəxtliyidir. Belə görünür ki, o, bizim zəmanəyə ya keçmişlərdən, ya da gələcəklərdən səhv düşüb, yolunu azaraq gəlib. Bu qədər döstün-tanışın icində tənhadı Dərviş Vəli.

Bircə gücü özünə və sözünə çatır, özünü içki ilə ovundurur. İçmək yaddaşı sıfırlamaq üçündü bəlkə? Bu “üsulu” hər sənətkar bilməz axı...

İlləri yola sala-sala bir-iki aya 70-ini tamam edəcək Dərviş Vəli. Maləsəf özü-özünə qiymət verməyi bacarmır və bacarmayacaq da... Bu da onun taleyidi...

Deyir ki, "Mən bir dərvişəm. Dünyaya Sibirdə gəlmişəm, Azərbaycanda böyümüşəm, bu torpağın dərvişi kimi də yaşayıram..."

Dərviş Vəlinin nə hökumətdən, nə də Yazıcılar birliyindən təmənnası-zadı yoxdu... HEC OLARIN DA AGLINA BELƏ GƏLMƏZ Kİ, Mətbuat evində bir DƏRVİŞ VƏLİ VAR... CÜNKİ...

İNDİ ŞAİRLƏRİ GULLƏLƏMİRLƏR

Indi şairlərdə azıb yolunu,
Daha misralardan qan iyi gəlmir.
Tərifə, təltifə açıb qolunu,
İndi şairlər də güllədən ölmür.
İndi şairləri güllələmirlər…

Haqqa üz çevirib, haqqı demirlər,
İndi şairlər də əl çalan olub.
Harama üz tutub, halal yemirlər,
Vəzifə önündə alcalan olub
İndi şairləri güllələmirlər…

Yağının əlində qalan daglara
Yalandan-palandan tərif toxuyur.
Qaraya ag deyir, qara aglara,
Daha nəfsi də yalan qoxuyur,
İndi şairləri güllələmirlər…

Bir qaşıq qanından qorxan şairlər,
Sinəsində orden medal gəzdirir.
Bu təltif ölüsü xoxan şairlər.
Daha bu milləti yaman bezdirir,
İndi şairlər güllədən ölmür,
İndi şairləri güllələmirlər…

***
Sibirdi, Sibirdi, ay dərviş Vəli

Öldü duyguların, çiçək bitirməz,
Bu yol mənizilinə səni yetirməz,
Su südü, neyləsən ləkə götürməz.
Su birdi, su birdi, ay Dərviş Vəli.

Heç kim dözəmməzdi sən dözən dərdə.
Könül vərəndə də veriynən mərdə.
Gözünü dünyaya açdigın yer də
Sibirdi, Sibirdi, ay Dərviş Vəli

Bu nədi, canına qorxumu girdi,
Bütün hökmüdarlar gözündə birdi,
Yerin ya sürgündü, ya da qəbirdi,
Qəbirdi, qəbirdi, ay Dərbiş Vəli…

***
Özü boyda bu dunya bir cavabsiz sualdı

Bəs bu necə zamandi gəlib belə yetişdi
Ürəyim sözə baxmır, əlim qələmə yatmır.
Nə Qarabağ yarası qaysaqlanib bitişdi,
Məni oyadan qələm daha məni oyatmır

Hər kəlmə addimbaşı əcəl bizi izləyir,
Dağilmalı dünyadı, dağılmır ki, dağılmır.
Qapımızı kəsdirib ölüm bizi gözləyir.
Boğulmalı dünyadı, boğulmur ki, boğulmur.

Adam ölmək istəmir, anaların gözündə
Ağlamağa neyləsin bir gilə yaş qalmayıb.
Bu gördüyün dünyanın göz işləyən düzündə,
Sapanda qoyulası bir dənə daş qalmayıb.

Mən Sürğündə doğuldum, yerim vallah sürğündü,
Hər gecəmin əlindən könlümü fikir aldı.
Belə ömur-ğün olmaz, bu nə ömür, nə gündü,
Özü boyda bu dünya bir cavabsız sualdı...

***
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim

Kiminin bəxtinə güldü bu şəhər,
Kiminin bəxtinə küldü bu səhər,
Mənim gözlərimdə öldü bu şəhər,
Gedək bu səhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Gah buzdu, gah da ki, oddu bu şəhər,
İçimə, çölümə yaddi bu şəhər,
Gör məni haraya atdı bu şəhər,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim,
Mənim bu səhərdə nə ölumüm var.

Adamı qarşıyıq, sıxır havası,
Bu şəhər ömrümün qərib yuvası,
Hələ qarşıdadır mənlə davası,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Burda gur işıqlar adam aldadir,
Burda igidlərin başi qaldadır,
Anamın qəbrinin gözü yoldadır,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

***
Dərsimi almisam haqdan

Bu nə qanun, bu nə qayda.
Sən nə hayda, mən nə hayda,.
Iynənin ulduzu boyda,
Hanı əl yeri, əl yeri.

Oyanaydım qəfil səsdən,
Hardasan ey boyu bəstəm...
Yolunu sal sinəm ustən,
Di gəl, gəl, yeri, gəl yeri.

Dərsimi almışam haqdan,
Məni qinama nahaqdan
Dərviş Vəli ağlamaqdan,
Sinəm göl yeri, göl yeri..

***
Bir adam yoxdumu

Sandıqlar açilıb, düz üzə çıxdı,
Namərd bəlli oldu, mərd düzə çıxdı,
Yenə gözlərində qəm dizə çıxdı,
Çıxdımı, çıxdımı, ay Dərvis Vəli.

Belə yazmış olar, bu da yazdımı?
Səsimi-sözümü görən yazdımı?
Bu dərd mən boydadı, söylə azdımı,
Çoxdumu, çoxdumu, ay Dərvis Vəli.

Bu sandıq açılıb nə atılası?
Nə var ki, gözünə nə qatılası?
Bir adam yoxdumu, uz tutulası,
Yoxdumu, yoxdumu, ay Dərvis Vəli?

***
Hayıf bu zamanda yaşayanlara

Haqlının yerinə haqsız dindisə,
Mərdin də taxtına namərd mindisə,
Adamın bir üzü daha mindisə,
Lənət, bu zamanın üzünə lənət…
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Yaxşılar icindən cürüyüb gedir,
Ömrünü birtəhər sürüyüb gedir,
Yalan ayaq acıb yeriyib gedir
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Bu gun öz zatını çoxu dandısa,
Özünü hamıdan haqlı sandısa,
Qurunun oduna yaşı yandısa
Lənət, bu zamanın üzunə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Dədə axtaranın dədəsi yoxsa,
Belə zamananın gədəsi çoxsa,
Əyrisi düzünün gözünə oxsa,
Lənət, bu zamananın üzünə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Qananı, qanmazı əl çalandisa,
Bu qədər əl çalıb alçalandısa,
Alçala-alçala ucalandısa
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.
Hayıf bu zamanda yaşayanlara…

***
Yovşan qoxusu

Hanı uşaqlığın yovşan qoxusu,
Hanı o günlərin dovşan yuxusu.
Daha xəyalımda yaşar çoxusu
Dönüb xatirəyə yığılar hər gün…

Çəməni xalı tək naxışa dönüb,
Yolları bircə cüt baxışa dönüb,
Bəyaz gəcələri yağışa dönüb,
Bir bulud ömründə sağılar hər gün.

Yaşım qayğıların sayına düşüb,
Başım xəyalımın hayına düşüb,
Qəmli anlarımın payına düşüb,
Kövrək bayatılar, ağılar hər gün.

Hanı yarpaq-yarpaq tökülən illər,
Kükrəyib təzədən gətirə yellər.
Uzaqdan bir uşaq əlini yellər,
Həsəti sinəmə dağılar hər gün.

Zaman o günləri ütüləyibdi,
Ağzını yoxuşa itələyibdi.
Duyğum qayçısını itiləyibdi,
Biçər özü boyda nağıla hər gün…

***
Köçün hayandadır, ay Dərviş Vəli

Yenə o dağlara, yenə çən düşüb,
Seyrələn saçıma seyrək dən düşüb.
Mən sevən dostlar da daha gen düşüb,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Gəzdin oba-oba eli, aləmi,
Köksündə göyərdi, bu yurdun qəmi,
Sinən özün boyda bir səyyah gəmi,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Getdi gözləriyin, getdi yuxusu,
Getdi ömrünün də getdi çoxusu,
Qaldı barmağında tütün qoxusu,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Ömrün uralanmış bostan urası,
Hələ harasıdı, hələ harası,
Hələ qarşıdadı bundan sonrası
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Daha pərvazlanıb, heç uçmaq olmur,
Dərd də dərd gətirir, heç qaçmaq olmur.
Eləmi dünyadı baş açmaq olmur,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

***
Bu yol yaman uzaqdı

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm qaynamır ki, qaynamır.

Durna köçüm yenə hara baş alıb,
Nə müddətdi bu səmada görünmür.
Xeyli vaxtı sinəm elə boşalıb,
Bəyaz–bəyaz duyğulara bürünmür.

Niyə tutdun, bu yol necə yol idi?
Fikrim məni əsir edib özünə,
Bir vaxt sözlər sinəm üstə qul idi,
Yaman küsüb daha baxmır sözümə.

Hay versəm də harayıma gələn yox,
Bu dərd məni öldürməsə yaxşıdı,
Köküm üstə quruyuram, bilən yox,
İndən sora bildirməsə yaxşıdı.

Bu ürək də ağrımağa vaxt tapıb,
Dindirən tək uşaq kimi kövrəlir.
Əllərimdə saçlarımın sığalı,
Yaş ötdükcə yavaş-yavaş seyrəlir.

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm, qaynamır ki, qaynamır.

***
Dağlar, məni oğul eylə özünə

Könlümdə bir qucaq şəhər gəlmişəm,
Sinəmdə bir ətək qəhər gəlmişəm.
Əlimdə zəngi, yəhər gəlmişəm,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Bu ünvanın qapısında əsən kim,
İncidən kim, inciyən kim, küsən kim,
Heç soruşma pambıqla baş kəsən kim,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Nəfəsimi qoy doyunca dərim bir,
Günlərimi qurudum bir, sərim bir.
Həsrətini çox çəkmişəm yerin bir,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Gətirmişəm uduzduğun oyunu,
İcazə ver, çisəyində yuyunum.
Üst-başımdan kədərimi soyunum,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

***
Ömrümdən bir qatar keçər

Yoluma göz dikib bir dəmir yolu,
Bu gecə ömrümdən keçər bir qatar,
İllərim vaqona sərnişin olub,
Beləcə ömrümdən keçər bir qatar.

Vaqonun birində uşaqlığımdı,
Könlümdə bir azca ağrı-acı var,
“Ana” vağzalında dayanır qatar.
Ana laylasına ehtiyacı var.

Vaqonun birində məhəbbətimdir,
Özü öz yükünü daşıya bilmir.
“Hicran” vağzalında dayanır qatar,
Bir gözəl gözünün yaşını silmir.

Vaqonun birində sevincim, qəmim,
İkisi bir yerə sığışa bilmir,
Buluda qoşulub uçan arzular.
Ömrün qatarına yığışa bilmir.

Ömrümdən beləcə keçir bir qatar,
Keçdikcə sinəmdən izi silinmir,
Sonuncu vaqonda ömrümun yolu.
Hələ ünvanının sonu bilinmir…

Söhbətləşdi: Ədalət.
BİA.az]]> DƏRVİŞ VƏLİ XRAMCAYLI: - "İndi şairləri güllələmirlər..."
“Mən 96-cı ildə bəraət almışam, qardaşoğlu. Düz 96-cı ildə. 1956-cı ildə şəxsiyyətə pərəstişliyin nəticələri ləğv olunandan 40 il sonra. Al, bu da sənədim”.

Deyibən də Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarənin prokuroru Hüseynovun imzaladığı sənədi çıxarır: “1955-ci ildə anadan olmuş Nəsibov Vəli Alı oğlu 1956-cı il aprel ayının 29-da SSRİ DİN-in müvafiq əmri ilə sürgündən azad edilmişdir. "20-50-ci illərdə bütün siyasi repressiya qurbanlarının hüquqlarının bərpa edilməsi haqqında” 15 mart 1996-cı il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə siyasi repressiya qurbanı sayılmaqla təmizə çıxarılmış hesab edilir”.

“Bir şair yaşayır Biləcəridə…”

Əslində "Nəsibov Vəli" adı sizə heç nə deməyəcək. Bəlkə də özü də öz soyadını çoxdan unudub. Çünki onu soyadı ilə çağırmırlar. Kimi “şair”, kimi “əmi” deyir Vəliyə. Özü isə özünə dərviş. Vallah, mən onun dərvişliyini görməmişəm. Bəlkə də dərvişlik edir. Amma mənim bu dərviş “institutundan” anlayışım yoxdur. Əgər dərvişlik 30 ildir hər səhər Biləcəridən gəlib “Azərbaycan” Nəşriyyatının birinci mərtəbəsindəki bufetində lövbər salmaqdırsa, tamam, qoy olsun dərviş. Ona qalsa İlyas Ərnəfəs sufi mürşididir ki? Çünki uzun saçlı, daim sanki zikr edən İlyas elə görünüşündən sanki dərvişdir.

Amma Vəlinin bir “Ocaq”ı da var, axı? Elə dərvişsayağı çıxır. İçindəki yazılardan ancaq hiss etmək olar ki, hə, bunun baş baş redaktoru kimdirsə, qeyri-standart adamdır. Qəzetin özü isə elə rəhbərinin dediyi bir şeirdə olduğu kimi,

Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Yarı yuxuludur, yarı da sərxoş.
Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Əlləri cibində, cibləri bomboş.

“Vəli müəllim, siftə ver də...”

Hər halda, tanıdığım neçə vaxt ərzində mən Vəlini nə yarıyuxulu, nə yarısərxoş, nə də ciblərini bomboş gördüm. Hər səhər saat düz 10-da, əlində iki qəzet – adlarını yazmıram reklam olar – birinci mərtəbədəki bufetin bufetçisi Anarın “6-cı stol” adlandırdığı masanın başında oturub qəzetləri vərəqləyir. İlkin olaraq menyüda bir stəkan çaydır. Çay stola gəlməmiş Anar yaxınlaşır: “Vəli müəllim, siftə ver də...”

Sonrakı dialoq is belə davam edir:

- Nooolub ayə, indijə gəlmədikmi?

- Vəli müəllim, çayın pulunu ver, 20 qəpiyi, sonra yaddan çıxacaq.

- Yeri get, çıxmaz.

- Oldu, gedirəm. Amma yaddan çıxsa, məndən incimə.

Amma həmin 20 qəpik günortadan sonra yüz faiz həm Anarın, həm də Vəlinin yadından çıxacaq. Günorta üstü başlayıb, ta Anar bufeti bağlayanadək baş verəcək “yeyib-içmək” prosesindən sonra alınan “şot”dan sonra 20 qəpikmi yada düşər? Həm də elə həmin “şot”dan sonra Anara o iyirmi qəpikmi lazımdır? Ona da Anar deyərlər ha?

“Nəşriyyat məni tilsimə salıb...”

- Nəşriyyat tilsimə salıb qardaşoğlu, məni. Çıxıb gedə bilmirəm. Bura sanki bir bataqlıqdır, girdin çıxa bilmirsən. Düz 30 ildir bu bataqlıqdayam. 30 ildir ki, günüm bü yeməkxana ilə başlayır, bura ilə də qurtarır.

- Bəs bezdirmir?

- İnanırsan, yox. Çünki mühitə alışmışam.

- Və hər gün də mey məclisləri.

- …

- Rəhmətlik Süleyman Osmanoğluna belə bir sual vermişdim bir vaxt. Dedim, əmi, indiyəcən sənin qara ciyərindən neçə ton araq keçib. Dedi, hesablamamışam. Və oturduq Süleymanın neçə yaşından araq içdiyini, gündə təxminən ortalama nə qədən “şərab istemal etdiyini” hesabladıq. Vallah yadımda deyil. Neçə tonsa spirt alındı.

- (Gülür) Məndə bir az çox olar.

- Çox deyəndə nə qədər?

- Nə bilim ayə? (Gülür)


"Qazaxdan Tomska…"

Oturub hesablayıram. Vəli əmi əgər gündə ən azı yarım litr araq içirsə, bu ildə təxminən 183 litr edir. Bunu da 30 ilə vursaq? Vay, vay, vay, Anan ölməsin qara ciyər yiyəsi, düz 5 tona 500 litrə yaxın eləyir. Amma bu təkcə nəşriyyatda həzm-rabedən keçirilənlərdir. Vəli əminin 26 yaşından sonra başlayan “prosesdir”. Bəs 26-ya qədər haralardaymış Vəli?

Nəsibovlar ailəsi SSRİ vaxtında iki dəfə sürgün olunublar. Bir dəfə 30-cu illərdə, bir dəfə də müharibədən sonra. Türkiyədə yaxın qohumları yaşayıb. Bu da onlara baş bəlası olub. 50-nin əvvəlində Nəsibovlar ailəsi atası Alı kişi başda olmaqla Tomsk vilayətinin Baxça rayonuna sürgün ediliblər. Vəli də elə orda anadan olur.

- Babam Əmiraslan Stalinlə bir yerdə Qori seminariyasında oxuyub. Amma o vaxt qohumlarımızın heç biri Stalinə məktub yazmayıblar ki, bizi günahımız yoxdur, bizi sürgündən azad etsin. Mənim atama, hələ sürgündə olanda Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı vermək istəyirdilər. Tomskda tanınmış çoban idi. Amma atama deyiblər ki, burda qal. O isə razı olmayıb, Azərbaycana qayıdıb. Daha doğrusu, anam israr edib ki, vətənə qayıdaq. Özü də maraqlı arqumenti olub. Deyib ki, qorxuram oğlanlarım böyüyə rus qızı ala.

"Tomçaylı, yaxud Tomski?"

- (Sözünü kəsirəm) Tomsk yadında qalıbmı?

- Yox, təbii. Biz ordan köçəndə bir yaşım vardı. Amma məndən böyük qardaşlarım oranı qismən də olsa xatırlayırlar. Hətta qardaşım, rəhmətlik Eldar Nəsib öz şerlərini “Sibirel” imzası ilə yazardı.

- Bəs atan rəhmətlik tərslik eləməsəydi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almağa razılaşsaydı, yəqin, indi Sibirdə “Tomçaylı” təxəllüsü ilə yazırdın. Yaxud da Tomski. Maraqlı imza olardı (Bu dəfə mən gülürəm).

- Maraqlı sualdır. Amma sənə bir söz deyim. Bu bizim Xram çayı ki var, Kürlə bərabər mənbəyini Türkiyədən götürür. Kür Qazaxı yarıb keçir, bütün Azərbaycan boyu axır, amma Xram Azərbaycan ərazisindən cəmi 6 kilometr keçir və Kürə birləşir. Mən elə bu 6 kilometrin şairiyəm.

“İmkan versəydilər “Neftçi”də oynayırdım...”

- Və uşaqlıqdan fikirləşdin ki, Səməd Vurğun kimi şair olum…

- A tövbə… Nə şair, ayə. Ən böyük arzum bilersənmi nə idi? Futbolçu olmaq. Futbol mənim sanki qanıma yazılmışdı. O vaxt imkan versəydilər, həmin zaman ən azı “Neftçi”də, ya da “Dinamo” Tiflisdə top qovurdum.

- Şengeliya, Çivadze, Qutsayevlə birgə?

- A qardaşoğlu, onları ayağıma dolayardım eee…

- Səndən başqa da Xramçaylı var?

- Deyəsən, yoxdur. Amma kimsə “Xramçaylı” təxəllüsü götürsə, etiraz eləmərəm. Bir dəfə belə bir şeir yazmışdım:

Ya qazi ol,
Ya dərviş ol,
Ya şəhid!
Sən dərvişsən, ay dərviş Vəli!

Elə kitablarımdan biri də belə adlanır: “Bir dərvişəm yer üzündə”.

- Səndən başqa “dərviş” imzası ilə mətbuatda çıxış edən olub?

- Niyə ki? Məndən başqa iki dərviş var. Dərviş Osman, bir də dərviş Cavanşir.

“Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır...”

- Bəs nə əcəb “Şıxlı” imzasını götürmədin? Özün ki Şıxlıdansan?

- Qardaşoğlu, o boyda nəhəngdən sonra Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır. İsmayıl Şıxlıdan sonra hansı ağılla “Şıxlı” imzası götürəsən, başım çıxmır. Sənə bir sirr açım. Bilirsənmi, Vidadi Babanlı bir vaxtlar “Şıxlı” imzası ilə yazmaq istəyib. Daha doğrusu, təzə-təzə Şıxlı imzası ilə çıxış edib. Sonradan ona deyiblər ki, bu boyda İsmayıl Şıxlıdan sonra bu imzanı götürmə. O da razılaşıb. İsmayıl Şıxlı əsl Azərbaycan kişisidir. Onun yaratdığı Cahandar ağa əslində tarixi şəxsiyyətdir. Və mənim ana babamdır. Cahandar ağanın qızını mənim babam Qara Məmməd alıb. Hə, bir şey də deyim. Kitabda da, kinoda da adı keçir a, Cahandar ağanın oğlu Şamxal. Qoriyə oxumağa gedən. Əslində onun əsil adı Qiyas bəydir. O da mənim qohumumdur. İsmayıl Şıxlı ən azı “Dəli Kür”lə imzasını Azərbaycan ədəbiyyatına qoyub. Ümumiyyətlə, İsmayıl Şıxlı özünü həm Azərbaycan ədəbiyyatına, həm də kişilik tarixinə yazdırmış şəxsiyyətdir. Bütövdür, nəhəngdir İsmayıl Şıxlı!

- İsmayıl Şıxlı nəhəngdir, yoxsa Səməd Vurğun?

- (Gülür) Ayə, qardaşoğlu, şairə, özü də qazaxlıya elə əndrəbadi sual verirsən ki...

- Bəs sənin üçün beş ən yaxşı ədib kimdir?

- Fizuli, Vidadi, Blok, Lermontov, Yesenin.

- Bəs Səməd Vurğun, Sabir? İkincini necə deyərlər qoydum bir yana. Birincini ilk beşliyə salmadığına görə, qorxmursan qazaxlılar səni linç edərlər? (Gülürəm)

- Yox qardaşoğlu. Mən düşündüyümü deyirəm. Vurğunla Sabir mənim üçün ikinci mərhələdir.

“Səməd Vurğun heç bir birliyin üzvü olmazdı”

Xramçaylı ilə keçirik AYB, AYO münasibətlərinə. Deyir, özüm AYB-nin üzvü olsam da, AYO-da da dostlarım var.

- Məncə ədəbiyyatda, yaradıcılıqda meyar olmamalıdır. AYO kiminsə istedadını üzə çıxara bilirsə, eşq olsun onlara. Mənim yadıma gəlir, vaxtı ilə Murad Köhnəqalanı, Rasim Qaracanı heç kim çap etmək istəmirdi. Amma indi onları hamı çap etmək istəyir. Mən yaxşı şair olmasam da, yaxşı oxucuyam. Kimin harda olduğunu gözəl bilirəm.

- Şair, belə bir sual verim. Səməd Vurğun sağ olsaydı, indi hansının üzvü olardı, AYO-nun, yoxsa AYB-nin?

- Heç birinin başın haqqı.

- Niyə?

- Havalanardı yazıq şair.

Sonra şair son günlər dəbi aləmdə baş verən qalmaqallara da toxundu. Şair deyir ki, mənasız dartışmalardır.

- Biz bunlara böyük gözü ilə baxırıq. Bunlar da bir-biri ilə dartışırlar. Dartışırsınız, dartışın ee, ölülərlə nə işiniz var!? Özünüzdən yapışın da.

***

Şairlə adama iki parç pivə içib sağollaşrıq. Ayrılanda bircə onu deyir, yazı nə vaxt gedəcək? “Yaxın günlərdə, şair” deyə cavab verirəm.

- Nəşriyyatdayam da, qadan alem, gedən kimi, xəbər elə.

Di al, getdi. Bəs sən nə vaxt nəşriyyatdan gedəcəksən?/Səbuhi.

...İndi nə rəhmətlik Səbuhi var, nə də onun qoyub getdiyi Mətbuat evi. Oba köcüb yurdu qalıb. Nəşriyyatdakı kafelərın hamısı baglanıb. Ancaq Vəli Dərviş qoz kimidir. O da var ki, Dərviş Vəlini tapmaq ücün gərək əvvəlcə telefon nömrəsini tapasan, bir gün irəlidən zəng edib görüş təyin edəsən, sonra filan-bəsməkan...

Bu da sadəcə Vəli Xramcaylı...


Elə Dərviş Vəli... Bu ad hamımıza yaxşı tanışdır. Bu adın arxasında uzaq Sibirdən bəri Tanrı vergili bir söz adamının hər biri ədəbiyyat camiəsində hadisəyə cevrilən yüzlərlə şeirləri dayanır. Cagdaş poeziyamızın ünlü isimlərindəndir Dərviş Vəli Xramcaylı... Nə yazıq ki, saglıgında hər böyük, qeyri-adi sənətkar öz millətinin ögey övladıdır. Dərviş Vəli də eləcə, tale oxşarı rəhmətlik Əli Kərimə bənzəyir. Vəlinin hansı şerini oxusan, mütləq ondan Azərbaycan ətri gəlir...

Dərviş Vəli bax belə adamdır. Dünyaya doğru zamanda, doğru məkanda gəlmək də bir tanrı xoşbəxtliyidir. Belə görünür ki, o, bizim zəmanəyə ya keçmişlərdən, ya da gələcəklərdən səhv düşüb, yolunu azaraq gəlib. Bu qədər döstün-tanışın icində tənhadı Dərviş Vəli.

Bircə gücü özünə və sözünə çatır, özünü içki ilə ovundurur. İçmək yaddaşı sıfırlamaq üçündü bəlkə? Bu “üsulu” hər sənətkar bilməz axı...

İlləri yola sala-sala bir-iki aya 70-ini tamam edəcək Dərviş Vəli. Maləsəf özü-özünə qiymət verməyi bacarmır və bacarmayacaq da... Bu da onun taleyidi...

Deyir ki, "Mən bir dərvişəm. Dünyaya Sibirdə gəlmişəm, Azərbaycanda böyümüşəm, bu torpağın dərvişi kimi də yaşayıram..."

Dərviş Vəlinin nə hökumətdən, nə də Yazıcılar birliyindən təmənnası-zadı yoxdu... HEC OLARIN DA AGLINA BELƏ GƏLMƏZ Kİ, Mətbuat evində bir DƏRVİŞ VƏLİ VAR... CÜNKİ...

İNDİ ŞAİRLƏRİ GULLƏLƏMİRLƏR

Indi şairlərdə azıb yolunu,
Daha misralardan qan iyi gəlmir.
Tərifə, təltifə açıb qolunu,
İndi şairlər də güllədən ölmür.
İndi şairləri güllələmirlər…

Haqqa üz çevirib, haqqı demirlər,
İndi şairlər də əl çalan olub.
Harama üz tutub, halal yemirlər,
Vəzifə önündə alcalan olub
İndi şairləri güllələmirlər…

Yağının əlində qalan daglara
Yalandan-palandan tərif toxuyur.
Qaraya ag deyir, qara aglara,
Daha nəfsi də yalan qoxuyur,
İndi şairləri güllələmirlər…

Bir qaşıq qanından qorxan şairlər,
Sinəsində orden medal gəzdirir.
Bu təltif ölüsü xoxan şairlər.
Daha bu milləti yaman bezdirir,
İndi şairlər güllədən ölmür,
İndi şairləri güllələmirlər…

***
Sibirdi, Sibirdi, ay dərviş Vəli

Öldü duyguların, çiçək bitirməz,
Bu yol mənizilinə səni yetirməz,
Su südü, neyləsən ləkə götürməz.
Su birdi, su birdi, ay Dərviş Vəli.

Heç kim dözəmməzdi sən dözən dərdə.
Könül vərəndə də veriynən mərdə.
Gözünü dünyaya açdigın yer də
Sibirdi, Sibirdi, ay Dərviş Vəli

Bu nədi, canına qorxumu girdi,
Bütün hökmüdarlar gözündə birdi,
Yerin ya sürgündü, ya da qəbirdi,
Qəbirdi, qəbirdi, ay Dərbiş Vəli…

***
Özü boyda bu dunya bir cavabsiz sualdı

Bəs bu necə zamandi gəlib belə yetişdi
Ürəyim sözə baxmır, əlim qələmə yatmır.
Nə Qarabağ yarası qaysaqlanib bitişdi,
Məni oyadan qələm daha məni oyatmır

Hər kəlmə addimbaşı əcəl bizi izləyir,
Dağilmalı dünyadı, dağılmır ki, dağılmır.
Qapımızı kəsdirib ölüm bizi gözləyir.
Boğulmalı dünyadı, boğulmur ki, boğulmur.

Adam ölmək istəmir, anaların gözündə
Ağlamağa neyləsin bir gilə yaş qalmayıb.
Bu gördüyün dünyanın göz işləyən düzündə,
Sapanda qoyulası bir dənə daş qalmayıb.

Mən Sürğündə doğuldum, yerim vallah sürğündü,
Hər gecəmin əlindən könlümü fikir aldı.
Belə ömur-ğün olmaz, bu nə ömür, nə gündü,
Özü boyda bu dünya bir cavabsız sualdı...

***
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim

Kiminin bəxtinə güldü bu şəhər,
Kiminin bəxtinə küldü bu səhər,
Mənim gözlərimdə öldü bu şəhər,
Gedək bu səhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Gah buzdu, gah da ki, oddu bu şəhər,
İçimə, çölümə yaddi bu şəhər,
Gör məni haraya atdı bu şəhər,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim,
Mənim bu səhərdə nə ölumüm var.

Adamı qarşıyıq, sıxır havası,
Bu şəhər ömrümün qərib yuvası,
Hələ qarşıdadır mənlə davası,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Burda gur işıqlar adam aldadir,
Burda igidlərin başi qaldadır,
Anamın qəbrinin gözü yoldadır,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

***
Dərsimi almisam haqdan

Bu nə qanun, bu nə qayda.
Sən nə hayda, mən nə hayda,.
Iynənin ulduzu boyda,
Hanı əl yeri, əl yeri.

Oyanaydım qəfil səsdən,
Hardasan ey boyu bəstəm...
Yolunu sal sinəm ustən,
Di gəl, gəl, yeri, gəl yeri.

Dərsimi almışam haqdan,
Məni qinama nahaqdan
Dərviş Vəli ağlamaqdan,
Sinəm göl yeri, göl yeri..

***
Bir adam yoxdumu

Sandıqlar açilıb, düz üzə çıxdı,
Namərd bəlli oldu, mərd düzə çıxdı,
Yenə gözlərində qəm dizə çıxdı,
Çıxdımı, çıxdımı, ay Dərvis Vəli.

Belə yazmış olar, bu da yazdımı?
Səsimi-sözümü görən yazdımı?
Bu dərd mən boydadı, söylə azdımı,
Çoxdumu, çoxdumu, ay Dərvis Vəli.

Bu sandıq açılıb nə atılası?
Nə var ki, gözünə nə qatılası?
Bir adam yoxdumu, uz tutulası,
Yoxdumu, yoxdumu, ay Dərvis Vəli?

***
Hayıf bu zamanda yaşayanlara

Haqlının yerinə haqsız dindisə,
Mərdin də taxtına namərd mindisə,
Adamın bir üzü daha mindisə,
Lənət, bu zamanın üzünə lənət…
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Yaxşılar icindən cürüyüb gedir,
Ömrünü birtəhər sürüyüb gedir,
Yalan ayaq acıb yeriyib gedir
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Bu gun öz zatını çoxu dandısa,
Özünü hamıdan haqlı sandısa,
Qurunun oduna yaşı yandısa
Lənət, bu zamanın üzunə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Dədə axtaranın dədəsi yoxsa,
Belə zamananın gədəsi çoxsa,
Əyrisi düzünün gözünə oxsa,
Lənət, bu zamananın üzünə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Qananı, qanmazı əl çalandisa,
Bu qədər əl çalıb alçalandısa,
Alçala-alçala ucalandısa
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.
Hayıf bu zamanda yaşayanlara…

***
Yovşan qoxusu

Hanı uşaqlığın yovşan qoxusu,
Hanı o günlərin dovşan yuxusu.
Daha xəyalımda yaşar çoxusu
Dönüb xatirəyə yığılar hər gün…

Çəməni xalı tək naxışa dönüb,
Yolları bircə cüt baxışa dönüb,
Bəyaz gəcələri yağışa dönüb,
Bir bulud ömründə sağılar hər gün.

Yaşım qayğıların sayına düşüb,
Başım xəyalımın hayına düşüb,
Qəmli anlarımın payına düşüb,
Kövrək bayatılar, ağılar hər gün.

Hanı yarpaq-yarpaq tökülən illər,
Kükrəyib təzədən gətirə yellər.
Uzaqdan bir uşaq əlini yellər,
Həsəti sinəmə dağılar hər gün.

Zaman o günləri ütüləyibdi,
Ağzını yoxuşa itələyibdi.
Duyğum qayçısını itiləyibdi,
Biçər özü boyda nağıla hər gün…

***
Köçün hayandadır, ay Dərviş Vəli

Yenə o dağlara, yenə çən düşüb,
Seyrələn saçıma seyrək dən düşüb.
Mən sevən dostlar da daha gen düşüb,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Gəzdin oba-oba eli, aləmi,
Köksündə göyərdi, bu yurdun qəmi,
Sinən özün boyda bir səyyah gəmi,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Getdi gözləriyin, getdi yuxusu,
Getdi ömrünün də getdi çoxusu,
Qaldı barmağında tütün qoxusu,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Ömrün uralanmış bostan urası,
Hələ harasıdı, hələ harası,
Hələ qarşıdadı bundan sonrası
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Daha pərvazlanıb, heç uçmaq olmur,
Dərd də dərd gətirir, heç qaçmaq olmur.
Eləmi dünyadı baş açmaq olmur,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

***
Bu yol yaman uzaqdı

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm qaynamır ki, qaynamır.

Durna köçüm yenə hara baş alıb,
Nə müddətdi bu səmada görünmür.
Xeyli vaxtı sinəm elə boşalıb,
Bəyaz–bəyaz duyğulara bürünmür.

Niyə tutdun, bu yol necə yol idi?
Fikrim məni əsir edib özünə,
Bir vaxt sözlər sinəm üstə qul idi,
Yaman küsüb daha baxmır sözümə.

Hay versəm də harayıma gələn yox,
Bu dərd məni öldürməsə yaxşıdı,
Köküm üstə quruyuram, bilən yox,
İndən sora bildirməsə yaxşıdı.

Bu ürək də ağrımağa vaxt tapıb,
Dindirən tək uşaq kimi kövrəlir.
Əllərimdə saçlarımın sığalı,
Yaş ötdükcə yavaş-yavaş seyrəlir.

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm, qaynamır ki, qaynamır.

***
Dağlar, məni oğul eylə özünə

Könlümdə bir qucaq şəhər gəlmişəm,
Sinəmdə bir ətək qəhər gəlmişəm.
Əlimdə zəngi, yəhər gəlmişəm,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Bu ünvanın qapısında əsən kim,
İncidən kim, inciyən kim, küsən kim,
Heç soruşma pambıqla baş kəsən kim,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Nəfəsimi qoy doyunca dərim bir,
Günlərimi qurudum bir, sərim bir.
Həsrətini çox çəkmişəm yerin bir,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Gətirmişəm uduzduğun oyunu,
İcazə ver, çisəyində yuyunum.
Üst-başımdan kədərimi soyunum,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

***
Ömrümdən bir qatar keçər

Yoluma göz dikib bir dəmir yolu,
Bu gecə ömrümdən keçər bir qatar,
İllərim vaqona sərnişin olub,
Beləcə ömrümdən keçər bir qatar.

Vaqonun birində uşaqlığımdı,
Könlümdə bir azca ağrı-acı var,
“Ana” vağzalında dayanır qatar.
Ana laylasına ehtiyacı var.

Vaqonun birində məhəbbətimdir,
Özü öz yükünü daşıya bilmir.
“Hicran” vağzalında dayanır qatar,
Bir gözəl gözünün yaşını silmir.

Vaqonun birində sevincim, qəmim,
İkisi bir yerə sığışa bilmir,
Buluda qoşulub uçan arzular.
Ömrün qatarına yığışa bilmir.

Ömrümdən beləcə keçir bir qatar,
Keçdikcə sinəmdən izi silinmir,
Sonuncu vaqonda ömrümun yolu.
Hələ ünvanının sonu bilinmir…

Söhbətləşdi: Ədalət.
BİA.az ]]> DƏRVİŞ VƏLİ XRAMCAYLI: - "İndi şairləri güllələmirlər..."
“Mən 96-cı ildə bəraət almışam, qardaşoğlu. Düz 96-cı ildə. 1956-cı ildə şəxsiyyətə pərəstişliyin nəticələri ləğv olunandan 40 il sonra. Al, bu da sənədim”.

Deyibən də Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun dövlət ittihamının müdafiəsi üzrə idarənin prokuroru Hüseynovun imzaladığı sənədi çıxarır: “1955-ci ildə anadan olmuş Nəsibov Vəli Alı oğlu 1956-cı il aprel ayının 29-da SSRİ DİN-in müvafiq əmri ilə sürgündən azad edilmişdir. "20-50-ci illərdə bütün siyasi repressiya qurbanlarının hüquqlarının bərpa edilməsi haqqında” 15 mart 1996-cı il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə siyasi repressiya qurbanı sayılmaqla təmizə çıxarılmış hesab edilir”.

“Bir şair yaşayır Biləcəridə…”

Əslində "Nəsibov Vəli" adı sizə heç nə deməyəcək. Bəlkə də özü də öz soyadını çoxdan unudub. Çünki onu soyadı ilə çağırmırlar. Kimi “şair”, kimi “əmi” deyir Vəliyə. Özü isə özünə dərviş. Vallah, mən onun dərvişliyini görməmişəm. Bəlkə də dərvişlik edir. Amma mənim bu dərviş “institutundan” anlayışım yoxdur. Əgər dərvişlik 30 ildir hər səhər Biləcəridən gəlib “Azərbaycan” Nəşriyyatının birinci mərtəbəsindəki bufetində lövbər salmaqdırsa, tamam, qoy olsun dərviş. Ona qalsa İlyas Ərnəfəs sufi mürşididir ki? Çünki uzun saçlı, daim sanki zikr edən İlyas elə görünüşündən sanki dərvişdir.

Amma Vəlinin bir “Ocaq”ı da var, axı? Elə dərvişsayağı çıxır. İçindəki yazılardan ancaq hiss etmək olar ki, hə, bunun baş baş redaktoru kimdirsə, qeyri-standart adamdır. Qəzetin özü isə elə rəhbərinin dediyi bir şeirdə olduğu kimi,

Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Yarı yuxuludur, yarı da sərxoş.
Bir şair yaşayır Biləcəridə,
Əlləri cibində, cibləri bomboş.

“Vəli müəllim, siftə ver də...”

Hər halda, tanıdığım neçə vaxt ərzində mən Vəlini nə yarıyuxulu, nə yarısərxoş, nə də ciblərini bomboş gördüm. Hər səhər saat düz 10-da, əlində iki qəzet – adlarını yazmıram reklam olar – birinci mərtəbədəki bufetin bufetçisi Anarın “6-cı stol” adlandırdığı masanın başında oturub qəzetləri vərəqləyir. İlkin olaraq menyüda bir stəkan çaydır. Çay stola gəlməmiş Anar yaxınlaşır: “Vəli müəllim, siftə ver də...”

Sonrakı dialoq is belə davam edir:

- Nooolub ayə, indijə gəlmədikmi?

- Vəli müəllim, çayın pulunu ver, 20 qəpiyi, sonra yaddan çıxacaq.

- Yeri get, çıxmaz.

- Oldu, gedirəm. Amma yaddan çıxsa, məndən incimə.

Amma həmin 20 qəpik günortadan sonra yüz faiz həm Anarın, həm də Vəlinin yadından çıxacaq. Günorta üstü başlayıb, ta Anar bufeti bağlayanadək baş verəcək “yeyib-içmək” prosesindən sonra alınan “şot”dan sonra 20 qəpikmi yada düşər? Həm də elə həmin “şot”dan sonra Anara o iyirmi qəpikmi lazımdır? Ona da Anar deyərlər ha?

“Nəşriyyat məni tilsimə salıb...”

- Nəşriyyat tilsimə salıb qardaşoğlu, məni. Çıxıb gedə bilmirəm. Bura sanki bir bataqlıqdır, girdin çıxa bilmirsən. Düz 30 ildir bu bataqlıqdayam. 30 ildir ki, günüm bü yeməkxana ilə başlayır, bura ilə də qurtarır.

- Bəs bezdirmir?

- İnanırsan, yox. Çünki mühitə alışmışam.

- Və hər gün də mey məclisləri.

- …

- Rəhmətlik Süleyman Osmanoğluna belə bir sual vermişdim bir vaxt. Dedim, əmi, indiyəcən sənin qara ciyərindən neçə ton araq keçib. Dedi, hesablamamışam. Və oturduq Süleymanın neçə yaşından araq içdiyini, gündə təxminən ortalama nə qədən “şərab istemal etdiyini” hesabladıq. Vallah yadımda deyil. Neçə tonsa spirt alındı.

- (Gülür) Məndə bir az çox olar.

- Çox deyəndə nə qədər?

- Nə bilim ayə? (Gülür)


"Qazaxdan Tomska…"

Oturub hesablayıram. Vəli əmi əgər gündə ən azı yarım litr araq içirsə, bu ildə təxminən 183 litr edir. Bunu da 30 ilə vursaq? Vay, vay, vay, Anan ölməsin qara ciyər yiyəsi, düz 5 tona 500 litrə yaxın eləyir. Amma bu təkcə nəşriyyatda həzm-rabedən keçirilənlərdir. Vəli əminin 26 yaşından sonra başlayan “prosesdir”. Bəs 26-ya qədər haralardaymış Vəli?

Nəsibovlar ailəsi SSRİ vaxtında iki dəfə sürgün olunublar. Bir dəfə 30-cu illərdə, bir dəfə də müharibədən sonra. Türkiyədə yaxın qohumları yaşayıb. Bu da onlara baş bəlası olub. 50-nin əvvəlində Nəsibovlar ailəsi atası Alı kişi başda olmaqla Tomsk vilayətinin Baxça rayonuna sürgün ediliblər. Vəli də elə orda anadan olur.

- Babam Əmiraslan Stalinlə bir yerdə Qori seminariyasında oxuyub. Amma o vaxt qohumlarımızın heç biri Stalinə məktub yazmayıblar ki, bizi günahımız yoxdur, bizi sürgündən azad etsin. Mənim atama, hələ sürgündə olanda Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı vermək istəyirdilər. Tomskda tanınmış çoban idi. Amma atama deyiblər ki, burda qal. O isə razı olmayıb, Azərbaycana qayıdıb. Daha doğrusu, anam israr edib ki, vətənə qayıdaq. Özü də maraqlı arqumenti olub. Deyib ki, qorxuram oğlanlarım böyüyə rus qızı ala.

"Tomçaylı, yaxud Tomski?"

- (Sözünü kəsirəm) Tomsk yadında qalıbmı?

- Yox, təbii. Biz ordan köçəndə bir yaşım vardı. Amma məndən böyük qardaşlarım oranı qismən də olsa xatırlayırlar. Hətta qardaşım, rəhmətlik Eldar Nəsib öz şerlərini “Sibirel” imzası ilə yazardı.

- Bəs atan rəhmətlik tərslik eləməsəydi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adını almağa razılaşsaydı, yəqin, indi Sibirdə “Tomçaylı” təxəllüsü ilə yazırdın. Yaxud da Tomski. Maraqlı imza olardı (Bu dəfə mən gülürəm).

- Maraqlı sualdır. Amma sənə bir söz deyim. Bu bizim Xram çayı ki var, Kürlə bərabər mənbəyini Türkiyədən götürür. Kür Qazaxı yarıb keçir, bütün Azərbaycan boyu axır, amma Xram Azərbaycan ərazisindən cəmi 6 kilometr keçir və Kürə birləşir. Mən elə bu 6 kilometrin şairiyəm.

“İmkan versəydilər “Neftçi”də oynayırdım...”

- Və uşaqlıqdan fikirləşdin ki, Səməd Vurğun kimi şair olum…

- A tövbə… Nə şair, ayə. Ən böyük arzum bilersənmi nə idi? Futbolçu olmaq. Futbol mənim sanki qanıma yazılmışdı. O vaxt imkan versəydilər, həmin zaman ən azı “Neftçi”də, ya da “Dinamo” Tiflisdə top qovurdum.

- Şengeliya, Çivadze, Qutsayevlə birgə?

- A qardaşoğlu, onları ayağıma dolayardım eee…

- Səndən başqa da Xramçaylı var?

- Deyəsən, yoxdur. Amma kimsə “Xramçaylı” təxəllüsü götürsə, etiraz eləmərəm. Bir dəfə belə bir şeir yazmışdım:

Ya qazi ol,
Ya dərviş ol,
Ya şəhid!
Sən dərvişsən, ay dərviş Vəli!

Elə kitablarımdan biri də belə adlanır: “Bir dərvişəm yer üzündə”.

- Səndən başqa “dərviş” imzası ilə mətbuatda çıxış edən olub?

- Niyə ki? Məndən başqa iki dərviş var. Dərviş Osman, bir də dərviş Cavanşir.

“Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır...”

- Bəs nə əcəb “Şıxlı” imzasını götürmədin? Özün ki Şıxlıdansan?

- Qardaşoğlu, o boyda nəhəngdən sonra Şıxlı imzası götürmək ağılsızlıqdır. İsmayıl Şıxlıdan sonra hansı ağılla “Şıxlı” imzası götürəsən, başım çıxmır. Sənə bir sirr açım. Bilirsənmi, Vidadi Babanlı bir vaxtlar “Şıxlı” imzası ilə yazmaq istəyib. Daha doğrusu, təzə-təzə Şıxlı imzası ilə çıxış edib. Sonradan ona deyiblər ki, bu boyda İsmayıl Şıxlıdan sonra bu imzanı götürmə. O da razılaşıb. İsmayıl Şıxlı əsl Azərbaycan kişisidir. Onun yaratdığı Cahandar ağa əslində tarixi şəxsiyyətdir. Və mənim ana babamdır. Cahandar ağanın qızını mənim babam Qara Məmməd alıb. Hə, bir şey də deyim. Kitabda da, kinoda da adı keçir a, Cahandar ağanın oğlu Şamxal. Qoriyə oxumağa gedən. Əslində onun əsil adı Qiyas bəydir. O da mənim qohumumdur. İsmayıl Şıxlı ən azı “Dəli Kür”lə imzasını Azərbaycan ədəbiyyatına qoyub. Ümumiyyətlə, İsmayıl Şıxlı özünü həm Azərbaycan ədəbiyyatına, həm də kişilik tarixinə yazdırmış şəxsiyyətdir. Bütövdür, nəhəngdir İsmayıl Şıxlı!

- İsmayıl Şıxlı nəhəngdir, yoxsa Səməd Vurğun?

- (Gülür) Ayə, qardaşoğlu, şairə, özü də qazaxlıya elə əndrəbadi sual verirsən ki...

- Bəs sənin üçün beş ən yaxşı ədib kimdir?

- Fizuli, Vidadi, Blok, Lermontov, Yesenin.

- Bəs Səməd Vurğun, Sabir? İkincini necə deyərlər qoydum bir yana. Birincini ilk beşliyə salmadığına görə, qorxmursan qazaxlılar səni linç edərlər? (Gülürəm)

- Yox qardaşoğlu. Mən düşündüyümü deyirəm. Vurğunla Sabir mənim üçün ikinci mərhələdir.

“Səməd Vurğun heç bir birliyin üzvü olmazdı”

Xramçaylı ilə keçirik AYB, AYO münasibətlərinə. Deyir, özüm AYB-nin üzvü olsam da, AYO-da da dostlarım var.

- Məncə ədəbiyyatda, yaradıcılıqda meyar olmamalıdır. AYO kiminsə istedadını üzə çıxara bilirsə, eşq olsun onlara. Mənim yadıma gəlir, vaxtı ilə Murad Köhnəqalanı, Rasim Qaracanı heç kim çap etmək istəmirdi. Amma indi onları hamı çap etmək istəyir. Mən yaxşı şair olmasam da, yaxşı oxucuyam. Kimin harda olduğunu gözəl bilirəm.

- Şair, belə bir sual verim. Səməd Vurğun sağ olsaydı, indi hansının üzvü olardı, AYO-nun, yoxsa AYB-nin?

- Heç birinin başın haqqı.

- Niyə?

- Havalanardı yazıq şair.

Sonra şair son günlər dəbi aləmdə baş verən qalmaqallara da toxundu. Şair deyir ki, mənasız dartışmalardır.

- Biz bunlara böyük gözü ilə baxırıq. Bunlar da bir-biri ilə dartışırlar. Dartışırsınız, dartışın ee, ölülərlə nə işiniz var!? Özünüzdən yapışın da.

***

Şairlə adama iki parç pivə içib sağollaşrıq. Ayrılanda bircə onu deyir, yazı nə vaxt gedəcək? “Yaxın günlərdə, şair” deyə cavab verirəm.

- Nəşriyyatdayam da, qadan alem, gedən kimi, xəbər elə.

Di al, getdi. Bəs sən nə vaxt nəşriyyatdan gedəcəksən?/Səbuhi.

...İndi nə rəhmətlik Səbuhi var, nə də onun qoyub getdiyi Mətbuat evi. Oba köcüb yurdu qalıb. Nəşriyyatdakı kafelərın hamısı baglanıb. Ancaq Vəli Dərviş qoz kimidir. O da var ki, Dərviş Vəlini tapmaq ücün gərək əvvəlcə telefon nömrəsini tapasan, bir gün irəlidən zəng edib görüş təyin edəsən, sonra filan-bəsməkan...

Bu da sadəcə Vəli Xramcaylı...


Elə Dərviş Vəli... Bu ad hamımıza yaxşı tanışdır. Bu adın arxasında uzaq Sibirdən bəri Tanrı vergili bir söz adamının hər biri ədəbiyyat camiəsində hadisəyə cevrilən yüzlərlə şeirləri dayanır. Cagdaş poeziyamızın ünlü isimlərindəndir Dərviş Vəli Xramcaylı... Nə yazıq ki, saglıgında hər böyük, qeyri-adi sənətkar öz millətinin ögey övladıdır. Dərviş Vəli də eləcə, tale oxşarı rəhmətlik Əli Kərimə bənzəyir. Vəlinin hansı şerini oxusan, mütləq ondan Azərbaycan ətri gəlir...

Dərviş Vəli bax belə adamdır. Dünyaya doğru zamanda, doğru məkanda gəlmək də bir tanrı xoşbəxtliyidir. Belə görünür ki, o, bizim zəmanəyə ya keçmişlərdən, ya da gələcəklərdən səhv düşüb, yolunu azaraq gəlib. Bu qədər döstün-tanışın icində tənhadı Dərviş Vəli.

Bircə gücü özünə və sözünə çatır, özünü içki ilə ovundurur. İçmək yaddaşı sıfırlamaq üçündü bəlkə? Bu “üsulu” hər sənətkar bilməz axı...

İlləri yola sala-sala bir-iki aya 70-ini tamam edəcək Dərviş Vəli. Maləsəf özü-özünə qiymət verməyi bacarmır və bacarmayacaq da... Bu da onun taleyidi...

Deyir ki, "Mən bir dərvişəm. Dünyaya Sibirdə gəlmişəm, Azərbaycanda böyümüşəm, bu torpağın dərvişi kimi də yaşayıram..."

Dərviş Vəlinin nə hökumətdən, nə də Yazıcılar birliyindən təmənnası-zadı yoxdu... HEC OLARIN DA AGLINA BELƏ GƏLMƏZ Kİ, Mətbuat evində bir DƏRVİŞ VƏLİ VAR... CÜNKİ...

İNDİ ŞAİRLƏRİ GULLƏLƏMİRLƏR

Indi şairlərdə azıb yolunu,
Daha misralardan qan iyi gəlmir.
Tərifə, təltifə açıb qolunu,
İndi şairlər də güllədən ölmür.
İndi şairləri güllələmirlər…

Haqqa üz çevirib, haqqı demirlər,
İndi şairlər də əl çalan olub.
Harama üz tutub, halal yemirlər,
Vəzifə önündə alcalan olub
İndi şairləri güllələmirlər…

Yağının əlində qalan daglara
Yalandan-palandan tərif toxuyur.
Qaraya ag deyir, qara aglara,
Daha nəfsi də yalan qoxuyur,
İndi şairləri güllələmirlər…

Bir qaşıq qanından qorxan şairlər,
Sinəsində orden medal gəzdirir.
Bu təltif ölüsü xoxan şairlər.
Daha bu milləti yaman bezdirir,
İndi şairlər güllədən ölmür,
İndi şairləri güllələmirlər…

***
Sibirdi, Sibirdi, ay dərviş Vəli

Öldü duyguların, çiçək bitirməz,
Bu yol mənizilinə səni yetirməz,
Su südü, neyləsən ləkə götürməz.
Su birdi, su birdi, ay Dərviş Vəli.

Heç kim dözəmməzdi sən dözən dərdə.
Könül vərəndə də veriynən mərdə.
Gözünü dünyaya açdigın yer də
Sibirdi, Sibirdi, ay Dərviş Vəli

Bu nədi, canına qorxumu girdi,
Bütün hökmüdarlar gözündə birdi,
Yerin ya sürgündü, ya da qəbirdi,
Qəbirdi, qəbirdi, ay Dərbiş Vəli…

***
Özü boyda bu dunya bir cavabsiz sualdı

Bəs bu necə zamandi gəlib belə yetişdi
Ürəyim sözə baxmır, əlim qələmə yatmır.
Nə Qarabağ yarası qaysaqlanib bitişdi,
Məni oyadan qələm daha məni oyatmır

Hər kəlmə addimbaşı əcəl bizi izləyir,
Dağilmalı dünyadı, dağılmır ki, dağılmır.
Qapımızı kəsdirib ölüm bizi gözləyir.
Boğulmalı dünyadı, boğulmur ki, boğulmur.

Adam ölmək istəmir, anaların gözündə
Ağlamağa neyləsin bir gilə yaş qalmayıb.
Bu gördüyün dünyanın göz işləyən düzündə,
Sapanda qoyulası bir dənə daş qalmayıb.

Mən Sürğündə doğuldum, yerim vallah sürğündü,
Hər gecəmin əlindən könlümü fikir aldı.
Belə ömur-ğün olmaz, bu nə ömür, nə gündü,
Özü boyda bu dünya bir cavabsız sualdı...

***
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim

Kiminin bəxtinə güldü bu şəhər,
Kiminin bəxtinə küldü bu səhər,
Mənim gözlərimdə öldü bu şəhər,
Gedək bu səhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Gah buzdu, gah da ki, oddu bu şəhər,
İçimə, çölümə yaddi bu şəhər,
Gör məni haraya atdı bu şəhər,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim,
Mənim bu səhərdə nə ölumüm var.

Adamı qarşıyıq, sıxır havası,
Bu şəhər ömrümün qərib yuvası,
Hələ qarşıdadır mənlə davası,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

Burda gur işıqlar adam aldadir,
Burda igidlərin başi qaldadır,
Anamın qəbrinin gözü yoldadır,
Gedək bu şəhərdən mənim ürəyim
Mənim bu şəhərdə nə ölümüm var.

***
Dərsimi almisam haqdan

Bu nə qanun, bu nə qayda.
Sən nə hayda, mən nə hayda,.
Iynənin ulduzu boyda,
Hanı əl yeri, əl yeri.

Oyanaydım qəfil səsdən,
Hardasan ey boyu bəstəm...
Yolunu sal sinəm ustən,
Di gəl, gəl, yeri, gəl yeri.

Dərsimi almışam haqdan,
Məni qinama nahaqdan
Dərviş Vəli ağlamaqdan,
Sinəm göl yeri, göl yeri..

***
Bir adam yoxdumu

Sandıqlar açilıb, düz üzə çıxdı,
Namərd bəlli oldu, mərd düzə çıxdı,
Yenə gözlərində qəm dizə çıxdı,
Çıxdımı, çıxdımı, ay Dərvis Vəli.

Belə yazmış olar, bu da yazdımı?
Səsimi-sözümü görən yazdımı?
Bu dərd mən boydadı, söylə azdımı,
Çoxdumu, çoxdumu, ay Dərvis Vəli.

Bu sandıq açılıb nə atılası?
Nə var ki, gözünə nə qatılası?
Bir adam yoxdumu, uz tutulası,
Yoxdumu, yoxdumu, ay Dərvis Vəli?

***
Hayıf bu zamanda yaşayanlara

Haqlının yerinə haqsız dindisə,
Mərdin də taxtına namərd mindisə,
Adamın bir üzü daha mindisə,
Lənət, bu zamanın üzünə lənət…
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Yaxşılar icindən cürüyüb gedir,
Ömrünü birtəhər sürüyüb gedir,
Yalan ayaq acıb yeriyib gedir
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Bu gun öz zatını çoxu dandısa,
Özünü hamıdan haqlı sandısa,
Qurunun oduna yaşı yandısa
Lənət, bu zamanın üzunə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.

Dədə axtaranın dədəsi yoxsa,
Belə zamananın gədəsi çoxsa,
Əyrisi düzünün gözünə oxsa,
Lənət, bu zamananın üzünə lənət,
Hayıf bu zamanda yaşayanlara,

Qananı, qanmazı əl çalandisa,
Bu qədər əl çalıb alçalandısa,
Alçala-alçala ucalandısa
Lənət, bu zamanın üzünə lənət
Hayıf bu zamanda yaşayanlara.
Hayıf bu zamanda yaşayanlara…

***
Yovşan qoxusu

Hanı uşaqlığın yovşan qoxusu,
Hanı o günlərin dovşan yuxusu.
Daha xəyalımda yaşar çoxusu
Dönüb xatirəyə yığılar hər gün…

Çəməni xalı tək naxışa dönüb,
Yolları bircə cüt baxışa dönüb,
Bəyaz gəcələri yağışa dönüb,
Bir bulud ömründə sağılar hər gün.

Yaşım qayğıların sayına düşüb,
Başım xəyalımın hayına düşüb,
Qəmli anlarımın payına düşüb,
Kövrək bayatılar, ağılar hər gün.

Hanı yarpaq-yarpaq tökülən illər,
Kükrəyib təzədən gətirə yellər.
Uzaqdan bir uşaq əlini yellər,
Həsəti sinəmə dağılar hər gün.

Zaman o günləri ütüləyibdi,
Ağzını yoxuşa itələyibdi.
Duyğum qayçısını itiləyibdi,
Biçər özü boyda nağıla hər gün…

***
Köçün hayandadır, ay Dərviş Vəli

Yenə o dağlara, yenə çən düşüb,
Seyrələn saçıma seyrək dən düşüb.
Mən sevən dostlar da daha gen düşüb,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Gəzdin oba-oba eli, aləmi,
Köksündə göyərdi, bu yurdun qəmi,
Sinən özün boyda bir səyyah gəmi,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Getdi gözləriyin, getdi yuxusu,
Getdi ömrünün də getdi çoxusu,
Qaldı barmağında tütün qoxusu,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Ömrün uralanmış bostan urası,
Hələ harasıdı, hələ harası,
Hələ qarşıdadı bundan sonrası
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

Daha pərvazlanıb, heç uçmaq olmur,
Dərd də dərd gətirir, heç qaçmaq olmur.
Eləmi dünyadı baş açmaq olmur,
Köçün hayanadır, ay Dərviş Vəli?

***
Bu yol yaman uzaqdı

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm qaynamır ki, qaynamır.

Durna köçüm yenə hara baş alıb,
Nə müddətdi bu səmada görünmür.
Xeyli vaxtı sinəm elə boşalıb,
Bəyaz–bəyaz duyğulara bürünmür.

Niyə tutdun, bu yol necə yol idi?
Fikrim məni əsir edib özünə,
Bir vaxt sözlər sinəm üstə qul idi,
Yaman küsüb daha baxmır sözümə.

Hay versəm də harayıma gələn yox,
Bu dərd məni öldürməsə yaxşıdı,
Köküm üstə quruyuram, bilən yox,
İndən sora bildirməsə yaxşıdı.

Bu ürək də ağrımağa vaxt tapıb,
Dindirən tək uşaq kimi kövrəlir.
Əllərimdə saçlarımın sığalı,
Yaş ötdükcə yavaş-yavaş seyrəlir.

Aman, Allah, bu yol yaman uzaqdı,
İlham yenə köksüm üstə oynamır.
Bir bulağam qurumuşam nə vaxtdı
Ha gözlərəm, qaynamır ki, qaynamır.

***
Dağlar, məni oğul eylə özünə

Könlümdə bir qucaq şəhər gəlmişəm,
Sinəmdə bir ətək qəhər gəlmişəm.
Əlimdə zəngi, yəhər gəlmişəm,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Bu ünvanın qapısında əsən kim,
İncidən kim, inciyən kim, küsən kim,
Heç soruşma pambıqla baş kəsən kim,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Nəfəsimi qoy doyunca dərim bir,
Günlərimi qurudum bir, sərim bir.
Həsrətini çox çəkmişəm yerin bir,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

Gətirmişəm uduzduğun oyunu,
İcazə ver, çisəyində yuyunum.
Üst-başımdan kədərimi soyunum,
Daha, bir daha ağ olmaram üzünə,
Dağlar, dağlar məni oğul eylə özünə.

***
Ömrümdən bir qatar keçər

Yoluma göz dikib bir dəmir yolu,
Bu gecə ömrümdən keçər bir qatar,
İllərim vaqona sərnişin olub,
Beləcə ömrümdən keçər bir qatar.

Vaqonun birində uşaqlığımdı,
Könlümdə bir azca ağrı-acı var,
“Ana” vağzalında dayanır qatar.
Ana laylasına ehtiyacı var.

Vaqonun birində məhəbbətimdir,
Özü öz yükünü daşıya bilmir.
“Hicran” vağzalında dayanır qatar,
Bir gözəl gözünün yaşını silmir.

Vaqonun birində sevincim, qəmim,
İkisi bir yerə sığışa bilmir,
Buluda qoşulub uçan arzular.
Ömrün qatarına yığışa bilmir.

Ömrümdən beləcə keçir bir qatar,
Keçdikcə sinəmdən izi silinmir,
Sonuncu vaqonda ömrümun yolu.
Hələ ünvanının sonu bilinmir…

Söhbətləşdi: Ədalət.
BİA.az ]]> Sertifikatlaşdırmanın pis nəticələri və səbəbləri https://becan.az/index.php?newsid=4115 https://becan.az/index.php?newsid=4115 Admin Mon, 01 Jul 2024 14:09:23 +0400 Sertifikatlaşdırmanın pis nəticələri və səbəbləri
Hər il onlarla orta məktəb müəllimi pensiya yaşına çatmadan işsiz qalır, çünki sertifikatlaşdırma imtahanlarında aşağı bal topladıqlarına görə onların əmək müqavilələrinə xitam verilir. Müəllimlər Elm və Təhsil Nazirliyinin qarşısında etiraz aksiyası keçirirlər, suallar verirlər: onlar ali təhsilli mütəxəssislərdir, uzun illərdir öz vəzifələrini irad tutulmadan yerinə yetiriblər. Niyə birdən-birə nazirlik onları işləmək hüququndan məhrum edir, onlar öz ailələrini necə saxlayacaqlar?

Elm və Təhsil Nazirliyinin orta məktəb müəllimlərini saldığı çətin vəziyyət N.Tusi adına Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti İlham Əliyevi qayğılandırır. O, "Turan"ın suallarını cavablandırıb.


Sual: Hər il sertifikatlaşdırmanın nəticələrinə görə onlarla savadlı müəllimin işdən çıxarılmasında kim günahkardır?

Cavab: Sertifikatlaşdırma imtahanlarında qiymətlərin aşağı nəticələrinə görə adətən imtahan verən müəllimləri ittiham edirlər, bəzən onlara diplom verən təhsil müəssisələri də ittiham olunur. Ancaq bu, səthi mühakimədir. Əgər biz müəllimlərin təhsilinin yüksək olmasına nail olmaq istəyiriksə, müəllimləri qınamadan əvvəl problemin kökünü araşdırmalıyıq.

Başa düşmək lazımdır ki, bu müəllimlərə ali təhsil haqqında diplomu verən universitetlər on illərdir dövlət tərəfindən yaradılıb və idarə olunur. Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəbləri və kollecləri tədris-metodik və normativ resurslarla, təhsil standartları ilə, bu sahəyə investisiyalarla təchiz edib. Dövlət və Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəblərin fəaliyyətini dəstəkləyib. O zaman bu dəstəyin keyfiyyəti və ölçüsü barədə sual yaranır.

30 il dövlət müstəqilliyi ərzində universitetlərə və kolleclərə neçə qrantın verildiyi araşdırılmalıdır. Bu ali məktəblər və kolleclər üçün dərsliklərin keyfiyyətini və sayını, bu dərsliklərin təhsilin ehtiyaclarını ödəməyə qadir olub-olmadığını araşdırmaq lazımdır.

Orta məktəb müəllimlərinin hazırlanması üçün elektron resurslar yaradılıbmı, dövlət müəllim hazırlığının keyfiyyətilə maraqlanıbmı, prosesin monitorinqi aparılıbmı? Müəllimlərin davamlı təhsili strategiyası qəbul edilibmi? Bu kollec və universitetlər akkreditə olunubmu və niyə bu müəssisələrin maliyyələşdirilməsi ehtiyacdan dəfələrlə azdır?

Dövlətdə müəllimlərə tələbatın proqnozlaşdırılması səviyyəsini araşdırmaq və 30 il ərzində müəllim hazırlığının inanılmaz dərəcədə böyük, tələbatdan çox miqyasda olmasının səbəbini bilmək lazımdır. Müəllimlərə tələb dəyişməz qalsa da, bu miqyas davam edir.

Sual: Bu problemləri tez bir zamanda həll etmək olarmı ki, gələcək nəsil müəllimlər günün tələblərinə uyğun olaraq təhsil alsınlar?

Cavab: Əlbəttə, əgər Elm və Təhsil Nazirliyi yaranmış ağır vəziyyəti düzəltmək niyyətindədirsə, sadalanan suallara cavab verməlidir. Ancaq təkcə cavab azdır, cəmiyyət tezliklə, yaxın beş ildə aktual problemlərin həllini tələb edir. Prosesə əlavə investisiyalar qoymaq lazımdır. Əks təqdirdə, sual yaranır: əgər Elm və Təhsil Nazirliyi özü üçün keyfiyyətli pedaqoji kadrlar hazırlaya bilmirsə, dövlətin ehtiyacları üçün yüzlərlə ixtisas üzrə müəllimlər haradan ola bilər?

Əvvəlcə, 30 il ərzində qeyri-rasional fəaliyyət göstərən, ölkəyə lazım olmayan 11 filial yaradan və bununla da müəllim hazırlığının keyfiyyətini aşağı salan Elm və Təhsil Nazirliyi özünü akkreditə etməlidir. Qurumun qəbul etdiyi strategiya və dövlət proqramı keyfiyyətsizdir, çox pis icra edilib. Qoy, əvvəlcə onlar öz əməkdaşlarının kvalifikasiya səviyyəsini yoxlasınlar, ciddi çatışmazlıqları müəyyən etsinlər və öz kollektivinin təhsilini artırsınlar. O zaman aşağı səviyyələrdəki problemlər də təbii olaraq həll ediləcək.

Əks halda, universitetlər və kolleclər ölkəyə keyfiyyətsiz kadrlar təqdim etməyə davam edəcəklər, çünki sahənin əsas qurumu öz problemlərinə qərq olub.(Turan.az)

Kamal ƏLİ,
Ekspert, şərhçi]]> Sertifikatlaşdırmanın pis nəticələri və səbəbləri
Hər il onlarla orta məktəb müəllimi pensiya yaşına çatmadan işsiz qalır, çünki sertifikatlaşdırma imtahanlarında aşağı bal topladıqlarına görə onların əmək müqavilələrinə xitam verilir. Müəllimlər Elm və Təhsil Nazirliyinin qarşısında etiraz aksiyası keçirirlər, suallar verirlər: onlar ali təhsilli mütəxəssislərdir, uzun illərdir öz vəzifələrini irad tutulmadan yerinə yetiriblər. Niyə birdən-birə nazirlik onları işləmək hüququndan məhrum edir, onlar öz ailələrini necə saxlayacaqlar?

Elm və Təhsil Nazirliyinin orta məktəb müəllimlərini saldığı çətin vəziyyət N.Tusi adına Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti İlham Əliyevi qayğılandırır. O, "Turan"ın suallarını cavablandırıb.


Sual: Hər il sertifikatlaşdırmanın nəticələrinə görə onlarla savadlı müəllimin işdən çıxarılmasında kim günahkardır?

Cavab: Sertifikatlaşdırma imtahanlarında qiymətlərin aşağı nəticələrinə görə adətən imtahan verən müəllimləri ittiham edirlər, bəzən onlara diplom verən təhsil müəssisələri də ittiham olunur. Ancaq bu, səthi mühakimədir. Əgər biz müəllimlərin təhsilinin yüksək olmasına nail olmaq istəyiriksə, müəllimləri qınamadan əvvəl problemin kökünü araşdırmalıyıq.

Başa düşmək lazımdır ki, bu müəllimlərə ali təhsil haqqında diplomu verən universitetlər on illərdir dövlət tərəfindən yaradılıb və idarə olunur. Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəbləri və kollecləri tədris-metodik və normativ resurslarla, təhsil standartları ilə, bu sahəyə investisiyalarla təchiz edib. Dövlət və Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəblərin fəaliyyətini dəstəkləyib. O zaman bu dəstəyin keyfiyyəti və ölçüsü barədə sual yaranır.

30 il dövlət müstəqilliyi ərzində universitetlərə və kolleclərə neçə qrantın verildiyi araşdırılmalıdır. Bu ali məktəblər və kolleclər üçün dərsliklərin keyfiyyətini və sayını, bu dərsliklərin təhsilin ehtiyaclarını ödəməyə qadir olub-olmadığını araşdırmaq lazımdır.

Orta məktəb müəllimlərinin hazırlanması üçün elektron resurslar yaradılıbmı, dövlət müəllim hazırlığının keyfiyyətilə maraqlanıbmı, prosesin monitorinqi aparılıbmı? Müəllimlərin davamlı təhsili strategiyası qəbul edilibmi? Bu kollec və universitetlər akkreditə olunubmu və niyə bu müəssisələrin maliyyələşdirilməsi ehtiyacdan dəfələrlə azdır?

Dövlətdə müəllimlərə tələbatın proqnozlaşdırılması səviyyəsini araşdırmaq və 30 il ərzində müəllim hazırlığının inanılmaz dərəcədə böyük, tələbatdan çox miqyasda olmasının səbəbini bilmək lazımdır. Müəllimlərə tələb dəyişməz qalsa da, bu miqyas davam edir.

Sual: Bu problemləri tez bir zamanda həll etmək olarmı ki, gələcək nəsil müəllimlər günün tələblərinə uyğun olaraq təhsil alsınlar?

Cavab: Əlbəttə, əgər Elm və Təhsil Nazirliyi yaranmış ağır vəziyyəti düzəltmək niyyətindədirsə, sadalanan suallara cavab verməlidir. Ancaq təkcə cavab azdır, cəmiyyət tezliklə, yaxın beş ildə aktual problemlərin həllini tələb edir. Prosesə əlavə investisiyalar qoymaq lazımdır. Əks təqdirdə, sual yaranır: əgər Elm və Təhsil Nazirliyi özü üçün keyfiyyətli pedaqoji kadrlar hazırlaya bilmirsə, dövlətin ehtiyacları üçün yüzlərlə ixtisas üzrə müəllimlər haradan ola bilər?

Əvvəlcə, 30 il ərzində qeyri-rasional fəaliyyət göstərən, ölkəyə lazım olmayan 11 filial yaradan və bununla da müəllim hazırlığının keyfiyyətini aşağı salan Elm və Təhsil Nazirliyi özünü akkreditə etməlidir. Qurumun qəbul etdiyi strategiya və dövlət proqramı keyfiyyətsizdir, çox pis icra edilib. Qoy, əvvəlcə onlar öz əməkdaşlarının kvalifikasiya səviyyəsini yoxlasınlar, ciddi çatışmazlıqları müəyyən etsinlər və öz kollektivinin təhsilini artırsınlar. O zaman aşağı səviyyələrdəki problemlər də təbii olaraq həll ediləcək.

Əks halda, universitetlər və kolleclər ölkəyə keyfiyyətsiz kadrlar təqdim etməyə davam edəcəklər, çünki sahənin əsas qurumu öz problemlərinə qərq olub.(Turan.az)

Kamal ƏLİ,
Ekspert, şərhçi ]]> Sertifikatlaşdırmanın pis nəticələri və səbəbləri
Hər il onlarla orta məktəb müəllimi pensiya yaşına çatmadan işsiz qalır, çünki sertifikatlaşdırma imtahanlarında aşağı bal topladıqlarına görə onların əmək müqavilələrinə xitam verilir. Müəllimlər Elm və Təhsil Nazirliyinin qarşısında etiraz aksiyası keçirirlər, suallar verirlər: onlar ali təhsilli mütəxəssislərdir, uzun illərdir öz vəzifələrini irad tutulmadan yerinə yetiriblər. Niyə birdən-birə nazirlik onları işləmək hüququndan məhrum edir, onlar öz ailələrini necə saxlayacaqlar?

Elm və Təhsil Nazirliyinin orta məktəb müəllimlərini saldığı çətin vəziyyət N.Tusi adına Dövlət Pedaqoji Universitetinin dosenti İlham Əliyevi qayğılandırır. O, "Turan"ın suallarını cavablandırıb.


Sual: Hər il sertifikatlaşdırmanın nəticələrinə görə onlarla savadlı müəllimin işdən çıxarılmasında kim günahkardır?

Cavab: Sertifikatlaşdırma imtahanlarında qiymətlərin aşağı nəticələrinə görə adətən imtahan verən müəllimləri ittiham edirlər, bəzən onlara diplom verən təhsil müəssisələri də ittiham olunur. Ancaq bu, səthi mühakimədir. Əgər biz müəllimlərin təhsilinin yüksək olmasına nail olmaq istəyiriksə, müəllimləri qınamadan əvvəl problemin kökünü araşdırmalıyıq.

Başa düşmək lazımdır ki, bu müəllimlərə ali təhsil haqqında diplomu verən universitetlər on illərdir dövlət tərəfindən yaradılıb və idarə olunur. Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəbləri və kollecləri tədris-metodik və normativ resurslarla, təhsil standartları ilə, bu sahəyə investisiyalarla təchiz edib. Dövlət və Elm və Təhsil Nazirliyi bu ali məktəblərin fəaliyyətini dəstəkləyib. O zaman bu dəstəyin keyfiyyəti və ölçüsü barədə sual yaranır.

30 il dövlət müstəqilliyi ərzində universitetlərə və kolleclərə neçə qrantın verildiyi araşdırılmalıdır. Bu ali məktəblər və kolleclər üçün dərsliklərin keyfiyyətini və sayını, bu dərsliklərin təhsilin ehtiyaclarını ödəməyə qadir olub-olmadığını araşdırmaq lazımdır.

Orta məktəb müəllimlərinin hazırlanması üçün elektron resurslar yaradılıbmı, dövlət müəllim hazırlığının keyfiyyətilə maraqlanıbmı, prosesin monitorinqi aparılıbmı? Müəllimlərin davamlı təhsili strategiyası qəbul edilibmi? Bu kollec və universitetlər akkreditə olunubmu və niyə bu müəssisələrin maliyyələşdirilməsi ehtiyacdan dəfələrlə azdır?

Dövlətdə müəllimlərə tələbatın proqnozlaşdırılması səviyyəsini araşdırmaq və 30 il ərzində müəllim hazırlığının inanılmaz dərəcədə böyük, tələbatdan çox miqyasda olmasının səbəbini bilmək lazımdır. Müəllimlərə tələb dəyişməz qalsa da, bu miqyas davam edir.

Sual: Bu problemləri tez bir zamanda həll etmək olarmı ki, gələcək nəsil müəllimlər günün tələblərinə uyğun olaraq təhsil alsınlar?

Cavab: Əlbəttə, əgər Elm və Təhsil Nazirliyi yaranmış ağır vəziyyəti düzəltmək niyyətindədirsə, sadalanan suallara cavab verməlidir. Ancaq təkcə cavab azdır, cəmiyyət tezliklə, yaxın beş ildə aktual problemlərin həllini tələb edir. Prosesə əlavə investisiyalar qoymaq lazımdır. Əks təqdirdə, sual yaranır: əgər Elm və Təhsil Nazirliyi özü üçün keyfiyyətli pedaqoji kadrlar hazırlaya bilmirsə, dövlətin ehtiyacları üçün yüzlərlə ixtisas üzrə müəllimlər haradan ola bilər?

Əvvəlcə, 30 il ərzində qeyri-rasional fəaliyyət göstərən, ölkəyə lazım olmayan 11 filial yaradan və bununla da müəllim hazırlığının keyfiyyətini aşağı salan Elm və Təhsil Nazirliyi özünü akkreditə etməlidir. Qurumun qəbul etdiyi strategiya və dövlət proqramı keyfiyyətsizdir, çox pis icra edilib. Qoy, əvvəlcə onlar öz əməkdaşlarının kvalifikasiya səviyyəsini yoxlasınlar, ciddi çatışmazlıqları müəyyən etsinlər və öz kollektivinin təhsilini artırsınlar. O zaman aşağı səviyyələrdəki problemlər də təbii olaraq həll ediləcək.

Əks halda, universitetlər və kolleclər ölkəyə keyfiyyətsiz kadrlar təqdim etməyə davam edəcəklər, çünki sahənin əsas qurumu öz problemlərinə qərq olub.(Turan.az)

Kamal ƏLİ,
Ekspert, şərhçi ]]> İlham Əliyev “Euronews”a müsahibə verib - FOTO https://becan.az/index.php?newsid=4049 https://becan.az/index.php?newsid=4049 Admin Sat, 22 Jun 2024 14:23:11 +0400 İlham Əliyev “Euronews”a müsahibə verib - FOTO
İyunun 21-də “Euronews” televiziyasında Bakı Ekspo Mərkəzində Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində keçirilən 29-cu Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz - “Caspian Oil&Gas” və 12-ci Xəzər Beynəlxalq Energetika və Yaşıl Enerji - “Caspian Power” sərgilərindən reportaj yayımlanıb.

Xəbər verilir ki, həmin reportajda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Euronews”a müsahibəsi də yer alıb.

Həmin müsahibənin tam variantını təqdim edirik:

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi burada görmək olduqca xoşdur. Bu gün Siz “Masdar” və Zati-aliləri Sultan Əhməd Əl-Cabir ilə çox mühüm xəbər verdiniz. Xahiş edirik, planlarınız barədə daha çox məlumat verərdiniz.

Prezident İlham Əliyev: Bəli, həqiqətən əla tədbirdir və o, əslində, bizim yaşıl gündəliyimizi nümayiş etdirir və eləcə də göstərir ki, Azərbaycan nəinki ənənəvi enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatıranlar üçün cəlbedicidir. “Masdar” bizim bərpaolunan enerji sahəsində strateji tərəfdaşımızdır. Ötən ilin oktyabrında biz 230 meqavatlıq ilk Günəş enerjisi stansiyasının açılışını etdik. Bu gün isə ümumi gücü 1 qiqavat olan üç günəş və külək enerjisi stansiyalarının təməlqoyma mərasimini keçirdik. Bu, yalnız başlanğıcdır, çünki biz orta perspektivdə 10 qiqavata və 2030-cu ilədək 5 qiqavata qədər gücü əhatə edən bütün müqavilələri və anlaşma memorandumlarını icra etməyi planlaşdırırıq. Hədəfimiz belədir. Potensial var. Siz Günəşi, istəyimizi və o cümlədən küləyi görə bilərsiniz. Yaxşı sərmayə mühiti var. Bu, həqiqətən göstərir ki, ölkə ənənəvi enerjidən əldə etdiyi gəlirləri hazırda bərpaolunan enerjiyə yönəldir. COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi yaşıl enerjiyə keçid prosesində öndə gedənlərdən olmaq bizim üzərimizə düşən öhdəlikdir.

Müxbir: Ənənəvi enerji sektorunun olması ilə yanaşı, yeni yaşıl bərpaolunan enerjiyə keçidə gəldikdə, çətinliklər hansılardır?

Prezident İlham Əliyev: Bilirsiniz, əslində, hər yeni iş qeyri-müəyyənliklərlə dolu olur. Lakin bizim böyük tərəfdaşlarımız var. Artıq qeyd etdim, “Masdar” strateji tərəfdaşdır. Həmçinin “ACWA Power” var. Daha sonra, BP sərmayədarlarımız sırasındadır və bizimlə işləməyi planlaşdıran digər ölkələrin bir çox şirkətləri var. Bir sözlə, biz neft və qaz sahəsində hər şeyi başdan-ayağa bilirik. Burada isə biz təzə başlayırıq. Çətinliklərə gəldikdə, bu, milli enerji şəbəkəsi ilə bağlıdır, çünki biz onu gücləndirməliyik ki, sərmayədarların verdiyi mümkün qədər çox enerjini qəbul edə bilsin. Digər çətinlik ötürülmə xətləri ilə bağlıdır, çünki bu halda biz öz qonşularımızla fəal çalışmalıyıq. Azərbaycanın özünə planlaşdırdığımız qədər bərpaolunan enerji lazım deyil və bu səbəbdən hədəfimiz ixracdır. Bərpaolunan enerjidən istifadəyə olduqca düşünülmüş yanaşma tətbiq edilməlidir ki, elektrik enerjisi maksimum istehsal olunsun və təbii qaza qənaət edilsin ki, o, əsasən indi Avropaya lazım olan qaydada nəql olunsun. Yalnız daxili gündəliyimizdən asılı olan və həll edilməli bir çox məsələlər, şübhə etmirəm ki, tam reallaşacaq. Lakin beynəlxalq tərəfdaşlıq tələb edən məsələləri biz tərəfdaşlarımızla həll etməliyik.

Müxbir: Bakı Enerji Həftəsində 37-dən artıq ölkədən gəlmiş 300-dən çox iştirakçının olması digər şirkətlərin bu işə sadiqliyini və bu konfransın nəyə görə enerji sektorunda qlobal liderliyi əks etdirdiyini göstərir. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Mən də belə düşünürəm. Tədbir artıq 30 ildir keçirilir. Birincisi, o, hələ 1994-cü ildə təşkil olunmuşdur. İkincisi, ölkələrin coğrafiyasına və şirkətlərin sayına baxsanız görərsiniz ki, iştirakçıların sayı artır. Heç də hər enerji tədbiri ABŞ Prezidentinin müraciəti şərəfinə nail olmur. Bu tədbirin bütün illəri belə olub və bu, əslində, onun unikal mahiyyətini və gücünü nümayiş etdirir. Düşünürəm ki, bütün bu amillər həmin tədbiri müxtəlif məsələləri həll edən, inkişaf yolunu göstərən, çox inkişaf etmiş və inklüziv platformaya çevirir. Birincisi, Xəzər Neft və Qaz Sərgisi oldu. Sonra biz qaz hasilatına başladıq. Tədbir artıq Xəzər Neft və Qaz Sərgisi və Konfransı adını aldı. Sonra biz bərpaolunan enerji sahəsində işə başladıq və tədbir fərqli sektorları əhatə edən Bakı Enerji Həftəsinə çevrildi. Siz qısa müddət ərzində bir ölkədə hər istiqamətdə - neft, təbii qaz və indi isə yaşıl enerji sahələrində uğurları görə bilərsiniz.

Müxbir: Yeri gəlmişkən, Siz xüsusi Sərəncamla bu ili “Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” elan etdiniz. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Bəli, ev sahibliyi edən ölkə kimi bizim əsas məqsədlərimizdən biri birliyi və həmrəyliyi yaratmaqdır. Biz COP zamanı və ondan sonra sədrliyimizin davam edəcəyi dövrdə elə müsbət mühit qurmaq istəyirik ki, ölkələr və şirkətlər bir-biri ilə istəklə işləsin və qarşılıqlı iddiaları kənara qoysunlar, planetin qorunması ilə əlaqədar əsas gündəliyə diqqət yetirsinlər.

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi görməkdən məmnunuq.

Prezident İlham Əliyev: Çox sağ olun.

]]> İlham Əliyev “Euronews”a müsahibə verib - FOTO
İyunun 21-də “Euronews” televiziyasında Bakı Ekspo Mərkəzində Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində keçirilən 29-cu Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz - “Caspian Oil&Gas” və 12-ci Xəzər Beynəlxalq Energetika və Yaşıl Enerji - “Caspian Power” sərgilərindən reportaj yayımlanıb.

Xəbər verilir ki, həmin reportajda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Euronews”a müsahibəsi də yer alıb.

Həmin müsahibənin tam variantını təqdim edirik:

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi burada görmək olduqca xoşdur. Bu gün Siz “Masdar” və Zati-aliləri Sultan Əhməd Əl-Cabir ilə çox mühüm xəbər verdiniz. Xahiş edirik, planlarınız barədə daha çox məlumat verərdiniz.

Prezident İlham Əliyev: Bəli, həqiqətən əla tədbirdir və o, əslində, bizim yaşıl gündəliyimizi nümayiş etdirir və eləcə də göstərir ki, Azərbaycan nəinki ənənəvi enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatıranlar üçün cəlbedicidir. “Masdar” bizim bərpaolunan enerji sahəsində strateji tərəfdaşımızdır. Ötən ilin oktyabrında biz 230 meqavatlıq ilk Günəş enerjisi stansiyasının açılışını etdik. Bu gün isə ümumi gücü 1 qiqavat olan üç günəş və külək enerjisi stansiyalarının təməlqoyma mərasimini keçirdik. Bu, yalnız başlanğıcdır, çünki biz orta perspektivdə 10 qiqavata və 2030-cu ilədək 5 qiqavata qədər gücü əhatə edən bütün müqavilələri və anlaşma memorandumlarını icra etməyi planlaşdırırıq. Hədəfimiz belədir. Potensial var. Siz Günəşi, istəyimizi və o cümlədən küləyi görə bilərsiniz. Yaxşı sərmayə mühiti var. Bu, həqiqətən göstərir ki, ölkə ənənəvi enerjidən əldə etdiyi gəlirləri hazırda bərpaolunan enerjiyə yönəldir. COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi yaşıl enerjiyə keçid prosesində öndə gedənlərdən olmaq bizim üzərimizə düşən öhdəlikdir.

Müxbir: Ənənəvi enerji sektorunun olması ilə yanaşı, yeni yaşıl bərpaolunan enerjiyə keçidə gəldikdə, çətinliklər hansılardır?

Prezident İlham Əliyev: Bilirsiniz, əslində, hər yeni iş qeyri-müəyyənliklərlə dolu olur. Lakin bizim böyük tərəfdaşlarımız var. Artıq qeyd etdim, “Masdar” strateji tərəfdaşdır. Həmçinin “ACWA Power” var. Daha sonra, BP sərmayədarlarımız sırasındadır və bizimlə işləməyi planlaşdıran digər ölkələrin bir çox şirkətləri var. Bir sözlə, biz neft və qaz sahəsində hər şeyi başdan-ayağa bilirik. Burada isə biz təzə başlayırıq. Çətinliklərə gəldikdə, bu, milli enerji şəbəkəsi ilə bağlıdır, çünki biz onu gücləndirməliyik ki, sərmayədarların verdiyi mümkün qədər çox enerjini qəbul edə bilsin. Digər çətinlik ötürülmə xətləri ilə bağlıdır, çünki bu halda biz öz qonşularımızla fəal çalışmalıyıq. Azərbaycanın özünə planlaşdırdığımız qədər bərpaolunan enerji lazım deyil və bu səbəbdən hədəfimiz ixracdır. Bərpaolunan enerjidən istifadəyə olduqca düşünülmüş yanaşma tətbiq edilməlidir ki, elektrik enerjisi maksimum istehsal olunsun və təbii qaza qənaət edilsin ki, o, əsasən indi Avropaya lazım olan qaydada nəql olunsun. Yalnız daxili gündəliyimizdən asılı olan və həll edilməli bir çox məsələlər, şübhə etmirəm ki, tam reallaşacaq. Lakin beynəlxalq tərəfdaşlıq tələb edən məsələləri biz tərəfdaşlarımızla həll etməliyik.

Müxbir: Bakı Enerji Həftəsində 37-dən artıq ölkədən gəlmiş 300-dən çox iştirakçının olması digər şirkətlərin bu işə sadiqliyini və bu konfransın nəyə görə enerji sektorunda qlobal liderliyi əks etdirdiyini göstərir. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Mən də belə düşünürəm. Tədbir artıq 30 ildir keçirilir. Birincisi, o, hələ 1994-cü ildə təşkil olunmuşdur. İkincisi, ölkələrin coğrafiyasına və şirkətlərin sayına baxsanız görərsiniz ki, iştirakçıların sayı artır. Heç də hər enerji tədbiri ABŞ Prezidentinin müraciəti şərəfinə nail olmur. Bu tədbirin bütün illəri belə olub və bu, əslində, onun unikal mahiyyətini və gücünü nümayiş etdirir. Düşünürəm ki, bütün bu amillər həmin tədbiri müxtəlif məsələləri həll edən, inkişaf yolunu göstərən, çox inkişaf etmiş və inklüziv platformaya çevirir. Birincisi, Xəzər Neft və Qaz Sərgisi oldu. Sonra biz qaz hasilatına başladıq. Tədbir artıq Xəzər Neft və Qaz Sərgisi və Konfransı adını aldı. Sonra biz bərpaolunan enerji sahəsində işə başladıq və tədbir fərqli sektorları əhatə edən Bakı Enerji Həftəsinə çevrildi. Siz qısa müddət ərzində bir ölkədə hər istiqamətdə - neft, təbii qaz və indi isə yaşıl enerji sahələrində uğurları görə bilərsiniz.

Müxbir: Yeri gəlmişkən, Siz xüsusi Sərəncamla bu ili “Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” elan etdiniz. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Bəli, ev sahibliyi edən ölkə kimi bizim əsas məqsədlərimizdən biri birliyi və həmrəyliyi yaratmaqdır. Biz COP zamanı və ondan sonra sədrliyimizin davam edəcəyi dövrdə elə müsbət mühit qurmaq istəyirik ki, ölkələr və şirkətlər bir-biri ilə istəklə işləsin və qarşılıqlı iddiaları kənara qoysunlar, planetin qorunması ilə əlaqədar əsas gündəliyə diqqət yetirsinlər.

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi görməkdən məmnunuq.

Prezident İlham Əliyev: Çox sağ olun.

]]> İlham Əliyev “Euronews”a müsahibə verib - FOTO
İyunun 21-də “Euronews” televiziyasında Bakı Ekspo Mərkəzində Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində keçirilən 29-cu Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz - “Caspian Oil&Gas” və 12-ci Xəzər Beynəlxalq Energetika və Yaşıl Enerji - “Caspian Power” sərgilərindən reportaj yayımlanıb.

Xəbər verilir ki, həmin reportajda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Euronews”a müsahibəsi də yer alıb.

Həmin müsahibənin tam variantını təqdim edirik:

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi burada görmək olduqca xoşdur. Bu gün Siz “Masdar” və Zati-aliləri Sultan Əhməd Əl-Cabir ilə çox mühüm xəbər verdiniz. Xahiş edirik, planlarınız barədə daha çox məlumat verərdiniz.

Prezident İlham Əliyev: Bəli, həqiqətən əla tədbirdir və o, əslində, bizim yaşıl gündəliyimizi nümayiş etdirir və eləcə də göstərir ki, Azərbaycan nəinki ənənəvi enerji mənbələrinə, o cümlədən bərpaolunan enerjiyə sərmayə yatıranlar üçün cəlbedicidir. “Masdar” bizim bərpaolunan enerji sahəsində strateji tərəfdaşımızdır. Ötən ilin oktyabrında biz 230 meqavatlıq ilk Günəş enerjisi stansiyasının açılışını etdik. Bu gün isə ümumi gücü 1 qiqavat olan üç günəş və külək enerjisi stansiyalarının təməlqoyma mərasimini keçirdik. Bu, yalnız başlanğıcdır, çünki biz orta perspektivdə 10 qiqavata və 2030-cu ilədək 5 qiqavata qədər gücü əhatə edən bütün müqavilələri və anlaşma memorandumlarını icra etməyi planlaşdırırıq. Hədəfimiz belədir. Potensial var. Siz Günəşi, istəyimizi və o cümlədən küləyi görə bilərsiniz. Yaxşı sərmayə mühiti var. Bu, həqiqətən göstərir ki, ölkə ənənəvi enerjidən əldə etdiyi gəlirləri hazırda bərpaolunan enerjiyə yönəldir. COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi yaşıl enerjiyə keçid prosesində öndə gedənlərdən olmaq bizim üzərimizə düşən öhdəlikdir.

Müxbir: Ənənəvi enerji sektorunun olması ilə yanaşı, yeni yaşıl bərpaolunan enerjiyə keçidə gəldikdə, çətinliklər hansılardır?

Prezident İlham Əliyev: Bilirsiniz, əslində, hər yeni iş qeyri-müəyyənliklərlə dolu olur. Lakin bizim böyük tərəfdaşlarımız var. Artıq qeyd etdim, “Masdar” strateji tərəfdaşdır. Həmçinin “ACWA Power” var. Daha sonra, BP sərmayədarlarımız sırasındadır və bizimlə işləməyi planlaşdıran digər ölkələrin bir çox şirkətləri var. Bir sözlə, biz neft və qaz sahəsində hər şeyi başdan-ayağa bilirik. Burada isə biz təzə başlayırıq. Çətinliklərə gəldikdə, bu, milli enerji şəbəkəsi ilə bağlıdır, çünki biz onu gücləndirməliyik ki, sərmayədarların verdiyi mümkün qədər çox enerjini qəbul edə bilsin. Digər çətinlik ötürülmə xətləri ilə bağlıdır, çünki bu halda biz öz qonşularımızla fəal çalışmalıyıq. Azərbaycanın özünə planlaşdırdığımız qədər bərpaolunan enerji lazım deyil və bu səbəbdən hədəfimiz ixracdır. Bərpaolunan enerjidən istifadəyə olduqca düşünülmüş yanaşma tətbiq edilməlidir ki, elektrik enerjisi maksimum istehsal olunsun və təbii qaza qənaət edilsin ki, o, əsasən indi Avropaya lazım olan qaydada nəql olunsun. Yalnız daxili gündəliyimizdən asılı olan və həll edilməli bir çox məsələlər, şübhə etmirəm ki, tam reallaşacaq. Lakin beynəlxalq tərəfdaşlıq tələb edən məsələləri biz tərəfdaşlarımızla həll etməliyik.

Müxbir: Bakı Enerji Həftəsində 37-dən artıq ölkədən gəlmiş 300-dən çox iştirakçının olması digər şirkətlərin bu işə sadiqliyini və bu konfransın nəyə görə enerji sektorunda qlobal liderliyi əks etdirdiyini göstərir. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Mən də belə düşünürəm. Tədbir artıq 30 ildir keçirilir. Birincisi, o, hələ 1994-cü ildə təşkil olunmuşdur. İkincisi, ölkələrin coğrafiyasına və şirkətlərin sayına baxsanız görərsiniz ki, iştirakçıların sayı artır. Heç də hər enerji tədbiri ABŞ Prezidentinin müraciəti şərəfinə nail olmur. Bu tədbirin bütün illəri belə olub və bu, əslində, onun unikal mahiyyətini və gücünü nümayiş etdirir. Düşünürəm ki, bütün bu amillər həmin tədbiri müxtəlif məsələləri həll edən, inkişaf yolunu göstərən, çox inkişaf etmiş və inklüziv platformaya çevirir. Birincisi, Xəzər Neft və Qaz Sərgisi oldu. Sonra biz qaz hasilatına başladıq. Tədbir artıq Xəzər Neft və Qaz Sərgisi və Konfransı adını aldı. Sonra biz bərpaolunan enerji sahəsində işə başladıq və tədbir fərqli sektorları əhatə edən Bakı Enerji Həftəsinə çevrildi. Siz qısa müddət ərzində bir ölkədə hər istiqamətdə - neft, təbii qaz və indi isə yaşıl enerji sahələrində uğurları görə bilərsiniz.

Müxbir: Yeri gəlmişkən, Siz xüsusi Sərəncamla bu ili “Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” elan etdiniz. Elə deyilmi?

Prezident İlham Əliyev: Bəli, ev sahibliyi edən ölkə kimi bizim əsas məqsədlərimizdən biri birliyi və həmrəyliyi yaratmaqdır. Biz COP zamanı və ondan sonra sədrliyimizin davam edəcəyi dövrdə elə müsbət mühit qurmaq istəyirik ki, ölkələr və şirkətlər bir-biri ilə istəklə işləsin və qarşılıqlı iddiaları kənara qoysunlar, planetin qorunması ilə əlaqədar əsas gündəliyə diqqət yetirsinlər.

Müxbir: Cənab Prezident, hər zaman Sizi görməkdən məmnunuq.

Prezident İlham Əliyev: Çox sağ olun.

]]> Erməni jurnalistin Ermənistan həqiqətləri https://becan.az/index.php?newsid=3837 https://becan.az/index.php?newsid=3837 Admin Wed, 15 May 2024 10:40:06 +0400 "Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa başlayıb"
Erməni jurnalistin Ermənistan həqiqətləri

Erməni jurnalist Natali Aleksanyan Globalinfo.az-a müsahibə verib. Müsahibədə bugünlə səsləşən maraqlı fikirlər yer alıb. İctimai əhəmiyyətini nəzərə alaraq, müsahibəni Becan.az oxucularına da təqdim edirik.

- Hazırda İrəvanda Tavuş yeparxiyasının ruhani lideri Baqrat Qalstanyanın təşəbbüsü ilə keçirilən aksiyalar davam edir. Onların məqsədi nədir? Bu aksiyanın arxasında kim və hansı qüvvələr dayanır?

- Baqrat Qalstanyanın arxasında Qarabağ klanı və yeganə məqsədi Nikol Paşinyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq olan keçmiş hakim elita durur. Onların başqa məqsədləri yoxdur. Bu ona görə edilir ki, Ermənistanın bu gün irəliləyiş əldə etdiyi sülh gündəliyi istər-istəməz son onilliklər ərzində ölkədə formalaşdırılmış ideologiyanın iflasına gətirib çıxaracaq. Beləliklə, Qarabağ klanının Ermənistana qarşı törətdiyi bütün cinayətlər üzə çıxarılacaq. Onlar özləri üçün qorxurlar, ona görə də Paşinyanın qarşısını almağa çalışırlar.

- Son etirazlarda tez-tez keçmiş prezidentlər Serj Sərkisyanın və Robert Köçəryanın adı hallanır. Onlar Ermənistanda öz hakimiyyətlərini bərpa etmək istəyirlər? Qarabağın işğalında, iki xalq arasında düşmən münasibətin alovlanmasında xüsusi rol oynamış bu “klan”ın hakimiyyətini Ermənistan üçün necə qiymətləndirirsiniz?

- Son 30 ildə erməni və Azərbaycan xalqlarının başına gətirilən bütün bəlaların əsas günahkarları Robert Köçəryan və Serj Sərkisyandır. Bütün Qarabağ hekayəsinin başladığı “miatsum” hərəkatının təşəbbüskarları və xaç ataları məhz bu şəxslərdir. Onlar dövlət cinayətkarlarıdır, Ermənistanın Cinayət Məcəlləsinin bütün mümkün maddələrini pozublar və pozmaqda davam edirlər. Ermənistan iki Qarabağ müharibəsində bütün ölümlərə görə, ölkəni Qarabağ məsələsi ilə inkişafdan qoyduqları üçün onlara “minnətdar” olmalıdır. Bu şəxslər əməllərinə görə cavab verməmək üçün hakimiyyəti öz əllərinə almaq istəyirlər, lakin buna nail ola bilməyəcəklər.

- Baş nazir Nikol Paşinyan 4 kəndin təhvil veriləcəyini açıqlayanda həmin yerlərin xəritələrdə heç vaxt Ermənistan ərazisi olmadığını bildirdi. Sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesini, Bakı ilə İrəvan rəsmiləri arasında sülh danışıqlarını, 4 kəndin Azərbaycana verilməsi kimi amilləri mövcud siyasi vəziyyətdə necə dəyərləndirərdiniz?

- Kəndlərin Azərbaycana verilməsini və bütövlükdə delimitasiya prosesini son dərəcə müsbət qiymətləndirirəm. Həmçinin inanıram ki, bu, geridönüş nöqtəsidir və sonra Ermənistanla Azərbaycan arasında qaçılmaz sülh olacaq. Düşünürəm, danışıqlar prosesi daha da sürətlənəcək, yekun nəticəni görmək üçün səbirsizlənirəm.

- Ermənistan parlamentinin müxalifət fraksiyaları və bir sıra şəxslərin tez-tez Azərbaycanda həbsdə saxlanılan keçmiş “artsax” (özünü buraxmış qondarma rejim – red.) liderlərinin Ermənistana qaytarılmasını tələb etdiklərini görürük. Bu barədə nə düşünürsünüz? Araik Arutyunyan, Ruben Vardanyan, Bako Saakyan, Arkadi Qukasyanın qaytarılması Ermənistanın maraqlarına uyğundurmu?

- Hazırda Bakıda həbsxanada olan insanlar cinayətkardır. Cinayətkarların yeri isə həbsxanadır. Ermənistanda onlar azad gəzərdilər, üstəlik, ölkənin siyasi sistemini də hər şəkildə sarsıdardılar. Ona görə də hesab edirəm ki, Bakı həbsxanası onlar üçün ən uyğun yerdir. Mən, həqiqətən ümid edirəm ki, Robert Köçəryan və Serj Sərkisyan tezliklə onlara qoşulacaqlar.

- Siz Azərbaycanda sülhə çağırış edən erməni jurnalist kimi tanınırsınız. Çıxışlarınızın birində, hətta, Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edib, Azərbaycan vətəndaşlığını almaq istədiyinizi bəyan etdiyiniz deyilir. Sülh çağırışlarına və Azərbaycana dost münasibətə görə Ermənistanda hər hansı çətinliklə üzləşmisinizmi?

- Azərbaycan prezidentinə yazdığım məktubda, mən, Azərbaycan vətəndaşlığını istəməmişdim. Sadəcə, qeyd etmişdim ki, ehtiyac olarsa, Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun şəkildə vətəndaşlığı qəbul etməyə razı olacam. Bu müraciətim ermənilərin hələ Qarabağda olduğu zamana və inteqrasiya imkanının müzakirə edildiyi prosesə aid idi. Mən, bu məsələdə öz köməyimi təklif etmişdim. Təbii ki, həmin məktubdan sonra ağır təqiblərə məruz qaldım. Bu, qismən indi də davam edir. Amma, Allaha şükür ki, Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa, yavaş-yavaş məni dəstəkləməyə başlayıb.]]> "Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa başlayıb"
Erməni jurnalistin Ermənistan həqiqətləri

Erməni jurnalist Natali Aleksanyan Globalinfo.az-a müsahibə verib. Müsahibədə bugünlə səsləşən maraqlı fikirlər yer alıb. İctimai əhəmiyyətini nəzərə alaraq, müsahibəni Becan.az oxucularına da təqdim edirik.

- Hazırda İrəvanda Tavuş yeparxiyasının ruhani lideri Baqrat Qalstanyanın təşəbbüsü ilə keçirilən aksiyalar davam edir. Onların məqsədi nədir? Bu aksiyanın arxasında kim və hansı qüvvələr dayanır?

- Baqrat Qalstanyanın arxasında Qarabağ klanı və yeganə məqsədi Nikol Paşinyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq olan keçmiş hakim elita durur. Onların başqa məqsədləri yoxdur. Bu ona görə edilir ki, Ermənistanın bu gün irəliləyiş əldə etdiyi sülh gündəliyi istər-istəməz son onilliklər ərzində ölkədə formalaşdırılmış ideologiyanın iflasına gətirib çıxaracaq. Beləliklə, Qarabağ klanının Ermənistana qarşı törətdiyi bütün cinayətlər üzə çıxarılacaq. Onlar özləri üçün qorxurlar, ona görə də Paşinyanın qarşısını almağa çalışırlar.

- Son etirazlarda tez-tez keçmiş prezidentlər Serj Sərkisyanın və Robert Köçəryanın adı hallanır. Onlar Ermənistanda öz hakimiyyətlərini bərpa etmək istəyirlər? Qarabağın işğalında, iki xalq arasında düşmən münasibətin alovlanmasında xüsusi rol oynamış bu “klan”ın hakimiyyətini Ermənistan üçün necə qiymətləndirirsiniz?

- Son 30 ildə erməni və Azərbaycan xalqlarının başına gətirilən bütün bəlaların əsas günahkarları Robert Köçəryan və Serj Sərkisyandır. Bütün Qarabağ hekayəsinin başladığı “miatsum” hərəkatının təşəbbüskarları və xaç ataları məhz bu şəxslərdir. Onlar dövlət cinayətkarlarıdır, Ermənistanın Cinayət Məcəlləsinin bütün mümkün maddələrini pozublar və pozmaqda davam edirlər. Ermənistan iki Qarabağ müharibəsində bütün ölümlərə görə, ölkəni Qarabağ məsələsi ilə inkişafdan qoyduqları üçün onlara “minnətdar” olmalıdır. Bu şəxslər əməllərinə görə cavab verməmək üçün hakimiyyəti öz əllərinə almaq istəyirlər, lakin buna nail ola bilməyəcəklər.

- Baş nazir Nikol Paşinyan 4 kəndin təhvil veriləcəyini açıqlayanda həmin yerlərin xəritələrdə heç vaxt Ermənistan ərazisi olmadığını bildirdi. Sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesini, Bakı ilə İrəvan rəsmiləri arasında sülh danışıqlarını, 4 kəndin Azərbaycana verilməsi kimi amilləri mövcud siyasi vəziyyətdə necə dəyərləndirərdiniz?

- Kəndlərin Azərbaycana verilməsini və bütövlükdə delimitasiya prosesini son dərəcə müsbət qiymətləndirirəm. Həmçinin inanıram ki, bu, geridönüş nöqtəsidir və sonra Ermənistanla Azərbaycan arasında qaçılmaz sülh olacaq. Düşünürəm, danışıqlar prosesi daha da sürətlənəcək, yekun nəticəni görmək üçün səbirsizlənirəm.

- Ermənistan parlamentinin müxalifət fraksiyaları və bir sıra şəxslərin tez-tez Azərbaycanda həbsdə saxlanılan keçmiş “artsax” (özünü buraxmış qondarma rejim – red.) liderlərinin Ermənistana qaytarılmasını tələb etdiklərini görürük. Bu barədə nə düşünürsünüz? Araik Arutyunyan, Ruben Vardanyan, Bako Saakyan, Arkadi Qukasyanın qaytarılması Ermənistanın maraqlarına uyğundurmu?

- Hazırda Bakıda həbsxanada olan insanlar cinayətkardır. Cinayətkarların yeri isə həbsxanadır. Ermənistanda onlar azad gəzərdilər, üstəlik, ölkənin siyasi sistemini də hər şəkildə sarsıdardılar. Ona görə də hesab edirəm ki, Bakı həbsxanası onlar üçün ən uyğun yerdir. Mən, həqiqətən ümid edirəm ki, Robert Köçəryan və Serj Sərkisyan tezliklə onlara qoşulacaqlar.

- Siz Azərbaycanda sülhə çağırış edən erməni jurnalist kimi tanınırsınız. Çıxışlarınızın birində, hətta, Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edib, Azərbaycan vətəndaşlığını almaq istədiyinizi bəyan etdiyiniz deyilir. Sülh çağırışlarına və Azərbaycana dost münasibətə görə Ermənistanda hər hansı çətinliklə üzləşmisinizmi?

- Azərbaycan prezidentinə yazdığım məktubda, mən, Azərbaycan vətəndaşlığını istəməmişdim. Sadəcə, qeyd etmişdim ki, ehtiyac olarsa, Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun şəkildə vətəndaşlığı qəbul etməyə razı olacam. Bu müraciətim ermənilərin hələ Qarabağda olduğu zamana və inteqrasiya imkanının müzakirə edildiyi prosesə aid idi. Mən, bu məsələdə öz köməyimi təklif etmişdim. Təbii ki, həmin məktubdan sonra ağır təqiblərə məruz qaldım. Bu, qismən indi də davam edir. Amma, Allaha şükür ki, Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa, yavaş-yavaş məni dəstəkləməyə başlayıb. ]]> "Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa başlayıb"
Erməni jurnalistin Ermənistan həqiqətləri

Erməni jurnalist Natali Aleksanyan Globalinfo.az-a müsahibə verib. Müsahibədə bugünlə səsləşən maraqlı fikirlər yer alıb. İctimai əhəmiyyətini nəzərə alaraq, müsahibəni Becan.az oxucularına da təqdim edirik.

- Hazırda İrəvanda Tavuş yeparxiyasının ruhani lideri Baqrat Qalstanyanın təşəbbüsü ilə keçirilən aksiyalar davam edir. Onların məqsədi nədir? Bu aksiyanın arxasında kim və hansı qüvvələr dayanır?

- Baqrat Qalstanyanın arxasında Qarabağ klanı və yeganə məqsədi Nikol Paşinyanı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq olan keçmiş hakim elita durur. Onların başqa məqsədləri yoxdur. Bu ona görə edilir ki, Ermənistanın bu gün irəliləyiş əldə etdiyi sülh gündəliyi istər-istəməz son onilliklər ərzində ölkədə formalaşdırılmış ideologiyanın iflasına gətirib çıxaracaq. Beləliklə, Qarabağ klanının Ermənistana qarşı törətdiyi bütün cinayətlər üzə çıxarılacaq. Onlar özləri üçün qorxurlar, ona görə də Paşinyanın qarşısını almağa çalışırlar.

- Son etirazlarda tez-tez keçmiş prezidentlər Serj Sərkisyanın və Robert Köçəryanın adı hallanır. Onlar Ermənistanda öz hakimiyyətlərini bərpa etmək istəyirlər? Qarabağın işğalında, iki xalq arasında düşmən münasibətin alovlanmasında xüsusi rol oynamış bu “klan”ın hakimiyyətini Ermənistan üçün necə qiymətləndirirsiniz?

- Son 30 ildə erməni və Azərbaycan xalqlarının başına gətirilən bütün bəlaların əsas günahkarları Robert Köçəryan və Serj Sərkisyandır. Bütün Qarabağ hekayəsinin başladığı “miatsum” hərəkatının təşəbbüskarları və xaç ataları məhz bu şəxslərdir. Onlar dövlət cinayətkarlarıdır, Ermənistanın Cinayət Məcəlləsinin bütün mümkün maddələrini pozublar və pozmaqda davam edirlər. Ermənistan iki Qarabağ müharibəsində bütün ölümlərə görə, ölkəni Qarabağ məsələsi ilə inkişafdan qoyduqları üçün onlara “minnətdar” olmalıdır. Bu şəxslər əməllərinə görə cavab verməmək üçün hakimiyyəti öz əllərinə almaq istəyirlər, lakin buna nail ola bilməyəcəklər.

- Baş nazir Nikol Paşinyan 4 kəndin təhvil veriləcəyini açıqlayanda həmin yerlərin xəritələrdə heç vaxt Ermənistan ərazisi olmadığını bildirdi. Sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesini, Bakı ilə İrəvan rəsmiləri arasında sülh danışıqlarını, 4 kəndin Azərbaycana verilməsi kimi amilləri mövcud siyasi vəziyyətdə necə dəyərləndirərdiniz?

- Kəndlərin Azərbaycana verilməsini və bütövlükdə delimitasiya prosesini son dərəcə müsbət qiymətləndirirəm. Həmçinin inanıram ki, bu, geridönüş nöqtəsidir və sonra Ermənistanla Azərbaycan arasında qaçılmaz sülh olacaq. Düşünürəm, danışıqlar prosesi daha da sürətlənəcək, yekun nəticəni görmək üçün səbirsizlənirəm.

- Ermənistan parlamentinin müxalifət fraksiyaları və bir sıra şəxslərin tez-tez Azərbaycanda həbsdə saxlanılan keçmiş “artsax” (özünü buraxmış qondarma rejim – red.) liderlərinin Ermənistana qaytarılmasını tələb etdiklərini görürük. Bu barədə nə düşünürsünüz? Araik Arutyunyan, Ruben Vardanyan, Bako Saakyan, Arkadi Qukasyanın qaytarılması Ermənistanın maraqlarına uyğundurmu?

- Hazırda Bakıda həbsxanada olan insanlar cinayətkardır. Cinayətkarların yeri isə həbsxanadır. Ermənistanda onlar azad gəzərdilər, üstəlik, ölkənin siyasi sistemini də hər şəkildə sarsıdardılar. Ona görə də hesab edirəm ki, Bakı həbsxanası onlar üçün ən uyğun yerdir. Mən, həqiqətən ümid edirəm ki, Robert Köçəryan və Serj Sərkisyan tezliklə onlara qoşulacaqlar.

- Siz Azərbaycanda sülhə çağırış edən erməni jurnalist kimi tanınırsınız. Çıxışlarınızın birində, hətta, Prezident İlham Əliyevə təşəkkür edib, Azərbaycan vətəndaşlığını almaq istədiyinizi bəyan etdiyiniz deyilir. Sülh çağırışlarına və Azərbaycana dost münasibətə görə Ermənistanda hər hansı çətinliklə üzləşmisinizmi?

- Azərbaycan prezidentinə yazdığım məktubda, mən, Azərbaycan vətəndaşlığını istəməmişdim. Sadəcə, qeyd etmişdim ki, ehtiyac olarsa, Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun şəkildə vətəndaşlığı qəbul etməyə razı olacam. Bu müraciətim ermənilərin hələ Qarabağda olduğu zamana və inteqrasiya imkanının müzakirə edildiyi prosesə aid idi. Mən, bu məsələdə öz köməyimi təklif etmişdim. Təbii ki, həmin məktubdan sonra ağır təqiblərə məruz qaldım. Bu, qismən indi də davam edir. Amma, Allaha şükür ki, Ermənistan Xalqı sülhün alternativinin olmadığını anlamağa, yavaş-yavaş məni dəstəkləməyə başlayıb. ]]> "Rauf Arifoğlu haqda "dost" ifadəsinə ehtiyatla yanaşardım, Rəşad Məcid isə..." - Arif Əliyevlə videosöhbət https://becan.az/index.php?newsid=3829 https://becan.az/index.php?newsid=3829 Admin Tue, 14 May 2024 13:02:59 +0400 "Rauf Arifoğlu haqda "dost" ifadəsinə ehtiyatla yanaşardım, Rəşad Məcid isə..." - Arif Əliyevlə videosöhbət
Bakı Mətbuat Klubunun prezidenti, "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyev Bakupost.az-a geniş videomüsahibə verib.

O, müsahibdə Azərbaycanda medianın mövcud vəziyyətindən danışıb, cəmiyyətin, elə hakimiyyətin də medianın fəaliyyətindən narazı olduğunu bildirib. Arif Əliyevin sözlərinə görə, medianın müstəqilliyinin məhdudlaşdırması həm cəmiyyət, həm hakimiyyət, həm də bütövlükdə ölkə üçün problemlər yaradır.

Mətbuat Şurasının fəaliyyətinə toxunan "Yeni Nəsil" JB-nin sədri bu qurumun öz ilkin məqsəd və amallarından uzaqlaşdığını vurğulayıb. A.Əliyev müsahibədə bir zamanlar isti münasibətlərinin olduğu MŞ sədri Rəşad Məcid və "Yeni Müsavat" Media Qrupunun rəhbəri Rauf Arifoğlu haqda da maraqlı açıqlamalar verib, onlarla əvvəlki münasibətlərin aradan qalxmasının səbəbləri barədə danışıb...

Ətraflı videoda:


BakuPost]]> "Rauf Arifoğlu haqda "dost" ifadəsinə ehtiyatla yanaşardım, Rəşad Məcid isə..." - Arif Əliyevlə videosöhbət
Bakı Mətbuat Klubunun prezidenti, "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyev Bakupost.az-a geniş videomüsahibə verib.

O, müsahibdə Azərbaycanda medianın mövcud vəziyyətindən danışıb, cəmiyyətin, elə hakimiyyətin də medianın fəaliyyətindən narazı olduğunu bildirib. Arif Əliyevin sözlərinə görə, medianın müstəqilliyinin məhdudlaşdırması həm cəmiyyət, həm hakimiyyət, həm də bütövlükdə ölkə üçün problemlər yaradır.

Mətbuat Şurasının fəaliyyətinə toxunan "Yeni Nəsil" JB-nin sədri bu qurumun öz ilkin məqsəd və amallarından uzaqlaşdığını vurğulayıb. A.Əliyev müsahibədə bir zamanlar isti münasibətlərinin olduğu MŞ sədri Rəşad Məcid və "Yeni Müsavat" Media Qrupunun rəhbəri Rauf Arifoğlu haqda da maraqlı açıqlamalar verib, onlarla əvvəlki münasibətlərin aradan qalxmasının səbəbləri barədə danışıb...

Ətraflı videoda:


BakuPost ]]> "Rauf Arifoğlu haqda "dost" ifadəsinə ehtiyatla yanaşardım, Rəşad Məcid isə..." - Arif Əliyevlə videosöhbət
Bakı Mətbuat Klubunun prezidenti, "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin sədri Arif Əliyev Bakupost.az-a geniş videomüsahibə verib.

O, müsahibdə Azərbaycanda medianın mövcud vəziyyətindən danışıb, cəmiyyətin, elə hakimiyyətin də medianın fəaliyyətindən narazı olduğunu bildirib. Arif Əliyevin sözlərinə görə, medianın müstəqilliyinin məhdudlaşdırması həm cəmiyyət, həm hakimiyyət, həm də bütövlükdə ölkə üçün problemlər yaradır.

Mətbuat Şurasının fəaliyyətinə toxunan "Yeni Nəsil" JB-nin sədri bu qurumun öz ilkin məqsəd və amallarından uzaqlaşdığını vurğulayıb. A.Əliyev müsahibədə bir zamanlar isti münasibətlərinin olduğu MŞ sədri Rəşad Məcid və "Yeni Müsavat" Media Qrupunun rəhbəri Rauf Arifoğlu haqda da maraqlı açıqlamalar verib, onlarla əvvəlki münasibətlərin aradan qalxmasının səbəbləri barədə danışıb...

Ətraflı videoda:


BakuPost ]]> Murad KÖHNƏQALA: "Haqqımda ən iyrənc “hədis”lər quran bu iki şəxsdir" https://becan.az/index.php?newsid=3654 https://becan.az/index.php?newsid=3654 Admin Mon, 25 Mar 2024 13:34:24 +0400 "Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm"

Murad KÖHNƏQALA: "Haqqımda ən iyrənc “hədis”lər quran bu iki şəxsdir"

Yazıçı, şair Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsini oxudum. Kohnə illər, "Azadlıq" dövrümüz yadıma düşdü. Murad Köhnəqla ədəbi cameənin qəbul elədiyi çox istedadlı və dövrünü, zamanını tanıyan yazardı. Yazılarında poetiklik nə qədərdisə, cəsarət də bir o qədər yerindədi. Son dövrlər mətbuatda az görünməsi, güman edirəm, zamanın ədalətsizliyi, insani davranışların saxtalaşması, lazımsız adamların lazımlı yerləri tutması ilə bağlıdı. Fitrətdən istedad doğulanların ruhları mənəviyyatı məhv eləyən zamanın axarında baxarlı ola bilməz. Buna baxmayaraq, Murad Köhnəqala qələmi dayanmamalı, ən azından, sabah üçün bu gün nəsr və nəzm əsərləri yazmalıdı. Necə ki, bulaq çağladıqca, özü yol tapıb torpağın üstünə çıxır, cəmiyyəti özünə tanıtdıran, müsbət dəyərlərə kökləyən, firavan gələcəyə səsləyən bədii nümunələr də beyinlərin düşünən nüvəsinə yol tapacaq.

Borc bildim ki, Murad Köhnəqalanın fikirlərini Becan.az oxucularına da çatdırım.(Seymur ƏHMƏD)

Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsi:

- Bir zamanların məşhur Murad Köhnəqalası, deyəsən, artıq yoxdur. Onu heç bir ədəbi hadisə ilə görə bilmirik. Bunun adı tükənməkdir?

- Yaxşı yadıma saldın, nə vaxtdı o Köhnəqalanı mən də görmürəm. Bir ara eşitdim, avtobuslarda iynə-sap, sənəd qabı, qələm-dəftər satır, ancaq bu yaxınlarda xəbər gəldi ki, biznesinin janrını dəyişib, “28 May” tərəfdə bərbər işləyir. Alovlu bir gənc şair bu yaxınlarda mənə dedi ki, Murad Köhnəqalanı yuxusunda görüb. Deyirdi, arxasına kotan qoşulmuşdu, asfaltı şumlaya-şumlaya gedirdi, ancaq işıqforun qırmızı işığında dayanır, yaşıl yanan kimi yenə şumlamağa davam edirdi…

İndi, əzzim Orxan, bunun adı tükənmişlikdirmi? Elədirsə, onda Murad tükənib!

- “Murad Köhnəqala ev də verildi, susdu” kimi iddialara Murad Köhnəqala özü nə cavab verir?

- Hə, bu cür vitaminli suala görə sənə təşəkkür edirəm. Bu əhvalatı gərək uzaqdan başlayam. Günlərin bir günü Vahid Çay Evində oturub – o vaxt Filarmoniyanın böyründəki bağda çayxana vardı, ölkənin bütün şairləri ora yığışardı - təkcənə çay içirdim. Hə, yaşadığım mənzilin kirayə pulunu hardan alacağım barədə düşünürdüm. Yanımdan ötüb-keçən adamlar uzaqdan mənimlə salamlaşır, bəziləri yaxınlaşıb əl verir, hal-əhval tuturdular. Və əlbəttə ki, məni alqışlayırdılar: “Şair, o gün bir şeirini oxudum, dəhşət idi, yaz-yarat, eşq olsun! Gedirəm “Gelandevagen”imi gömrükdən gətirməyə, vaxt eləyib, bir görüşərik”; “Şair, eşq olsun, yaz-yarat, biz də feyziyab olaq! Bağ evimin lifti xarab olub, usta işləyir, tələsirəm, mütləq bir çay içərik səninlə”; “Eşq olsun vətənimizin şairinə! Şair, indicə zəng elədilər, super marketimdə bir uşaq oğurluq eləyib, tələsirəm, vaxtım olsa, qayıdıb sənə bir çay alacam!”... Əlbəttə, bu sözlər qarşımdakı çaynikə dəyib, ayağımın altına tökülürdü. Beynimdə fırlanan ruletkanın üstündəki “kirayə pulunu hardan alım?” sualı tez-tez gəlib önə çıxırdı…

Bu yerdə bir dənə lirik ricətə çıxmalıyam. Demək, mən 1990-cı ildə M.Qorki adına Ədəbiyat İnstitutunu əyani bitirib Bakıya gəlmişəm. Bizim institut SSRİ Yazıçılar İttifaqının nəzdində olduğuna görə, işlə təmin olunması üçün məzunları öz ölkəsinin Yazıçılar Birliyinə göndərirdilər. Həmin dövrün qanununa görə, xaricdə əyani təhsil alan hər bir məzun gənc mütəxəss kimi mənzillə təmin edilirdi. Məsələn, məndən iki il əvvəl bitirmiş məzunlar: Səfər Alışarlı, Saday Budaqlı, Umud Rəhimoğlu, Nazim Əhmədli, Maarif Soltan Bakıda mənzillə təmin olunmuşdular. Mən, məzun kimi Bakıya gələndə, artıq soydaşlarımız Ermənistandan qaçqın düşmüşdü, özlərinə sığınacaq axtarırdılar. Bütün yataqxanalar, pioner düşərgələri, uşaq bağçaları, müxtəlif inzibati binalar qaçqınlarımızın sığınacağına çevrilmişdi. Bir yandan da Qarabağdan köç başlamışdı. Belə bir vaxtda, mən, Səbail İcra Hakimiyyətindən mənzil tələb etməyə utandım. Subay adam idim, fikirləşirdim, qoy, bu problemlərimiz həll olunsun, şəxsi məsələləri sonra yoluna qoyarıq. O vaxtdan düz 30 il keçdi. Beləcə, bu qədər vaxtdan sonra, əziz dostum Əsəd Cahangirin həmin müraciətini saytlarda çap elədik. Prezidentə ünvanlanmış müraciətə nüfuzlu deputatlar, tanınmış ictimai şəxslər, yazıçı-şairlər, KİV rəhbərləri imza atdılar. Və nəhayət, ikiotaqlı evlə təmin olundum. Taleyin ironiyasına bax ki, mənə mənzil verilən binanın adı “Gənc mütəxəssislərin binası”dır. Bu millət pulunu Namiq Qaraçuxurluya, Seyid Taleh Boradigahıya, Baləliyə, Manafa, Üzeyirə xərcləyir, hərəsinin altında yarım milyonluq maşın var. Ancaq dövlət bir yazıçıya mənzil verəndə “satqın” damğası üstündə hazırdı. Noolub, xarici dövlət ev verib mənə!?.

Bir vaxtlar Aqşin Yenisey serrozun ölüm həddinə çatanda, xəstəxanalar onu götürməmişdi. Hadisəni Kəmaləddin Heydərov eşidən kimi, təcili onu xəstəxanaya yerləşdirmişdi. Şair diriləndən sonra elə öz qələm dostları dedilər ki, Aqşin gərək öləydi, ancaq Kəmaləddinin dəstəyini qəbul eləməyəydi. Birincisi, onda heç Aqşinin ağlı üstündə olmamışdı, ikincisi də kiminsə hansısa məmura kini varsa, Aqşin niyə ölməlidi? Bu da məmurun yaxşılığının əvəzidi?..

- Sizin adınız AYB-AYO davasının əsas təşkilatçısı kimi hallanır. Konkret danışaq, necə oldu ki, AYO-nu AYB-yə dəyişdiniz?

- 2000-ci ilin əvvəlləriydi, artıq bir neçə il idi ki, Rusiyadan yığışmışdım, Rasim Qaraca da işlədiyi Şimali Qafqazdan Bakıya qayıtmışdı. Həmid də həmişəki kimi Bakıda yaşayırdı. Biz, üç yaradıcı dost kimi, tez-tez görüşürdük. Nəysə, bir gün Rasimlə bulvarda gəzişəndə, dedim, gəlin, yeni bir ədəbi təşkilat yaradaq. Rasim dərhal “kiminlə yaradacaqsan?” deyib, razılaşmadı. Dedim, mən Moskvada avanqardların, modernistlərin poeziya dərnəklərində olmuşam, belə təşkilatlar yaradıcı adamı yeniləyir. Ətrafda xeyli sayda istedadlı gənc var, ancaq baxıram, dünyagörüşləri dardı, səhv estetikadadırlar, onlara elə gəlir, insanı yalnız kədər və ağlaşma ilə təsirləndirmək olar. Yığılmalıyıq, söhbətləşməliyik, biri-birimizdən öyrənməliyik. Nəhayət ki, Rasim razılaşdı. Dedim, gedək Həmidlə də görüşək, onu razı salmaq mənim boynuma. Həmid onda elə bulvar tərəfdə bacısıgildə yaşayırdı. Fikrimi söylədim, Həmid dərhal razılaşdı. Demək, mənim əsas ideyam nədən ibarət idi: 1. Təşkilatı rəsmi qeydiyatdan keçirmək; 2. Təşkilatın mətbu orqanını yaratmaq; 3. İstedadlı adamları təşkilat ətrafında toplamaq, ancaq hansısa ədəbi təşkilatın üzvü olan şəxsi təşkilata qəbul etməmək; 4. Yaradıcılığımızı tərcümələrlə dünya mətbuatına çıxartmaq; 5. Təşkilat üzvlərinin xarici səfərlərini təşkil etmək; 6. Təşkilatın Bakıda tədbirlərini düzənləmək və müxtəlif ölkələrdən yaradıcı şəxsləri dəvət etmək və s. Onda mən böyük tirajla çıxan “Azadlıq” qəzetində köşələr yazırdım. Buna görə təşkilat haqda olan bütün məlumatları qəzetdə verə bilirdik. Başımıza xeyli gənc yazar toplaşdı. Təşkilatı Azad Yazarlar Ocağı (AYO) adlandırmağı təklif etdim və qəbul edildi. Mənim təşəbbüsüm və təşkilatçılığımla iki böyük toplantı keçirdik, məram-məqsədimizi açıqladıq. Bax, indi sualının nüvəsinə gəlib çıxdıq. O zaman mən bütün AYO üzvlərinə demişdim, müsahibələrimdə də bəyan etmişdim ki, biz heç bir təşkilata alternativ deyilik. Uşaqları başa saldım ki, biz AYB ilə ziddiyətə başlasaq, bütün enerjimiz onlarla didişməyə sərf olunacaq.

- Amma özünüz ən böyük AYB tənqidçilərindən idiniz…

- Mən, AYO yaranana qədər, AYB-nin üzvü idim. AYO rəsmi elan olunduqdan sonra ərizəmi yazıb, AYB sıralarını tərk etdim. Çünki AYO üzvü olan şəxs digər ədəbi təşkilatın üzvü ola bilməzdi. Bu qanunu mən özüm israrla AYO-nun hələlik yazılmamış nizamnaməsinə salmışdım. Sonra biz yavaş-yavaş əməli işlərə başladıq. Mən AYO üzvlərinin kitablarını “Adiloğlu” nəşriyatında “AYO-nun kitabxanası” seriyası ilə çap etdirirdim. Eləcə də, AYO-çuların yazılarını, fikirlərini “Azadlıq” qəzetində dərc elətdirirdik. Beləcə, işə başladıq, bəzi qəzetlərin əlavəsi kimi “Alatoran” (bu adı Azad Yaşar qoymuşdu) adında ədəbi səhifələrimizi çap elətdirdik. Mənim fikrim bu idi ki, AYO qeydiyatdan keçsin və öz ədəbi orqanımızı dövriyəyə buraxaq. İnternetdən standart nizamnamə surəti çıxarıb, özümüzə uyğunlaşdıraraq Ədliyyə Nazirliyinə müraciət etməli idik. Bu iş Rasimə həvalə edilmişdi. Rasim də hər dəfə “bu gün-sabah eləyəcəm” deyib, nədənsə, işi uzadırdı. Beləcə, xeyli zaman keçdi. Günlərin bir günü biz Cəlilabada, Aqşinin atasının dəfninə getdik, üç mərasiminə gələn Zahir Əzəmət “Alatoran” adlı bir jurnal gətirib dedi ki, bu jurnalı Rasim Qaraca dərc edib. Baxdım ki, tez-tələsik, ağ-qara basılmış jurnal bərbad haldadı. Jurnalda hərəmizin yazımıza bir barmaq eləyib. Yadımdadı, Seymur öz hekayəsinə baxıb dedi, bilsəydim, elə süjeti Rasimə danışardım, biryolluq hamısını özü yazardı. Nə isə, Bakıya qayıdanda Həmid, Rasim və mən oturduq söhbətə. Dedim, Rasim, bizi burda idarə heyətinə yazmısan, içində gedən yazıları bizimlə razılaşdırmamısan, bu heç. Nərmin orda ah çəkir, Sevinc burda inciyir ki, Rasim bizim şeirlərimizi qayçılayır, bu da heç. Bəs, niyə jurnala “AYO-nun orqanı” sözünü yazmamısan? Rasim heç gözləmədiyimiz bir tərzdə, “Bu, AYO-nun orqanı deyil ki, bu mənim öz jurnalımdı” dedi. Həmidlə ikimiz də mat qaldıq. Elə oradaca dedim ki, Rasim, onda mənim adımı ordan çıxararsan. Həmid də dedi, mənim də adımı çıxart. Sonra Rafiq Tağı eşitdi, o da etiraz elədi. Beləcə, məlum oldu ki, Rasim gözünə döndüyüm, AYO-nun ədəbi orqanını qeydiyata vermək əvəzinə, özü üçün şəxsi jurnal təsis eləyib. Bir gün yığıldıq, uşaqlar dedi, bəs, AYO-nun rəhbəri kim olsun? Mən dedim, AYO-da uzunmüddətli sədr olmasın deyə, sədrlik müddəti 6 aylıq olsun. Həm də təklif elədim ki, icazə verin, sədr gənclərdən olsun, yaşlılar öz növbələrindən imtina etsin. Yəni, hər dəfə AYO-nun bir gənc üzvü sədr olsun. Nəysə, çoxluq buna razılaşdı. Günlərin bir günü Elxan Zal gəlib mənə dedi ki, bəs, Rasim deyir, mən sədr olmaq istəyirəm, Muradı razılaşdır, sədr olmasam, həyəcanlanacam, təzyiqim düşəcək. Gülüb dedim, sən canın, ona denən, sabahdan AYO-nun sədridir. Düzdü, sonralar AYO-nun genişlənməsində Rasimin çox əməyi oldu, “Adiloğlu”da AYO-nun bir dənə də almanaxını buraxdıq. Beləcə, Rasim sədrlikdən düşəsi olmadı. Bir gün rayona gedib, bir həftə kəndimizdə qaldım. Qayıdanda, gördüm, aləm dəyib biri-birinə! Həmid intervü verib ki, biz bayrağımızı AYB-nin binasına sancacağıq-flan. Elə həmin gündən AYO-AYB münaqişəsi başladı, nə başladı! Qarşı tərəfdə özünü Anara sırımaq istəyənlərə geniş üfüqlər açıldı. Bir dəfə boğaza yığılıb, dedim, mən artıq AYO-nu tərk edirəm. Rasim Həmidi üstümə göndərdi ki, xahiş elə, qoy, belə eləməsin. Nə isə, bunların mənasızlığından bezmişdim artıq. Aradan xeyli zaman keçdi. Bir dəfə Qanturalı gəldi ki, səninlə müsahibə eləmək istəyirəm. Dedim, mən bu müsahibədə AYO-dan çıxdığımı elan edəcəm, ancaq xahiş edirəm, çapa getməmiş, Rasimə demə. Razılaşdı. Beləcə, söhbətimiz dərc olundu və mənim AYO-dan canım qurtardı.

- Bəs niyə yenidən AYB-yə, Anarın dili ilə desək, “Tövbə qapısı”na gəldiniz?

- Günlərin bir günü Kəramət Böyükçöllə oturub, (indi olmasın) vururduq. AYO-dan da söz düşdü. O da elə sənin kimi soruşdu ki, bəs, niyə davam eləmədiniz? Mən ona AYO-da özümə ən yaxın bildiyim Rasimin, bir də Həmidin mənə qarşı olan namərdliyindən danışdım. Dedim, belə adamlarla uzun getmək olmazdı. Sonra da, dedim, indi gəl bəyənmədikləri Anara baxaq, görək mərd, ziyalı, yazıçı kimdi, namərd kim? Dedim, hər şey bir yana, məsələn, Yusif Səmədoğlu, Qabil ölənə qədər Anarın yanında oldu. Anar qələm yoldaşlarının hamısı ilə dost kimi davrandı, hamısına vəfa göstərdi. Abbas Abdulla elə, Səyavuş Məmmədzadə elə, Fikrət Sadıq elə, Fikrət Qoca elə... Anar hamısı ilə mehriban dolanıb, hamısına dəstək olub, dayaq durub. Dedim, məsələn, mən AYO yaradıb AYB-dən çıxanda, ailəmlə AYB-nin Şüvəlandakı Yaradıcılıq evində yaşayırdım. Bizim AYO-çular, elə özüm də, Anar haqda nələr yazırdıq, ancaq heç vaxt eşitmədim, Anar o ev haqda bir kəlmə söz desin, başıma qaxsın. Həmin söhbətdə Kəramətə demişdim ki, Anarın yaradıcılığı haqda heç vaxt tənqidi söz deməmişəm, çünki Anarı bir yazıçı kimi yüksək tutmuşam həmişə. Mən yalnız onun sədrlikdə uzun müddət qalmasına ironiya eləmişəm. Ancaq ətrafımdakıları dərindən tanıdıqdan sonra, bu qərara gəlmişəm ki, yenə Anar yaxşıdı. İndi də o fikirdəyəm. Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm. Tələbə vaxtı Moskvada Anarın rusca çıxan kitablarından alıb, fəxrlə tələbə yoldaşlarıma bağışlamışam. Yadımdadı, Volqoqraddan nasir dostum vardı, Andrey, Həmid də tanıyırdı onu. Oxuduqdan sonra, Anarın nə qədər böyük yazıçı olduğunu heyrətlə söyləmişdi və “Kontakt” (Əlaqə) kitabı tələbələr arasında əl-əl gəzmişdi. Beləcə, söz-sözü çəkir, danışırdıq. Bir də Kəramət dedi, maraqlı söhbət oldu bu, gərək bayaqdan diktofonu qoyaydım, bunu müsahibə eləyəydik. Nəysə, razılaşdım, Kəramət diktofonu qurdu, söhbətə yenidən qayıtdıq. Onda sual verdi ki, bəs, yenidən AYB üzvü olardınmı? Dedim, nə mənim AYB-yə ehtiyacım var, nə də AYB-nin mənə. Təxminən belə bir söhbət və müsahibə, deyəsən, elə sizin saytda getmişdi. Aradan təxminən bir həftə keçərdi ki, Elçin Hüseynbəyli mənə zəng elədi, müsahibə üçün xoş sözlər dedi. Və mənə “bəlkə səni Anarla görüşdürüm?” dedi. Düşündüm ki, ola bilsin, bunu Anar istəyib, imtina etmək etik çıxmaz. Vədələşdik, Elçinlə birgə Anar müəllimlə görüşdük. Çox təsirli bir görüş idi. Orda Anar müəllim mənə dedi, bəlkə ərizəni yazıb, geri qayıdasan? Dedim, siz istəyirsinizsə, məmnuniyətlə qayıdaram. Sonra dedi, “Ədəbiyyat qəzeti”ndə də yazmağını istərdim. Dedim, o da baş üstə! Bütün bu olanlara və Anarla barışdığıma görə, çox sevinirəm. Küsülü qalsaydıq, özümü günahkar və narahat hiss edərdim.

- Ədəbi mühitdə belə bir fikir də var ki, Murad gənc nəslin bəzilərini “bədbəxt” edib, onları yazmağa qoymayıb, həvəsdən salıb…

- Mənim haqımda çoxlu yalan hədislər gəzir, ancaq bunu eşitməmişdim. Səni inandırıram ki, bu da səhih hədis deyil. Heç Buxaridə də tapa bilməzsən.

Əlbəttə, Rasimlə Həmidin haqqımda quraşdırdığı iyrənc hədislərə baxanda, bunlara min şükür. Ən iyrəncini onlar eləyib ki, burada deyiləsi deyil.

- Murad bəy, yeni əsər necə, yazırsınızmı? Yoxsa, “Bulud pinəçisi” ilə bitdi, daha, gənclərə dediyiniz kimi, hobbitək baxırsınız?

- Yazıram, əlbəttə, ancaq az yazıram. Deyim ki, mən həmişə az yazmışam. Məsələn, 1993-cü ildə getmişəm Rusiyaya, bir də 1996-cı ildə qayıtmışam. Bu üç il ərzində əlimə qələm almamışam. Adıma şair deyirlər, ancaq indiyə qədər şeir kitabım çıxmayıb. Belə baxanda, nəsr daha çox yazmışam. Məsələn, “Gümüş kuzə” adlı sufi pritçalı povestimi, bir də “Bulud pinəçisi” rəngli povestimi bir iş adamı, dostum yazdırıb mənə. Bir gün bir məclisdə hələ yazmadığım “Gümüş kuzə”dən bir neçə epizod danışdım, həmin dostum çox təsirləndi. Dedi, bu hardandı? Dedim, povestimdi. Dedi, versənə, biz də oxuyaq. Dedim, yazmamışam hələ, sadəcə, beynimdədi. Dedi, dəlisənmi, bəs, niyə yazmırsan? Dedim, yazmaq üçün gərək beynimi kartof-soğan problemlərindən azad edəm. Dedi, neçə aya yazarsan? Dedim, bir aya. Dedi, sənə üç ayın qonorarını verirəm, özünə də üç ay vaxt verirəm, yaz gətir, özüm də kitabı “Adiloğlu”nda çap elətdirəcəm. Onda “Adiloğlu”nun da kağızını xaricdən həmin dostum gətirirdi. Dedim, baş üstə. Getdim, iki ay yeyib-içib kef elədim. Düzdü, yazı üçün material da toplayırdım. Bir də baxdım ki, üçüncü ay yarı olur. Oturdum yazdım! Təxminən iki həftəyə povest hazır oldu. Povesti həmin dostuma ithafla çap elədim. Povest kiçik həcmli olduğuna görə, kitabda şeirlər bölməsi də verdim. “Bulud pinəçisi”ni də həmin dostumun təkidi və dəstəyi ilə yazmışam.

İndi dövlətimiz mənə yaşamaq üçün bir mənzil verib, taa arxamca danışmayan qalmayıb. Deyirəm, adamı onda qınayarsınız ki, aranızdan bir iş adamı çıxıb yazıçı-şair haqda düşünər, ziyalının maddi ehtiyaclarını qarşılayar. İmkan verin, heç olmasa, hərdən dövlət baxsın da yaradıcı adamlara. Sən, kitab alıb, yazıçıya ev tikənsən? Yadınızdan çıxıbmı, Nizamiyə sultan böyük bir elat bağışlamışdı. Gərək elə, hamımız Füzuli kimi 9 axçanın dalınca sürünək? Deyəsən, bu xalqa kübar, səliqəli yazıçı-şair, ziyalı lazım deyil. Buna elə vağzalda gecələyən əyyaş qəzəlxan lazımdı ki, hərə arxasınca bir əfsanə uydura.

Becan.az]]> "Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm"

Murad KÖHNƏQALA: "Haqqımda ən iyrənc “hədis”lər quran bu iki şəxsdir"

Yazıçı, şair Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsini oxudum. Kohnə illər, "Azadlıq" dövrümüz yadıma düşdü. Murad Köhnəqla ədəbi cameənin qəbul elədiyi çox istedadlı və dövrünü, zamanını tanıyan yazardı. Yazılarında poetiklik nə qədərdisə, cəsarət də bir o qədər yerindədi. Son dövrlər mətbuatda az görünməsi, güman edirəm, zamanın ədalətsizliyi, insani davranışların saxtalaşması, lazımsız adamların lazımlı yerləri tutması ilə bağlıdı. Fitrətdən istedad doğulanların ruhları mənəviyyatı məhv eləyən zamanın axarında baxarlı ola bilməz. Buna baxmayaraq, Murad Köhnəqala qələmi dayanmamalı, ən azından, sabah üçün bu gün nəsr və nəzm əsərləri yazmalıdı. Necə ki, bulaq çağladıqca, özü yol tapıb torpağın üstünə çıxır, cəmiyyəti özünə tanıtdıran, müsbət dəyərlərə kökləyən, firavan gələcəyə səsləyən bədii nümunələr də beyinlərin düşünən nüvəsinə yol tapacaq.

Borc bildim ki, Murad Köhnəqalanın fikirlərini Becan.az oxucularına da çatdırım.(Seymur ƏHMƏD)

Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsi:

- Bir zamanların məşhur Murad Köhnəqalası, deyəsən, artıq yoxdur. Onu heç bir ədəbi hadisə ilə görə bilmirik. Bunun adı tükənməkdir?

- Yaxşı yadıma saldın, nə vaxtdı o Köhnəqalanı mən də görmürəm. Bir ara eşitdim, avtobuslarda iynə-sap, sənəd qabı, qələm-dəftər satır, ancaq bu yaxınlarda xəbər gəldi ki, biznesinin janrını dəyişib, “28 May” tərəfdə bərbər işləyir. Alovlu bir gənc şair bu yaxınlarda mənə dedi ki, Murad Köhnəqalanı yuxusunda görüb. Deyirdi, arxasına kotan qoşulmuşdu, asfaltı şumlaya-şumlaya gedirdi, ancaq işıqforun qırmızı işığında dayanır, yaşıl yanan kimi yenə şumlamağa davam edirdi…

İndi, əzzim Orxan, bunun adı tükənmişlikdirmi? Elədirsə, onda Murad tükənib!

- “Murad Köhnəqala ev də verildi, susdu” kimi iddialara Murad Köhnəqala özü nə cavab verir?

- Hə, bu cür vitaminli suala görə sənə təşəkkür edirəm. Bu əhvalatı gərək uzaqdan başlayam. Günlərin bir günü Vahid Çay Evində oturub – o vaxt Filarmoniyanın böyründəki bağda çayxana vardı, ölkənin bütün şairləri ora yığışardı - təkcənə çay içirdim. Hə, yaşadığım mənzilin kirayə pulunu hardan alacağım barədə düşünürdüm. Yanımdan ötüb-keçən adamlar uzaqdan mənimlə salamlaşır, bəziləri yaxınlaşıb əl verir, hal-əhval tuturdular. Və əlbəttə ki, məni alqışlayırdılar: “Şair, o gün bir şeirini oxudum, dəhşət idi, yaz-yarat, eşq olsun! Gedirəm “Gelandevagen”imi gömrükdən gətirməyə, vaxt eləyib, bir görüşərik”; “Şair, eşq olsun, yaz-yarat, biz də feyziyab olaq! Bağ evimin lifti xarab olub, usta işləyir, tələsirəm, mütləq bir çay içərik səninlə”; “Eşq olsun vətənimizin şairinə! Şair, indicə zəng elədilər, super marketimdə bir uşaq oğurluq eləyib, tələsirəm, vaxtım olsa, qayıdıb sənə bir çay alacam!”... Əlbəttə, bu sözlər qarşımdakı çaynikə dəyib, ayağımın altına tökülürdü. Beynimdə fırlanan ruletkanın üstündəki “kirayə pulunu hardan alım?” sualı tez-tez gəlib önə çıxırdı…

Bu yerdə bir dənə lirik ricətə çıxmalıyam. Demək, mən 1990-cı ildə M.Qorki adına Ədəbiyat İnstitutunu əyani bitirib Bakıya gəlmişəm. Bizim institut SSRİ Yazıçılar İttifaqının nəzdində olduğuna görə, işlə təmin olunması üçün məzunları öz ölkəsinin Yazıçılar Birliyinə göndərirdilər. Həmin dövrün qanununa görə, xaricdə əyani təhsil alan hər bir məzun gənc mütəxəss kimi mənzillə təmin edilirdi. Məsələn, məndən iki il əvvəl bitirmiş məzunlar: Səfər Alışarlı, Saday Budaqlı, Umud Rəhimoğlu, Nazim Əhmədli, Maarif Soltan Bakıda mənzillə təmin olunmuşdular. Mən, məzun kimi Bakıya gələndə, artıq soydaşlarımız Ermənistandan qaçqın düşmüşdü, özlərinə sığınacaq axtarırdılar. Bütün yataqxanalar, pioner düşərgələri, uşaq bağçaları, müxtəlif inzibati binalar qaçqınlarımızın sığınacağına çevrilmişdi. Bir yandan da Qarabağdan köç başlamışdı. Belə bir vaxtda, mən, Səbail İcra Hakimiyyətindən mənzil tələb etməyə utandım. Subay adam idim, fikirləşirdim, qoy, bu problemlərimiz həll olunsun, şəxsi məsələləri sonra yoluna qoyarıq. O vaxtdan düz 30 il keçdi. Beləcə, bu qədər vaxtdan sonra, əziz dostum Əsəd Cahangirin həmin müraciətini saytlarda çap elədik. Prezidentə ünvanlanmış müraciətə nüfuzlu deputatlar, tanınmış ictimai şəxslər, yazıçı-şairlər, KİV rəhbərləri imza atdılar. Və nəhayət, ikiotaqlı evlə təmin olundum. Taleyin ironiyasına bax ki, mənə mənzil verilən binanın adı “Gənc mütəxəssislərin binası”dır. Bu millət pulunu Namiq Qaraçuxurluya, Seyid Taleh Boradigahıya, Baləliyə, Manafa, Üzeyirə xərcləyir, hərəsinin altında yarım milyonluq maşın var. Ancaq dövlət bir yazıçıya mənzil verəndə “satqın” damğası üstündə hazırdı. Noolub, xarici dövlət ev verib mənə!?.

Bir vaxtlar Aqşin Yenisey serrozun ölüm həddinə çatanda, xəstəxanalar onu götürməmişdi. Hadisəni Kəmaləddin Heydərov eşidən kimi, təcili onu xəstəxanaya yerləşdirmişdi. Şair diriləndən sonra elə öz qələm dostları dedilər ki, Aqşin gərək öləydi, ancaq Kəmaləddinin dəstəyini qəbul eləməyəydi. Birincisi, onda heç Aqşinin ağlı üstündə olmamışdı, ikincisi də kiminsə hansısa məmura kini varsa, Aqşin niyə ölməlidi? Bu da məmurun yaxşılığının əvəzidi?..

- Sizin adınız AYB-AYO davasının əsas təşkilatçısı kimi hallanır. Konkret danışaq, necə oldu ki, AYO-nu AYB-yə dəyişdiniz?

- 2000-ci ilin əvvəlləriydi, artıq bir neçə il idi ki, Rusiyadan yığışmışdım, Rasim Qaraca da işlədiyi Şimali Qafqazdan Bakıya qayıtmışdı. Həmid də həmişəki kimi Bakıda yaşayırdı. Biz, üç yaradıcı dost kimi, tez-tez görüşürdük. Nəysə, bir gün Rasimlə bulvarda gəzişəndə, dedim, gəlin, yeni bir ədəbi təşkilat yaradaq. Rasim dərhal “kiminlə yaradacaqsan?” deyib, razılaşmadı. Dedim, mən Moskvada avanqardların, modernistlərin poeziya dərnəklərində olmuşam, belə təşkilatlar yaradıcı adamı yeniləyir. Ətrafda xeyli sayda istedadlı gənc var, ancaq baxıram, dünyagörüşləri dardı, səhv estetikadadırlar, onlara elə gəlir, insanı yalnız kədər və ağlaşma ilə təsirləndirmək olar. Yığılmalıyıq, söhbətləşməliyik, biri-birimizdən öyrənməliyik. Nəhayət ki, Rasim razılaşdı. Dedim, gedək Həmidlə də görüşək, onu razı salmaq mənim boynuma. Həmid onda elə bulvar tərəfdə bacısıgildə yaşayırdı. Fikrimi söylədim, Həmid dərhal razılaşdı. Demək, mənim əsas ideyam nədən ibarət idi: 1. Təşkilatı rəsmi qeydiyatdan keçirmək; 2. Təşkilatın mətbu orqanını yaratmaq; 3. İstedadlı adamları təşkilat ətrafında toplamaq, ancaq hansısa ədəbi təşkilatın üzvü olan şəxsi təşkilata qəbul etməmək; 4. Yaradıcılığımızı tərcümələrlə dünya mətbuatına çıxartmaq; 5. Təşkilat üzvlərinin xarici səfərlərini təşkil etmək; 6. Təşkilatın Bakıda tədbirlərini düzənləmək və müxtəlif ölkələrdən yaradıcı şəxsləri dəvət etmək və s. Onda mən böyük tirajla çıxan “Azadlıq” qəzetində köşələr yazırdım. Buna görə təşkilat haqda olan bütün məlumatları qəzetdə verə bilirdik. Başımıza xeyli gənc yazar toplaşdı. Təşkilatı Azad Yazarlar Ocağı (AYO) adlandırmağı təklif etdim və qəbul edildi. Mənim təşəbbüsüm və təşkilatçılığımla iki böyük toplantı keçirdik, məram-məqsədimizi açıqladıq. Bax, indi sualının nüvəsinə gəlib çıxdıq. O zaman mən bütün AYO üzvlərinə demişdim, müsahibələrimdə də bəyan etmişdim ki, biz heç bir təşkilata alternativ deyilik. Uşaqları başa saldım ki, biz AYB ilə ziddiyətə başlasaq, bütün enerjimiz onlarla didişməyə sərf olunacaq.

- Amma özünüz ən böyük AYB tənqidçilərindən idiniz…

- Mən, AYO yaranana qədər, AYB-nin üzvü idim. AYO rəsmi elan olunduqdan sonra ərizəmi yazıb, AYB sıralarını tərk etdim. Çünki AYO üzvü olan şəxs digər ədəbi təşkilatın üzvü ola bilməzdi. Bu qanunu mən özüm israrla AYO-nun hələlik yazılmamış nizamnaməsinə salmışdım. Sonra biz yavaş-yavaş əməli işlərə başladıq. Mən AYO üzvlərinin kitablarını “Adiloğlu” nəşriyatında “AYO-nun kitabxanası” seriyası ilə çap etdirirdim. Eləcə də, AYO-çuların yazılarını, fikirlərini “Azadlıq” qəzetində dərc elətdirirdik. Beləcə, işə başladıq, bəzi qəzetlərin əlavəsi kimi “Alatoran” (bu adı Azad Yaşar qoymuşdu) adında ədəbi səhifələrimizi çap elətdirdik. Mənim fikrim bu idi ki, AYO qeydiyatdan keçsin və öz ədəbi orqanımızı dövriyəyə buraxaq. İnternetdən standart nizamnamə surəti çıxarıb, özümüzə uyğunlaşdıraraq Ədliyyə Nazirliyinə müraciət etməli idik. Bu iş Rasimə həvalə edilmişdi. Rasim də hər dəfə “bu gün-sabah eləyəcəm” deyib, nədənsə, işi uzadırdı. Beləcə, xeyli zaman keçdi. Günlərin bir günü biz Cəlilabada, Aqşinin atasının dəfninə getdik, üç mərasiminə gələn Zahir Əzəmət “Alatoran” adlı bir jurnal gətirib dedi ki, bu jurnalı Rasim Qaraca dərc edib. Baxdım ki, tez-tələsik, ağ-qara basılmış jurnal bərbad haldadı. Jurnalda hərəmizin yazımıza bir barmaq eləyib. Yadımdadı, Seymur öz hekayəsinə baxıb dedi, bilsəydim, elə süjeti Rasimə danışardım, biryolluq hamısını özü yazardı. Nə isə, Bakıya qayıdanda Həmid, Rasim və mən oturduq söhbətə. Dedim, Rasim, bizi burda idarə heyətinə yazmısan, içində gedən yazıları bizimlə razılaşdırmamısan, bu heç. Nərmin orda ah çəkir, Sevinc burda inciyir ki, Rasim bizim şeirlərimizi qayçılayır, bu da heç. Bəs, niyə jurnala “AYO-nun orqanı” sözünü yazmamısan? Rasim heç gözləmədiyimiz bir tərzdə, “Bu, AYO-nun orqanı deyil ki, bu mənim öz jurnalımdı” dedi. Həmidlə ikimiz də mat qaldıq. Elə oradaca dedim ki, Rasim, onda mənim adımı ordan çıxararsan. Həmid də dedi, mənim də adımı çıxart. Sonra Rafiq Tağı eşitdi, o da etiraz elədi. Beləcə, məlum oldu ki, Rasim gözünə döndüyüm, AYO-nun ədəbi orqanını qeydiyata vermək əvəzinə, özü üçün şəxsi jurnal təsis eləyib. Bir gün yığıldıq, uşaqlar dedi, bəs, AYO-nun rəhbəri kim olsun? Mən dedim, AYO-da uzunmüddətli sədr olmasın deyə, sədrlik müddəti 6 aylıq olsun. Həm də təklif elədim ki, icazə verin, sədr gənclərdən olsun, yaşlılar öz növbələrindən imtina etsin. Yəni, hər dəfə AYO-nun bir gənc üzvü sədr olsun. Nəysə, çoxluq buna razılaşdı. Günlərin bir günü Elxan Zal gəlib mənə dedi ki, bəs, Rasim deyir, mən sədr olmaq istəyirəm, Muradı razılaşdır, sədr olmasam, həyəcanlanacam, təzyiqim düşəcək. Gülüb dedim, sən canın, ona denən, sabahdan AYO-nun sədridir. Düzdü, sonralar AYO-nun genişlənməsində Rasimin çox əməyi oldu, “Adiloğlu”da AYO-nun bir dənə də almanaxını buraxdıq. Beləcə, Rasim sədrlikdən düşəsi olmadı. Bir gün rayona gedib, bir həftə kəndimizdə qaldım. Qayıdanda, gördüm, aləm dəyib biri-birinə! Həmid intervü verib ki, biz bayrağımızı AYB-nin binasına sancacağıq-flan. Elə həmin gündən AYO-AYB münaqişəsi başladı, nə başladı! Qarşı tərəfdə özünü Anara sırımaq istəyənlərə geniş üfüqlər açıldı. Bir dəfə boğaza yığılıb, dedim, mən artıq AYO-nu tərk edirəm. Rasim Həmidi üstümə göndərdi ki, xahiş elə, qoy, belə eləməsin. Nə isə, bunların mənasızlığından bezmişdim artıq. Aradan xeyli zaman keçdi. Bir dəfə Qanturalı gəldi ki, səninlə müsahibə eləmək istəyirəm. Dedim, mən bu müsahibədə AYO-dan çıxdığımı elan edəcəm, ancaq xahiş edirəm, çapa getməmiş, Rasimə demə. Razılaşdı. Beləcə, söhbətimiz dərc olundu və mənim AYO-dan canım qurtardı.

- Bəs niyə yenidən AYB-yə, Anarın dili ilə desək, “Tövbə qapısı”na gəldiniz?

- Günlərin bir günü Kəramət Böyükçöllə oturub, (indi olmasın) vururduq. AYO-dan da söz düşdü. O da elə sənin kimi soruşdu ki, bəs, niyə davam eləmədiniz? Mən ona AYO-da özümə ən yaxın bildiyim Rasimin, bir də Həmidin mənə qarşı olan namərdliyindən danışdım. Dedim, belə adamlarla uzun getmək olmazdı. Sonra da, dedim, indi gəl bəyənmədikləri Anara baxaq, görək mərd, ziyalı, yazıçı kimdi, namərd kim? Dedim, hər şey bir yana, məsələn, Yusif Səmədoğlu, Qabil ölənə qədər Anarın yanında oldu. Anar qələm yoldaşlarının hamısı ilə dost kimi davrandı, hamısına vəfa göstərdi. Abbas Abdulla elə, Səyavuş Məmmədzadə elə, Fikrət Sadıq elə, Fikrət Qoca elə... Anar hamısı ilə mehriban dolanıb, hamısına dəstək olub, dayaq durub. Dedim, məsələn, mən AYO yaradıb AYB-dən çıxanda, ailəmlə AYB-nin Şüvəlandakı Yaradıcılıq evində yaşayırdım. Bizim AYO-çular, elə özüm də, Anar haqda nələr yazırdıq, ancaq heç vaxt eşitmədim, Anar o ev haqda bir kəlmə söz desin, başıma qaxsın. Həmin söhbətdə Kəramətə demişdim ki, Anarın yaradıcılığı haqda heç vaxt tənqidi söz deməmişəm, çünki Anarı bir yazıçı kimi yüksək tutmuşam həmişə. Mən yalnız onun sədrlikdə uzun müddət qalmasına ironiya eləmişəm. Ancaq ətrafımdakıları dərindən tanıdıqdan sonra, bu qərara gəlmişəm ki, yenə Anar yaxşıdı. İndi də o fikirdəyəm. Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm. Tələbə vaxtı Moskvada Anarın rusca çıxan kitablarından alıb, fəxrlə tələbə yoldaşlarıma bağışlamışam. Yadımdadı, Volqoqraddan nasir dostum vardı, Andrey, Həmid də tanıyırdı onu. Oxuduqdan sonra, Anarın nə qədər böyük yazıçı olduğunu heyrətlə söyləmişdi və “Kontakt” (Əlaqə) kitabı tələbələr arasında əl-əl gəzmişdi. Beləcə, söz-sözü çəkir, danışırdıq. Bir də Kəramət dedi, maraqlı söhbət oldu bu, gərək bayaqdan diktofonu qoyaydım, bunu müsahibə eləyəydik. Nəysə, razılaşdım, Kəramət diktofonu qurdu, söhbətə yenidən qayıtdıq. Onda sual verdi ki, bəs, yenidən AYB üzvü olardınmı? Dedim, nə mənim AYB-yə ehtiyacım var, nə də AYB-nin mənə. Təxminən belə bir söhbət və müsahibə, deyəsən, elə sizin saytda getmişdi. Aradan təxminən bir həftə keçərdi ki, Elçin Hüseynbəyli mənə zəng elədi, müsahibə üçün xoş sözlər dedi. Və mənə “bəlkə səni Anarla görüşdürüm?” dedi. Düşündüm ki, ola bilsin, bunu Anar istəyib, imtina etmək etik çıxmaz. Vədələşdik, Elçinlə birgə Anar müəllimlə görüşdük. Çox təsirli bir görüş idi. Orda Anar müəllim mənə dedi, bəlkə ərizəni yazıb, geri qayıdasan? Dedim, siz istəyirsinizsə, məmnuniyətlə qayıdaram. Sonra dedi, “Ədəbiyyat qəzeti”ndə də yazmağını istərdim. Dedim, o da baş üstə! Bütün bu olanlara və Anarla barışdığıma görə, çox sevinirəm. Küsülü qalsaydıq, özümü günahkar və narahat hiss edərdim.

- Ədəbi mühitdə belə bir fikir də var ki, Murad gənc nəslin bəzilərini “bədbəxt” edib, onları yazmağa qoymayıb, həvəsdən salıb…

- Mənim haqımda çoxlu yalan hədislər gəzir, ancaq bunu eşitməmişdim. Səni inandırıram ki, bu da səhih hədis deyil. Heç Buxaridə də tapa bilməzsən.

Əlbəttə, Rasimlə Həmidin haqqımda quraşdırdığı iyrənc hədislərə baxanda, bunlara min şükür. Ən iyrəncini onlar eləyib ki, burada deyiləsi deyil.

- Murad bəy, yeni əsər necə, yazırsınızmı? Yoxsa, “Bulud pinəçisi” ilə bitdi, daha, gənclərə dediyiniz kimi, hobbitək baxırsınız?

- Yazıram, əlbəttə, ancaq az yazıram. Deyim ki, mən həmişə az yazmışam. Məsələn, 1993-cü ildə getmişəm Rusiyaya, bir də 1996-cı ildə qayıtmışam. Bu üç il ərzində əlimə qələm almamışam. Adıma şair deyirlər, ancaq indiyə qədər şeir kitabım çıxmayıb. Belə baxanda, nəsr daha çox yazmışam. Məsələn, “Gümüş kuzə” adlı sufi pritçalı povestimi, bir də “Bulud pinəçisi” rəngli povestimi bir iş adamı, dostum yazdırıb mənə. Bir gün bir məclisdə hələ yazmadığım “Gümüş kuzə”dən bir neçə epizod danışdım, həmin dostum çox təsirləndi. Dedi, bu hardandı? Dedim, povestimdi. Dedi, versənə, biz də oxuyaq. Dedim, yazmamışam hələ, sadəcə, beynimdədi. Dedi, dəlisənmi, bəs, niyə yazmırsan? Dedim, yazmaq üçün gərək beynimi kartof-soğan problemlərindən azad edəm. Dedi, neçə aya yazarsan? Dedim, bir aya. Dedi, sənə üç ayın qonorarını verirəm, özünə də üç ay vaxt verirəm, yaz gətir, özüm də kitabı “Adiloğlu”nda çap elətdirəcəm. Onda “Adiloğlu”nun da kağızını xaricdən həmin dostum gətirirdi. Dedim, baş üstə. Getdim, iki ay yeyib-içib kef elədim. Düzdü, yazı üçün material da toplayırdım. Bir də baxdım ki, üçüncü ay yarı olur. Oturdum yazdım! Təxminən iki həftəyə povest hazır oldu. Povesti həmin dostuma ithafla çap elədim. Povest kiçik həcmli olduğuna görə, kitabda şeirlər bölməsi də verdim. “Bulud pinəçisi”ni də həmin dostumun təkidi və dəstəyi ilə yazmışam.

İndi dövlətimiz mənə yaşamaq üçün bir mənzil verib, taa arxamca danışmayan qalmayıb. Deyirəm, adamı onda qınayarsınız ki, aranızdan bir iş adamı çıxıb yazıçı-şair haqda düşünər, ziyalının maddi ehtiyaclarını qarşılayar. İmkan verin, heç olmasa, hərdən dövlət baxsın da yaradıcı adamlara. Sən, kitab alıb, yazıçıya ev tikənsən? Yadınızdan çıxıbmı, Nizamiyə sultan böyük bir elat bağışlamışdı. Gərək elə, hamımız Füzuli kimi 9 axçanın dalınca sürünək? Deyəsən, bu xalqa kübar, səliqəli yazıçı-şair, ziyalı lazım deyil. Buna elə vağzalda gecələyən əyyaş qəzəlxan lazımdı ki, hərə arxasınca bir əfsanə uydura.

Becan.az ]]> "Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm"

Murad KÖHNƏQALA: "Haqqımda ən iyrənc “hədis”lər quran bu iki şəxsdir"

Yazıçı, şair Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsini oxudum. Kohnə illər, "Azadlıq" dövrümüz yadıma düşdü. Murad Köhnəqla ədəbi cameənin qəbul elədiyi çox istedadlı və dövrünü, zamanını tanıyan yazardı. Yazılarında poetiklik nə qədərdisə, cəsarət də bir o qədər yerindədi. Son dövrlər mətbuatda az görünməsi, güman edirəm, zamanın ədalətsizliyi, insani davranışların saxtalaşması, lazımsız adamların lazımlı yerləri tutması ilə bağlıdı. Fitrətdən istedad doğulanların ruhları mənəviyyatı məhv eləyən zamanın axarında baxarlı ola bilməz. Buna baxmayaraq, Murad Köhnəqala qələmi dayanmamalı, ən azından, sabah üçün bu gün nəsr və nəzm əsərləri yazmalıdı. Necə ki, bulaq çağladıqca, özü yol tapıb torpağın üstünə çıxır, cəmiyyəti özünə tanıtdıran, müsbət dəyərlərə kökləyən, firavan gələcəyə səsləyən bədii nümunələr də beyinlərin düşünən nüvəsinə yol tapacaq.

Borc bildim ki, Murad Köhnəqalanın fikirlərini Becan.az oxucularına da çatdırım.(Seymur ƏHMƏD)

Murad Köhnəqalanın Kult.az-a müsahibəsi:

- Bir zamanların məşhur Murad Köhnəqalası, deyəsən, artıq yoxdur. Onu heç bir ədəbi hadisə ilə görə bilmirik. Bunun adı tükənməkdir?

- Yaxşı yadıma saldın, nə vaxtdı o Köhnəqalanı mən də görmürəm. Bir ara eşitdim, avtobuslarda iynə-sap, sənəd qabı, qələm-dəftər satır, ancaq bu yaxınlarda xəbər gəldi ki, biznesinin janrını dəyişib, “28 May” tərəfdə bərbər işləyir. Alovlu bir gənc şair bu yaxınlarda mənə dedi ki, Murad Köhnəqalanı yuxusunda görüb. Deyirdi, arxasına kotan qoşulmuşdu, asfaltı şumlaya-şumlaya gedirdi, ancaq işıqforun qırmızı işığında dayanır, yaşıl yanan kimi yenə şumlamağa davam edirdi…

İndi, əzzim Orxan, bunun adı tükənmişlikdirmi? Elədirsə, onda Murad tükənib!

- “Murad Köhnəqala ev də verildi, susdu” kimi iddialara Murad Köhnəqala özü nə cavab verir?

- Hə, bu cür vitaminli suala görə sənə təşəkkür edirəm. Bu əhvalatı gərək uzaqdan başlayam. Günlərin bir günü Vahid Çay Evində oturub – o vaxt Filarmoniyanın böyründəki bağda çayxana vardı, ölkənin bütün şairləri ora yığışardı - təkcənə çay içirdim. Hə, yaşadığım mənzilin kirayə pulunu hardan alacağım barədə düşünürdüm. Yanımdan ötüb-keçən adamlar uzaqdan mənimlə salamlaşır, bəziləri yaxınlaşıb əl verir, hal-əhval tuturdular. Və əlbəttə ki, məni alqışlayırdılar: “Şair, o gün bir şeirini oxudum, dəhşət idi, yaz-yarat, eşq olsun! Gedirəm “Gelandevagen”imi gömrükdən gətirməyə, vaxt eləyib, bir görüşərik”; “Şair, eşq olsun, yaz-yarat, biz də feyziyab olaq! Bağ evimin lifti xarab olub, usta işləyir, tələsirəm, mütləq bir çay içərik səninlə”; “Eşq olsun vətənimizin şairinə! Şair, indicə zəng elədilər, super marketimdə bir uşaq oğurluq eləyib, tələsirəm, vaxtım olsa, qayıdıb sənə bir çay alacam!”... Əlbəttə, bu sözlər qarşımdakı çaynikə dəyib, ayağımın altına tökülürdü. Beynimdə fırlanan ruletkanın üstündəki “kirayə pulunu hardan alım?” sualı tez-tez gəlib önə çıxırdı…

Bu yerdə bir dənə lirik ricətə çıxmalıyam. Demək, mən 1990-cı ildə M.Qorki adına Ədəbiyat İnstitutunu əyani bitirib Bakıya gəlmişəm. Bizim institut SSRİ Yazıçılar İttifaqının nəzdində olduğuna görə, işlə təmin olunması üçün məzunları öz ölkəsinin Yazıçılar Birliyinə göndərirdilər. Həmin dövrün qanununa görə, xaricdə əyani təhsil alan hər bir məzun gənc mütəxəss kimi mənzillə təmin edilirdi. Məsələn, məndən iki il əvvəl bitirmiş məzunlar: Səfər Alışarlı, Saday Budaqlı, Umud Rəhimoğlu, Nazim Əhmədli, Maarif Soltan Bakıda mənzillə təmin olunmuşdular. Mən, məzun kimi Bakıya gələndə, artıq soydaşlarımız Ermənistandan qaçqın düşmüşdü, özlərinə sığınacaq axtarırdılar. Bütün yataqxanalar, pioner düşərgələri, uşaq bağçaları, müxtəlif inzibati binalar qaçqınlarımızın sığınacağına çevrilmişdi. Bir yandan da Qarabağdan köç başlamışdı. Belə bir vaxtda, mən, Səbail İcra Hakimiyyətindən mənzil tələb etməyə utandım. Subay adam idim, fikirləşirdim, qoy, bu problemlərimiz həll olunsun, şəxsi məsələləri sonra yoluna qoyarıq. O vaxtdan düz 30 il keçdi. Beləcə, bu qədər vaxtdan sonra, əziz dostum Əsəd Cahangirin həmin müraciətini saytlarda çap elədik. Prezidentə ünvanlanmış müraciətə nüfuzlu deputatlar, tanınmış ictimai şəxslər, yazıçı-şairlər, KİV rəhbərləri imza atdılar. Və nəhayət, ikiotaqlı evlə təmin olundum. Taleyin ironiyasına bax ki, mənə mənzil verilən binanın adı “Gənc mütəxəssislərin binası”dır. Bu millət pulunu Namiq Qaraçuxurluya, Seyid Taleh Boradigahıya, Baləliyə, Manafa, Üzeyirə xərcləyir, hərəsinin altında yarım milyonluq maşın var. Ancaq dövlət bir yazıçıya mənzil verəndə “satqın” damğası üstündə hazırdı. Noolub, xarici dövlət ev verib mənə!?.

Bir vaxtlar Aqşin Yenisey serrozun ölüm həddinə çatanda, xəstəxanalar onu götürməmişdi. Hadisəni Kəmaləddin Heydərov eşidən kimi, təcili onu xəstəxanaya yerləşdirmişdi. Şair diriləndən sonra elə öz qələm dostları dedilər ki, Aqşin gərək öləydi, ancaq Kəmaləddinin dəstəyini qəbul eləməyəydi. Birincisi, onda heç Aqşinin ağlı üstündə olmamışdı, ikincisi də kiminsə hansısa məmura kini varsa, Aqşin niyə ölməlidi? Bu da məmurun yaxşılığının əvəzidi?..

- Sizin adınız AYB-AYO davasının əsas təşkilatçısı kimi hallanır. Konkret danışaq, necə oldu ki, AYO-nu AYB-yə dəyişdiniz?

- 2000-ci ilin əvvəlləriydi, artıq bir neçə il idi ki, Rusiyadan yığışmışdım, Rasim Qaraca da işlədiyi Şimali Qafqazdan Bakıya qayıtmışdı. Həmid də həmişəki kimi Bakıda yaşayırdı. Biz, üç yaradıcı dost kimi, tez-tez görüşürdük. Nəysə, bir gün Rasimlə bulvarda gəzişəndə, dedim, gəlin, yeni bir ədəbi təşkilat yaradaq. Rasim dərhal “kiminlə yaradacaqsan?” deyib, razılaşmadı. Dedim, mən Moskvada avanqardların, modernistlərin poeziya dərnəklərində olmuşam, belə təşkilatlar yaradıcı adamı yeniləyir. Ətrafda xeyli sayda istedadlı gənc var, ancaq baxıram, dünyagörüşləri dardı, səhv estetikadadırlar, onlara elə gəlir, insanı yalnız kədər və ağlaşma ilə təsirləndirmək olar. Yığılmalıyıq, söhbətləşməliyik, biri-birimizdən öyrənməliyik. Nəhayət ki, Rasim razılaşdı. Dedim, gedək Həmidlə də görüşək, onu razı salmaq mənim boynuma. Həmid onda elə bulvar tərəfdə bacısıgildə yaşayırdı. Fikrimi söylədim, Həmid dərhal razılaşdı. Demək, mənim əsas ideyam nədən ibarət idi: 1. Təşkilatı rəsmi qeydiyatdan keçirmək; 2. Təşkilatın mətbu orqanını yaratmaq; 3. İstedadlı adamları təşkilat ətrafında toplamaq, ancaq hansısa ədəbi təşkilatın üzvü olan şəxsi təşkilata qəbul etməmək; 4. Yaradıcılığımızı tərcümələrlə dünya mətbuatına çıxartmaq; 5. Təşkilat üzvlərinin xarici səfərlərini təşkil etmək; 6. Təşkilatın Bakıda tədbirlərini düzənləmək və müxtəlif ölkələrdən yaradıcı şəxsləri dəvət etmək və s. Onda mən böyük tirajla çıxan “Azadlıq” qəzetində köşələr yazırdım. Buna görə təşkilat haqda olan bütün məlumatları qəzetdə verə bilirdik. Başımıza xeyli gənc yazar toplaşdı. Təşkilatı Azad Yazarlar Ocağı (AYO) adlandırmağı təklif etdim və qəbul edildi. Mənim təşəbbüsüm və təşkilatçılığımla iki böyük toplantı keçirdik, məram-məqsədimizi açıqladıq. Bax, indi sualının nüvəsinə gəlib çıxdıq. O zaman mən bütün AYO üzvlərinə demişdim, müsahibələrimdə də bəyan etmişdim ki, biz heç bir təşkilata alternativ deyilik. Uşaqları başa saldım ki, biz AYB ilə ziddiyətə başlasaq, bütün enerjimiz onlarla didişməyə sərf olunacaq.

- Amma özünüz ən böyük AYB tənqidçilərindən idiniz…

- Mən, AYO yaranana qədər, AYB-nin üzvü idim. AYO rəsmi elan olunduqdan sonra ərizəmi yazıb, AYB sıralarını tərk etdim. Çünki AYO üzvü olan şəxs digər ədəbi təşkilatın üzvü ola bilməzdi. Bu qanunu mən özüm israrla AYO-nun hələlik yazılmamış nizamnaməsinə salmışdım. Sonra biz yavaş-yavaş əməli işlərə başladıq. Mən AYO üzvlərinin kitablarını “Adiloğlu” nəşriyatında “AYO-nun kitabxanası” seriyası ilə çap etdirirdim. Eləcə də, AYO-çuların yazılarını, fikirlərini “Azadlıq” qəzetində dərc elətdirirdik. Beləcə, işə başladıq, bəzi qəzetlərin əlavəsi kimi “Alatoran” (bu adı Azad Yaşar qoymuşdu) adında ədəbi səhifələrimizi çap elətdirdik. Mənim fikrim bu idi ki, AYO qeydiyatdan keçsin və öz ədəbi orqanımızı dövriyəyə buraxaq. İnternetdən standart nizamnamə surəti çıxarıb, özümüzə uyğunlaşdıraraq Ədliyyə Nazirliyinə müraciət etməli idik. Bu iş Rasimə həvalə edilmişdi. Rasim də hər dəfə “bu gün-sabah eləyəcəm” deyib, nədənsə, işi uzadırdı. Beləcə, xeyli zaman keçdi. Günlərin bir günü biz Cəlilabada, Aqşinin atasının dəfninə getdik, üç mərasiminə gələn Zahir Əzəmət “Alatoran” adlı bir jurnal gətirib dedi ki, bu jurnalı Rasim Qaraca dərc edib. Baxdım ki, tez-tələsik, ağ-qara basılmış jurnal bərbad haldadı. Jurnalda hərəmizin yazımıza bir barmaq eləyib. Yadımdadı, Seymur öz hekayəsinə baxıb dedi, bilsəydim, elə süjeti Rasimə danışardım, biryolluq hamısını özü yazardı. Nə isə, Bakıya qayıdanda Həmid, Rasim və mən oturduq söhbətə. Dedim, Rasim, bizi burda idarə heyətinə yazmısan, içində gedən yazıları bizimlə razılaşdırmamısan, bu heç. Nərmin orda ah çəkir, Sevinc burda inciyir ki, Rasim bizim şeirlərimizi qayçılayır, bu da heç. Bəs, niyə jurnala “AYO-nun orqanı” sözünü yazmamısan? Rasim heç gözləmədiyimiz bir tərzdə, “Bu, AYO-nun orqanı deyil ki, bu mənim öz jurnalımdı” dedi. Həmidlə ikimiz də mat qaldıq. Elə oradaca dedim ki, Rasim, onda mənim adımı ordan çıxararsan. Həmid də dedi, mənim də adımı çıxart. Sonra Rafiq Tağı eşitdi, o da etiraz elədi. Beləcə, məlum oldu ki, Rasim gözünə döndüyüm, AYO-nun ədəbi orqanını qeydiyata vermək əvəzinə, özü üçün şəxsi jurnal təsis eləyib. Bir gün yığıldıq, uşaqlar dedi, bəs, AYO-nun rəhbəri kim olsun? Mən dedim, AYO-da uzunmüddətli sədr olmasın deyə, sədrlik müddəti 6 aylıq olsun. Həm də təklif elədim ki, icazə verin, sədr gənclərdən olsun, yaşlılar öz növbələrindən imtina etsin. Yəni, hər dəfə AYO-nun bir gənc üzvü sədr olsun. Nəysə, çoxluq buna razılaşdı. Günlərin bir günü Elxan Zal gəlib mənə dedi ki, bəs, Rasim deyir, mən sədr olmaq istəyirəm, Muradı razılaşdır, sədr olmasam, həyəcanlanacam, təzyiqim düşəcək. Gülüb dedim, sən canın, ona denən, sabahdan AYO-nun sədridir. Düzdü, sonralar AYO-nun genişlənməsində Rasimin çox əməyi oldu, “Adiloğlu”da AYO-nun bir dənə də almanaxını buraxdıq. Beləcə, Rasim sədrlikdən düşəsi olmadı. Bir gün rayona gedib, bir həftə kəndimizdə qaldım. Qayıdanda, gördüm, aləm dəyib biri-birinə! Həmid intervü verib ki, biz bayrağımızı AYB-nin binasına sancacağıq-flan. Elə həmin gündən AYO-AYB münaqişəsi başladı, nə başladı! Qarşı tərəfdə özünü Anara sırımaq istəyənlərə geniş üfüqlər açıldı. Bir dəfə boğaza yığılıb, dedim, mən artıq AYO-nu tərk edirəm. Rasim Həmidi üstümə göndərdi ki, xahiş elə, qoy, belə eləməsin. Nə isə, bunların mənasızlığından bezmişdim artıq. Aradan xeyli zaman keçdi. Bir dəfə Qanturalı gəldi ki, səninlə müsahibə eləmək istəyirəm. Dedim, mən bu müsahibədə AYO-dan çıxdığımı elan edəcəm, ancaq xahiş edirəm, çapa getməmiş, Rasimə demə. Razılaşdı. Beləcə, söhbətimiz dərc olundu və mənim AYO-dan canım qurtardı.

- Bəs niyə yenidən AYB-yə, Anarın dili ilə desək, “Tövbə qapısı”na gəldiniz?

- Günlərin bir günü Kəramət Böyükçöllə oturub, (indi olmasın) vururduq. AYO-dan da söz düşdü. O da elə sənin kimi soruşdu ki, bəs, niyə davam eləmədiniz? Mən ona AYO-da özümə ən yaxın bildiyim Rasimin, bir də Həmidin mənə qarşı olan namərdliyindən danışdım. Dedim, belə adamlarla uzun getmək olmazdı. Sonra da, dedim, indi gəl bəyənmədikləri Anara baxaq, görək mərd, ziyalı, yazıçı kimdi, namərd kim? Dedim, hər şey bir yana, məsələn, Yusif Səmədoğlu, Qabil ölənə qədər Anarın yanında oldu. Anar qələm yoldaşlarının hamısı ilə dost kimi davrandı, hamısına vəfa göstərdi. Abbas Abdulla elə, Səyavuş Məmmədzadə elə, Fikrət Sadıq elə, Fikrət Qoca elə... Anar hamısı ilə mehriban dolanıb, hamısına dəstək olub, dayaq durub. Dedim, məsələn, mən AYO yaradıb AYB-dən çıxanda, ailəmlə AYB-nin Şüvəlandakı Yaradıcılıq evində yaşayırdım. Bizim AYO-çular, elə özüm də, Anar haqda nələr yazırdıq, ancaq heç vaxt eşitmədim, Anar o ev haqda bir kəlmə söz desin, başıma qaxsın. Həmin söhbətdə Kəramətə demişdim ki, Anarın yaradıcılığı haqda heç vaxt tənqidi söz deməmişəm, çünki Anarı bir yazıçı kimi yüksək tutmuşam həmişə. Mən yalnız onun sədrlikdə uzun müddət qalmasına ironiya eləmişəm. Ancaq ətrafımdakıları dərindən tanıdıqdan sonra, bu qərara gəlmişəm ki, yenə Anar yaxşıdı. İndi də o fikirdəyəm. Neçə ki Anar sağdı, mən onu ədəbiyyatımızın böyüyü kimi görmək istəyirəm. Tələbə vaxtı Moskvada Anarın rusca çıxan kitablarından alıb, fəxrlə tələbə yoldaşlarıma bağışlamışam. Yadımdadı, Volqoqraddan nasir dostum vardı, Andrey, Həmid də tanıyırdı onu. Oxuduqdan sonra, Anarın nə qədər böyük yazıçı olduğunu heyrətlə söyləmişdi və “Kontakt” (Əlaqə) kitabı tələbələr arasında əl-əl gəzmişdi. Beləcə, söz-sözü çəkir, danışırdıq. Bir də Kəramət dedi, maraqlı söhbət oldu bu, gərək bayaqdan diktofonu qoyaydım, bunu müsahibə eləyəydik. Nəysə, razılaşdım, Kəramət diktofonu qurdu, söhbətə yenidən qayıtdıq. Onda sual verdi ki, bəs, yenidən AYB üzvü olardınmı? Dedim, nə mənim AYB-yə ehtiyacım var, nə də AYB-nin mənə. Təxminən belə bir söhbət və müsahibə, deyəsən, elə sizin saytda getmişdi. Aradan təxminən bir həftə keçərdi ki, Elçin Hüseynbəyli mənə zəng elədi, müsahibə üçün xoş sözlər dedi. Və mənə “bəlkə səni Anarla görüşdürüm?” dedi. Düşündüm ki, ola bilsin, bunu Anar istəyib, imtina etmək etik çıxmaz. Vədələşdik, Elçinlə birgə Anar müəllimlə görüşdük. Çox təsirli bir görüş idi. Orda Anar müəllim mənə dedi, bəlkə ərizəni yazıb, geri qayıdasan? Dedim, siz istəyirsinizsə, məmnuniyətlə qayıdaram. Sonra dedi, “Ədəbiyyat qəzeti”ndə də yazmağını istərdim. Dedim, o da baş üstə! Bütün bu olanlara və Anarla barışdığıma görə, çox sevinirəm. Küsülü qalsaydıq, özümü günahkar və narahat hiss edərdim.

- Ədəbi mühitdə belə bir fikir də var ki, Murad gənc nəslin bəzilərini “bədbəxt” edib, onları yazmağa qoymayıb, həvəsdən salıb…

- Mənim haqımda çoxlu yalan hədislər gəzir, ancaq bunu eşitməmişdim. Səni inandırıram ki, bu da səhih hədis deyil. Heç Buxaridə də tapa bilməzsən.

Əlbəttə, Rasimlə Həmidin haqqımda quraşdırdığı iyrənc hədislərə baxanda, bunlara min şükür. Ən iyrəncini onlar eləyib ki, burada deyiləsi deyil.

- Murad bəy, yeni əsər necə, yazırsınızmı? Yoxsa, “Bulud pinəçisi” ilə bitdi, daha, gənclərə dediyiniz kimi, hobbitək baxırsınız?

- Yazıram, əlbəttə, ancaq az yazıram. Deyim ki, mən həmişə az yazmışam. Məsələn, 1993-cü ildə getmişəm Rusiyaya, bir də 1996-cı ildə qayıtmışam. Bu üç il ərzində əlimə qələm almamışam. Adıma şair deyirlər, ancaq indiyə qədər şeir kitabım çıxmayıb. Belə baxanda, nəsr daha çox yazmışam. Məsələn, “Gümüş kuzə” adlı sufi pritçalı povestimi, bir də “Bulud pinəçisi” rəngli povestimi bir iş adamı, dostum yazdırıb mənə. Bir gün bir məclisdə hələ yazmadığım “Gümüş kuzə”dən bir neçə epizod danışdım, həmin dostum çox təsirləndi. Dedi, bu hardandı? Dedim, povestimdi. Dedi, versənə, biz də oxuyaq. Dedim, yazmamışam hələ, sadəcə, beynimdədi. Dedi, dəlisənmi, bəs, niyə yazmırsan? Dedim, yazmaq üçün gərək beynimi kartof-soğan problemlərindən azad edəm. Dedi, neçə aya yazarsan? Dedim, bir aya. Dedi, sənə üç ayın qonorarını verirəm, özünə də üç ay vaxt verirəm, yaz gətir, özüm də kitabı “Adiloğlu”nda çap elətdirəcəm. Onda “Adiloğlu”nun da kağızını xaricdən həmin dostum gətirirdi. Dedim, baş üstə. Getdim, iki ay yeyib-içib kef elədim. Düzdü, yazı üçün material da toplayırdım. Bir də baxdım ki, üçüncü ay yarı olur. Oturdum yazdım! Təxminən iki həftəyə povest hazır oldu. Povesti həmin dostuma ithafla çap elədim. Povest kiçik həcmli olduğuna görə, kitabda şeirlər bölməsi də verdim. “Bulud pinəçisi”ni də həmin dostumun təkidi və dəstəyi ilə yazmışam.

İndi dövlətimiz mənə yaşamaq üçün bir mənzil verib, taa arxamca danışmayan qalmayıb. Deyirəm, adamı onda qınayarsınız ki, aranızdan bir iş adamı çıxıb yazıçı-şair haqda düşünər, ziyalının maddi ehtiyaclarını qarşılayar. İmkan verin, heç olmasa, hərdən dövlət baxsın da yaradıcı adamlara. Sən, kitab alıb, yazıçıya ev tikənsən? Yadınızdan çıxıbmı, Nizamiyə sultan böyük bir elat bağışlamışdı. Gərək elə, hamımız Füzuli kimi 9 axçanın dalınca sürünək? Deyəsən, bu xalqa kübar, səliqəli yazıçı-şair, ziyalı lazım deyil. Buna elə vağzalda gecələyən əyyaş qəzəlxan lazımdı ki, hərə arxasınca bir əfsanə uydura.

Becan.az ]]> Pərviz Quliyev: "İnsanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür" https://becan.az/index.php?newsid=3626 https://becan.az/index.php?newsid=3626 Admin Tue, 19 Mar 2024 15:21:03 +0400 “Xəstəyə şəfanı həkimin əlilə Allah verir”

Pərviz Quliyev: "İnsanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür"

İnsan həyatında bir neçə gərəkli, vacib peşə var və hər peşənin də ləyaqətli, bilikli, məsuliyyətli daşıyıcıları. Varlığından tez-tez faydalandığımız peşələrdən biri də həkimlikdir.

Həkimlər keçmiş zamanlarda insan sağlamlığının keşiyində dayanmış təbiblərin, loğmanların müasir varisləridir. Əslində, həkimlər Tanrı ilə bəndələr arasındakı şəfa vasitəçiləridir. Həkimlik çətin və məsuliyyətli peşədir, həm də maraqlıdır... Fikirlərimizi aşağıdakı müsahibədən də dəqiqləşdirmək imkanınız olacaq.

"Hər insan bir tarixdir" adlı rubrikamızın ilk qonağı bilik-savadının, şöhrətli adının, şəfalı ünvanının sorağında olduğumuz terapevt Pərviz Quliyevdir.

Pərviz həkimlə görüşümüz xeyli müddət gec alınsa da, məzmunlu oldu. Qəbulunda daim xəstələrin növbə tutması onunla bir neçə saatlıq həmsöhbət olmağımıza şərait yaratmırdı. Gərgin və yorğun iş saatından sonra, eləcə də, bir günlük istirahət vaxtında isə Pərviz həkimi narahat eləməyə insafımız yol vermirdi. Nəhayət, peşəsinə qəlbən bağlı olan, yaşadığı regionda bilik və qabiliyyətinə görə əhalinin rəğbətini qazanan qəhrəmanımızın düşüncələrini bölüşmək imkanı tapdıq.

Müsahibəmiz gözlədiyimizdən də geniş və tutumlu alındı. İctimai əhəmiyyəti böyük olduğundan, Pərviz həkimdən aldığımız dəyərli fikirləri kəsib-biçmədən oxucularımızla paylaşırıq.

Qısa tərcümeyi hal: Quliyev Pərviz Ağababa oğlu 1963-cü ilin may ayının 24-də Ağsu rayonunun Gəgəli kəndində anadan olub. Orta təhsilini Gəgəli kənd orta məktəbində alıb. Azərbaycan Tibb İnstitutunun(indiki universitet-red.) məzunu olub. İxtisasca həkim-terapevtdir. 1991-ci ildən Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında işləyir, hazırda ASM şöbəsində çalışır. Ailəlidir, 4 evladı , 2 nəvəsi var.

- Doğulduğunuz ailə, mühit, zaman haqqında bir qədər geniş məlumat verməyinizi istərdik.

- Atam ibtidai sinif müəllimi, anam evdar qadın olub. Ailədə 4 qardaş, 3 bacı olmuşuq. Mühit belə olub ki, ailəmiz həmişə təhsilə maraq göstərib. Belə ki, atam müəllim idi və bunun təhsilə yönəlməyimizdə təsiri danılmazdır, amma anamın da evdə dərsə, kitaba bağlanmağımızda rolu heç də ondan geri qalmırdı. Hələ, olurdu ki, müəyyən mənada atam yumşaqlıq göstərsə də, güzəştlər etsə də, anam təhsil sarıdan bizə qarşı çox ciddi idi.


Digər tərəfdən, bizim oxuduğumuz dövrdə, yəni ötən əsrin 70-80-ci illərində, Gəgəli, Bico, Qaraqoyunlu, Kalva və başqa bu kimi kəndlərdə təhsilə maraq böyük idi. Düzdü, indi də var, amma o vaxtlar təhsil ab-havası tamam başqa ovqat yaradırdı. Onu da qeyd edim ki, bizim zəmanəmizdə oğlanların oxumağına daha böyük maraq göstərilirdi, qızların təhsil alması isə elə də diqqət mərkəzində deyildi. Yəqin ki, bu fərqlilik o vaxtkı quruluşun özündən formalaşırdı. Bu mənada ki, onda qızlar daha çox ev işlərinə, xalça toxumağa, üzüm, pambıq yığımına və s. cəlb olunurdu. Əslində, oğlanların oxumağı həm də həmin işlərin əziyyəti sayəsində başa gəlirdi. Özümüzü misal çəksəm; atam müəllim olaraq 110 manat maaş alırdı, bu maaşla Bakıda kirayə evdə qalıb, əyin-baş düzəldib, ali təhsil almaq olardımı? Əlbəttə, yox. Amma ana-bacılarımızın təsərrüfatda, xana işlərində yorulmadan göstərdikləri əməyin müqabilində qayğılarımızın qarşılanması asanlaşırdı.


Bunu da vurğulamaq yerinə düşər: qeyd etdiyim dövrdə, yaxşı mənada, bəhsgirlik, əzmkarlıq, əyilməz iradə vardı cavanlarda. Deyək ki, biri birinci il ali məktəbə qəbul imtahanından kəsilərdisə, həvəsdən düşməzdi, hazırlaşıb növbəti il özünü sınayardı. Yenə alınmasa idi, hərbi xidmətdən sonra yenidən əvvəlki məqsədinə çatmaq üçün iradə göstərərdi, ta ki nəticəyə nail olana qədər. Bu özü də bir örnək idi. Məsələn, məndən böyük qardaşım Gündüz Quliyev 5 il qəbul imtahanlarında özünü sınadı və nəhayət məqsədinə çatdı, Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində oxudu. Sonra uzun müddət Apellyasiya Məhkəməsində, Ali Məhkəmədə işlədi... Demək istəyirəm ki, ən böyük örnək elə ailəmizin içində idi.

Başqa bir nümunə kimi Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına adı verilmiş, həmkəndlim Şahin Quliyevi göstərə bilərəm. O da inadından dönmədi və istədiyi ali məktəbə - Azərbaycan Tibb İnstitutuna(indi universitet-red.) qəbul oldu, oxudu və həkim-terapevt kimi təhsilini başa vurdu. Şahin Quliyev Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasasında baş həkim kimi bir müddət fəaliyyət göstərdi, sonradan Birinci Qarabağ Müharibəsində ön cəbhələrdə peşəsini şərəflə yerinə yetirdi və şəhid kimi Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsinə adını yazdırdı.

Onu da deyim ki, zamanı, dövrü bəhanə eləyib, təhsildən uzaqlaşmaq olmaz. Bizim insan kimi ortaq dəyərlərimiz var, o dəyərləri insan özü yaşadır, bəhanə keçərsizdir. Təhsil almaq istəyi də o cümlədən.

- Özünüzü zamanında dünyaya gəlmişlərdən hesab edirsinizmi?

- Açığı, o zamanla indiki zaman arasında əsas bir fərqi tutmuşam: o zamanda əzmkarlıq daha çox idi. Bir şeyi daha çətinliklə əldə etmək insana ləzzət verirdi. Məsələn, o dövrdə çoxları, xüsusən hüquqşünas olmaq istəyənlər, “Qanun naminə” filminin Mehman obrazına bənzəmək istəyirdi. Bilirsiz də Mehman gənc prokuror kimi hansı əzab-əziyyətlərə qatlaşır, hansı təhlükələrlə, təhdidlərlə qarşılaşır və sonda necə faciə ilə üzləşir... İndiki dövrdə o həyatı kim seçir və seçər?.. Ancaq o dövrdə Mehman örnək idi...

“Sprut” serialındakı Komissar Katani olsun, - başına gəlməyən oyunlar, işgəncələr yox idi, ancaq hamı ona bənzəməyə çalışırdı... Yəni, çətinliklə əldə olunan nailiyyətlərə can atırdı insanlar. İndisə hər şeyin rahatına qaçırlar.

Elmi nailiyyətlərin, yeniliklərin, texnologiyaların əleyhinə deyiləm və özümü bu inkişafdan kənarda saxlamıram, mütaliələrim, maraqlarım öz yerində, amma, bizim gənclik çağlarımız daha maraqlı və inamlı görünür mənə.

- Dönüb geriyə, orta məktəb illərinə boylananda, orda nələri görürsünüz: müəllimləriniz, sinif yoldaşlarınız, tədris prosesləri?.. Ümumi olaraq, kənd məktəbinin o vaxtkı məziyyətləri barədə fikirləriniz...

- İbtidai sinif müəllimim Nuriyev Sadəhməd müəllim olub. Bizim yetişməyimizdə böyük əmək sahibidir. Qeyd elədiyim kimi, atam da müəllim işləyirdi və biz məktəbdə də, evdə də, demək olar, həmişə müəllim təsiri altında olmuşuq. Ümumiyyətlə, bütün müəllimlərimizin, mənə dərs deməyənlərin belə, xatirəsi mənim üçün həmişə əzizdir və olacaq da. Çünki o müəllimlərin hər biri bir xarakter, şəxsiyyət idi. Bizim formalaşmağımızda, deyərdim, valedeynlərimiz qədər onların da rolu olub, - istər sinif müəllimi, istər sinif rəhbərləri, istərsə də fənn müəllimlərimizin.


O vaxtlar bir sinifdə 40 nəfərdən çox şagird olurdu. Onlara eyni vaxtda nizam-intzam, təlim-tərbiyə, dərs öyrətmək balaca iş deyil. Məsələn, biologiya müəllimimiz vardı, - Kərimşah müəllim. O, sinifə girəndən çıxana qədər, otaqda elə sakitlik olurdu ki, necə deyərlər, “milçək uçsa, səsi eşidilər”di. Deyim ki, şagirdləri vururdu, qorxudurdu, - yox, sadəcə, davranışı, səliqə-səhmanı, salam-kəlamı, tədris qabiliyyəti ilə hamının rəğbətini qazanmışdı. Demək olar, müəllimlərimizin əksəriyyəti bu səviyyədə idi. Əgər, müəllimlər o vaxt şagirləri danlasa, tənbeh etsə, cəzalandırsa belə, nə kimsə qorxusundan evində bu barədə danışardı, nə də valideynlər müəllimin işinə qarışardı, çünki məqsəd savadlı, tərbiyəli cəmiyyət yetişdirmək idi. Ancaq indi müəllimləri çox sıxırlar. Bir müəllim, əgər, bir şagirdin üstünə qışqırsa, acıqlansa, az qalır onu cəmiyyətdən təcrid eləsinlər. Bir şey ki, şagirdin faydası üçündür, niyə onu qəbahət saymalıyıq? Belə götürəndə, heç müəllimə də sərf eləməz ki, hansısa şagirdə acıqlanıb öz əsəblərini də korlasın. Ancaq müəllimin vicdanı da var axı, dərs dediyi şagirdlərin sabah evdə, işdə, cəmiyyətdə yüksək mövqe tutmasını istəyir.

Ümumi olaraq, deyim ki, bütün zamanlar üçün uzlaşan ali dəyər, ən gözəl tərbiyə davranışdır. Bu, müəllim, valideyn və hər kəs üçün keçərlidir. Belə deyək də, siqaret çəkən valideyn uşağına “siqaret çəkmə” desə də, o çəkəcək, çünki uşaq gözünü açandan valideynində bu vərdişi görüb. Eləcə də, müəllimin vərdişləri nümunə olmalıdır.

- Uşaqların böyüdükcə peşə seçimləri, “kim olmaq” arzuları dəyişkən olur. Sizdə necə, “hamı kimi” olub, yoxsa əvvəldən arzuladığınız peşəyə yiyələnmisiniz?

- Səmimi deyəcəm: ali məktəbə birgə hazırlaşdığım tay-tuşlarımdan ikisinin və bir də mənim – üçümüzün arzumuz əvvəldən həkim olmaq idi. Amma onlar, müəyyən səbəblərdən, sonradan fikirlərini dəyişdilər, mənsə yox. Təbii ki, müsahibəni oxusalar, həmin iki nəfər onları nəzərdə tutduğumu biləcək.

Həkim olmağıma peşiman deyiləm və yenə seçim qarşısında qalsam, həkimliyi seçərəm. Amma onu da etiraf edim ki, qəlbən bəyəndiyim sənət öyrətmək, tədris etməkdir. Başqa sözlə desəm, əgər, imkan olsaydı, o vaxt institutda qalıb ixtisasım üzrə dərs demək istəyərdim. Təcrübədən çox öyrətməyə daha meyilli hiss etmişəm həmişə özümü. İstəyərdim ki, oxuyum-tədris edim, öyrənim-öyrədim... Buna baxmayaraq, hazırkı peşəmi özüm seçmişəm və nə qədər yorulsam da, əziyyət çəksəm də, həkim kimi xidmət göstərməkdən zövq alıram.

- Hərbi xidmət illəriniz tələbəlikdən əvvələ təsadüf edir deyəsən... Əsgərlik maraqlı idimi?

- Orta məktəbi bitirdiyim il ali məktəbə qəbul ola bilmədim. O vaxtlar bir ildə iki dəfə - yaz və payız imtahanları olurdu. İkisindən də kəsildim və hərbi xidmətə yollanmalı oldum. Tanıdığınız nervpotoloq Seyidağa həkimlə bir sinifdə oxumuşuq, o da birinci il qəbul ola bilmədi və əsgərliyə getdi. Təhsil taleyimiz oxşar oldu.


Sovet ordusu sıralarında 2 il – 1981-1983-cü illərdə Macarıstanda cənub ümumqoşun sıralarında hərbi xidmət keçdim. 1983-cü ilin payızında, hərbi xidmətdən döndükdən sonra, ali məktəbə qəbul olunana qədər, kollektiv təsərrüfat sıralarında(kolxozstroy), İlxıçı kəndində yerləşən quşçuluq fabrikində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başladım. Çünki o dövrdə hərbi xidmət illəri staj(əmək müddəti) sayılırdı və orta məktəbdən sonra boş qalan illərin də stajı istənilirdi. Beləcə, payızdan növbəti ilin yazına qədər, həm işlədim, həm də instituta hazırlaşdım. Qeyd edim ki, ilk əmək fəaliyyətim fabriklə bitmir, öz kəndimizdə xırmanda, vimdə, pambıq yığımında da işləmişəm, yəni, zəhmətdən qaçmamışam.

1984-cü ilin avqustunda yenidən tibb institutuna imtahan verdim və üçüncü cəhddə arzuma çatdım, - qəbul oldum.

- Tələbə adını qazanarkən keçirtdiyiniz hisslər maraqlıdır: sevinc, şöhrət, qürur, öyünmək, yoxsa?..

- Əlbəttə, sevinirdim. Çünki əsas arzularımdan birinə qovuşmuşdum. Digər tərəfdən, iki dəfə imtahandan kəsilmişdim, nəhayət, üçüncü cəhddə qəbul olmuşdum sevdiyim ixtisasa.

Qürurlanmaq da vardı, sözsüz. İnsanıq axı, adı üstümüzdədir. Amma lovğalıq deməzdim buna... Bir sitat gətirim: O vaxtlar İstanbul fatehi əhaliylə görüşlərə çıxanda yanında xatırladıcı bir əyan da aparırmış. Maaş-məvacib verdiyi bu əyanın işi ondan ibarət olub ki, sultan-fateh küçə boyu camaat arasında irəlilədikcə, əhali ona baş əyib, alqışladıqca, o, “Qürurlanma, Fateh! Qürurlanma, Fateh!..” - deyə, təkrarlayırmış. Yəni, fateh bu sözləri özü üçün təkrarlatdırırmış ki, xalq arasında çox qürurlu, lovğa görünməsin. Mənim xatırladıcımsa öz vicdanımdı, hərdən qulağıma pıçıldayır. (gülür-red.) Gəncliyin özünün xarakterik cəhətləri var, bunu danmaq olmaz, lakin yaşlandıqca, təcrübə artdıqca, düşüncə tərzi də dəyişir. Onu da vurğulayım ki, hər insanın kamilləşmə dövrü eyni yaşa təsadüf eləmir. İnsan var 40 yaşında kamilləşir, insan var 60 yaşında, insan da var gəldiyi kimi də gedir... (yenə gülür-red)

Sözsüz ki, indiki düşüncəm, həyat təcrübəm o vaxt olsaydı, uğurlarımı adi hal kimi qəbul eləyərdim.

- Tələbəlik illərini ümumilikdə necə xarakterizə edərdiniz?.. Yadınıza düşən anlar, görüşlər, xatirələr...

- Qeyd elədiyim kimi, birbaşa orta məktəb partası arxasından durub, ali məktəb sinfinə daxil olmamışdım, hərbi xidmət keçmişdim, təsərrüfat fəaliyyətim vardı. Əsgərlik özü böyük dərsdir. Eləcə də, təsərrüfatda işlədiyim zamanlarda cəmiyyət arasında müəyyən mənada təcrübə toplamışdım. Yəni, ali məktəb auditoriyası ilk baxışdan məni həyacanlandırmadı. Tez qaynayıb-qarışdım.

Tələbəlik illərinin də özünəməxsus cəhətləri çoxdu, - yeni tanışlar, elmi müzakirələr, müxtəlif toplantılar, qayğılı və sevincli günlərin bölüşülməsi və s... Bütün qrup yoldaşlarımla münasibətlərim yüksək səviyyədə olub. Bu gün də onların bəzilərilə, - düşüncə, davranış, həyata baxış uyğunluğu olanlarla əlaqəm var.


Onu da etiraf eləyim ki, tələbəlik illərində bizim maddi imkanlarımız yaxşı olmayıb. Düzdü, o dövrdə tələbənin təlabatı indiki kimi çox deyildi, buna baxmayaraq, o zamanın da öz istəkləri vardı. Məsələn, kinolara baxmaq, yeməkxanalara hərdən baş çəkmək... Biz, onların hamısından istifadə etmək imkanında olmamışıq. Amma bizim tələbəlik illərinin şanslı tərəfləri də vardı. Belə ki, bizdən əvvəl tibb institutuna əksərən imkanlı, vəzifəli adamların uşaqları qəbul edilirdisə, bizim vaxtımızda qəbul olanların çoxu əvvəlki illərdə imtahandan kəsilənlər, maddi imkanları yüksək səviyyədə olmayanlar idi. Bu da ondan irəli gəlirdi ki, həmin vaxtlarda təhsil sistemində ciddi islahatlar aparılırdı. Təbii ki, varlı-kasıb fərqinin aradan götürülməsi, öz başı ilə oxuyanlara qiymət verilməsi tələbə həyatında da özünü göstərirdi. Yəni, çoxu eyni vəziyyətdə olduğuna görə, hamı bir-birini başa düşürdü, dərdini, sevincini bölə bilirdi.

- Bildiyim qədərincə, müstəqilliyimizin ilk illərində, Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmisiz, hətta, yaralanmısız da. Təltifləriniz də var... Bir qədər döyüş xidmətləriniz, yaralanma şəraiti haqda məlumat verməyinizi xahiş edirik.

- Bayaq qeyd elədiyim ki, əsgərlik yaş dövrüm sovet illərinə düşdüyünə görə, hərbi xidmət illərimi o dövrdə keçdim. Təhsil aldığım institutda da hərbi kafedra vardı. Biz institutu bitirəndə həkim ixtisasından əlavə, bizə “leytenant” rütbəsi də verildi. Yəni, həm də “hərbi həkim” ixtisasına yiyələnmişəm. İnstitutu bitirdiyim vaxt 1990-91-ci illərə təsadüf elədi.

Yaşıdım və həmyerlim Seyidağa həkimsə məndən bir il əvvəl bitirmişdi institutu. Şahin həkim, əvvəldə söylədiyim kimi, artıq neçə il idi Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasında həkim-terapevt olaraq, həm də baş həkim kimi çalışırdı. Bildiyiniz kimi, 1993-94-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən savaşa görə ölkəmizdə səfərbərliklər həyata keçirilirdi və tələb olunan ixtisaslar üzrə həkimlər də bu səfərbərliklərə cəlb olunurdu. Təbii ki, o çətin günlərdə haqq savaşımızı aparan hərbçilərimizə biz də müxtəlif vaxtlarda qoşulduq. Şahin həkim artıq şəhid olmuşdu, Seyidağa həkim 6 ay idi cəbhədə idi, mənsə 1994-cü ilin mart ayında cəbhə bölgəsinə yollandım və leytenant rütbəsilə tabor tibb məntəqəsinin həkimi kimi xidmətə başladım.

Çox ağır döyüşlərdə iştirak elədim. Döyüşlərin birində yaxınlığımda tank mərmisi partlaması nəticəsində qarnın ön divarı və aşağı ətrafların çoxsaylı qəlpə yaraları ilə ağır yaralandım. Bilənlər bilir ki, vəziyyətim çox pis idi. Gəncə hospitalında üç günlük müdaxilədən, əməliyyatdan sonra vertolyotla məni Bakıdakı “Papalin qospitalı” deyilən Mərkəzi hospitala köçürtdülər. Gec də olsa, sağaldım, yenidən işimə döndüm.

“Hərbi xidmətlərə görə” bir medalım var. Eləcə də, Ordumuzun yaranmasının ildönümü ilə bağlı Ali Baş Komandan İlham Əliyev cənabları tərəfindən medalla təltif olunmuşam. Bir təltif medalım da Birinci Qarabağ döyüşlərinin ildönümü ilə bağlıdır. Bunları sadlamaqda məqəsədim o deyil ki, mən hansısa müharibə iştirakçısından artığam, əksinə, mənim fikrimcə, döyüşdə iştirak edən hər kəs – yaralanan da, yaralanmayan da – eyni hüquqa malikdir. Çünki ola bilərdi salamat qayıtmış döyüş yoldaşım yaralanardı, mən yaralanmazdım. Amma hər birimiz döyüşdəydik, hər kəs düşmənə qarşı döyüşürdü, sadəcə, mənim qismətimə yaralanmaq düşdü. Eləcə də, digər iştirakçıların.


Bir qismət də belə gətirdi ki, ali təhsilli bir oğlum da İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı oldu – Rəmzi Quliyev. Öz gücünə Bakı Slavyan Universitetinin xarici dillər üzrə “Regionşünaslıq” fakültəsinə qəbul oldu, magistraturanı Türkiyədə oxudu. Ali təhsilli kimi bir illik hərbi xidmətə getdi. 2020-ci ilin oktyabrın 1-də ordu sıralarından buraxılacaqdı, amma sentyabrın 27-də müharibə başladı... 44 gün döyüşlərdə oldu. “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif olunub... Onun döyüşdə olduğu müddətdə şəhid və qazi ailələrinin hisslərini daha dərindən başa düşdüm... Sözlə bildiriləsi hisslər deyil... Sanki yaşamırdım, boşluqda idim... İnsan aciz olduğunu hiss eləyir o anlarda... Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə, bütün iştirakçılara can sağlığı versin!..

- Yaxşı həkim olmaq çoxmu çətindir? Bunun üçün insanda hansı keyfiyyətlərin olması vacibdir?..

- İnsanda olmalı olan bütün yaxşı keyfiyyətlər həkimdə də olmalıdır, çünki həkim də insandır. Həkimin davranışları, dərs aldığım müəllimlərdə olduğu kimi, nümunəvi olmalıdır. Axı, cəmiyyətin bütün üzvləri həkimə müraciət eləyir, ondan sağlıq baxımından kömək umur. Ancaq o da var ki, həkimdə olan bəzi xüsusiyyətlər, peşə sarıdan, fərqlənə bilər.

Təki, heç kəs xəstələnməsin, ancaq həyatdı, hər kəs xəstəliyə məruz qalır. Hər xəstənin də həkimə münasibəti eyni deyil, bu da təbiidir. Məsələn, bizdə Fazil həkim var. Cərrahdır. Savadlı və təcrübəli həkimdir. Bəzi xəstələr olur ki, onun həkim kimi xəstəni müayinə üsullarından razı qalmır. Guya, Fazil həkim xəstənin ağrıyan yerinə toxunmamalıdır, xəstə inciməsin deyə çox incə və mülayim davranmalıdır, xəstənin nazıyla oynamalıdır... Başa düşmürlər ki, adam cərrahdır, sınıqla, qırıqla, çıxıqla gələn xəstəyə əl vurmadan, onun xəsarətini necə aradan qaldıra bilər?.. Yaxud, əməliyyat olunmuş xəstənin sarğısı dəyişəndə, yuyulanda, əlbəttə, yara sağalana qədər incidəcək. Fazil həkim neyləməlidir, - xəstəyə, xəstənin qohumlarına qoşulub ağlamalıdır, yoxsa xəstəyə baxmalıdır, onun sağalması üçün lazımı müdaxilələri eləməlidir?.. İnsan özünü xəstəxanalıq edibsə, düşünməlidir ki, ağrıları olacaq və buna özünü hazırlamalıdır.

Ümumiyyətlə, həkimlik peşəsinə, həkimə insanların baxışı normal olmalıdır.

Kobud misal da olsa, deyəcəm: bir qəssab ay ərzində, təxminən, 30-40 dana kəsir, onun ürəyi daşdandır məgər? Xeyr! Sadəcə, onun işi odur. Həkim də xəstə ağrıyanda, sızlayanda ürəyində sevinmir, sadəcə, o, öz işini, lazım olan proseduru görür, içdə nə çəkdiyini özü bilir. Heç maraqlanmısınızmı, orta statistik olaraq, cərrahlar nə qədər yaşayırlar?..

Demək istədiyim budur ki, insanlıq başqadır, peşə fəaliyyəti başqa; hər kəs insani keyfiyyətləri özündə daşımalıdır, amma peşə baxımından da hamı öz işini layiqincə görməlidir.


- Xəstənin xarakteri həkimin işinə təsir göstərirmi? Məsələn, cani-dildən sağalmasına cidd-cəhdlə çalışdığınız, yaxud, sadəcə, “həkimlik borcudur” deyib, yanaşdığınız xəstələriniz olubmu?..

- İstisnalar sözsüz ki, var. Amma mənə müraciət eləyən xəstələrin əksəriyyətinə fərq qoymuram. Əvvəla, öz rayonumuzdu, dərindən olmasa da, üzdən hamı bir-birini tanıyır, fərq qoymaq mümkün deyil. Sonrası da, həkim xəstəyə niyə fərq qoysun ki... Hər kəs şəfa dalınca gəlir və mən də bacardığım, bildiyim qədər köməyimi əsirgəmirəm. Yenə deyirəm, cüzi istisnalar olur, o halı da xəstə özü yaradır. Xəstə var ki, istəyirsən bütün günü baxasan, halını soruşasan, nəzarətdə saxlayasan. Xəstə də var ki, tez çıxıb getməsini istəyirsən. Çünki mövzuya aid olmayan çox şeyləri danışır, hər işə qarışır, aləmi qarışdırır, həkimin fikrini çaşdırır, əsəbləri qıcıqlandırır. Elə adamlara “qıcıq” deyilir.

- Deyirlər, savadlı və təcrübəli həkimlər insanın üzünə baxanda, onun sağlam-xəstə olduğunu böyük ehtimalla təyin eləyə bilirlər. Sizcə, mümkündür bu sayaq diaqnoz?..

- Tibdə buna “habitus” deyilir. Yüzdə-yüz olmasa da, bir çox xəstəliklərin cizgiləri olur insanda. Amma bütün xəstəliklərə şamil eləmək olmaz bunu. Məsələn, alın qırışları, saçın yaşa uyğun olmayan şəkildə dəyişməsi, gözlərin rəngi, insanın duruşu, gövdəsinin forması və s. daxildəki proseslərdən xəbər verə bilir. Yəni, həkim sadaladığım əlamətlərdən istiqamət ala bilir ki, əvvəlcə xəstənin hansı orqanları müayinə olunmalıdır, hətta, xəstə özü gizlətsə belə.

- Heç olubmu, sizin də yaşayacağına ümid etmədiyiniz xəstə uzun illər yaşayıb?

- (Gülür-red.)Olub. Təxminən, həkimlik təcrübəmin ilk illərinə təsadüf eləyir. Özüm də baxmışdım xəstəyə, infarkt keçirtmiş yaşlı bir kişi idi. Müayinə nəticələrinə əsasən, ona deyirdik ki, ağır fiziki iş görməsin, yükə güc eləməsin, ehtiyatla hərəkət eləsin, yoxsa nəticəsi pis olar. Ancaq kişi dediklərimizə məhəl qoymurdu, həkimlərin gözünü oğurlayıb, vedrə ilə su daşıyırdı, özü də 3-cü mərtəbəyə qaldırırdı. Hətta, xəstəxanadan çıxandan sonra da hərdən küçədə rastlaşırdım onunla, öz işinin dalında idi. Düzdü, yaş da öz işini görürdü, təngnəfəs olurdu, artıq aramla yeriyirdi, ancaq bir neçə il yaşadı o kişi.

- Həkimin xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deməsi tibb elminin acizliyidi, yoxsa Allahın böyüklüyünü etiraf eləmək?

- Məncə, Allaha, axirətə, peyğəmbərlərə, mələklərə, müqəddəs kitablara hər bir insanda iman olmalıdır. İmanın peşəyə, vəzifəyə, varlılığa, kasıblığa aidiyyəti yoxdur.

İnsan olaraq, öz düşüncələrimi bölüşəcəm:
Allahın 99 gözəl adı var(EL-ESMAUL-HÜSNA). Məsələn: ES-SELAM(salamın, səlamətin, əsənliyin, qurtuluşun mütləq və tək qaynağı);
EL-METİN(daim sağlam, dayanma gücü sonsuz olan).
İnsan bu adları oxuyub-öyrənməlidir. “Qurani-Kərim”də var bu adlar. Allah hər bir bəndəni bir iş üçün yaradır, vəzifələndirir, görəvləndirir, Osmanlı türkcəsincə desək, kullanır. Məsələn, xəstəyə şəfanı mənim əlimlə Allah verir. Həkim olaraq, mən vasitəçiyəm.

Başqa bir məsəl çəkim: Bizdə əlsiz-ayaqsızlara, kasıblara əl tutmaq, yardım etmək adəti var, Avropada isə deyirlər ki, lazım bilsəydi, Allah özü onlara kömək edərdi... Əslində isə, bir sadə məqamı anlamaq lazımdır - Allah sənin əlinlə o yardımı çatdırmaq istəyir. Sənə verir ki, sən də verəsən. Ola bilərdi ki, qonşunu varlı, səni ac-yalavac edərdi Yaradan, onda qonşun sənə yardım göstərməlidir. Əgər, sənə veribsə, sən eləməlisən. Yəni, vasitəçi səni seçib. Əl tutsan - həm savab qazanırsan, həm dolanırsan, həm də dolandırırsan; sənə veriləni bölüşməsən – nəticə, əlbəttə, yaxşı olmayacaq.

Unutmayaq ki, Allahdan ümidini kəsən tək Şeytandır. İnsan istənilən halda ümidini Allahdan kəsməməlidir. Məsəl var, “ümid sonda ölür”. İnsan ölən anına qədər ümidini öldürməməlidir. Bu mənada həkim xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deyir ki, xəstə ümidini itirməsin, ruhdan düşməsin. Onsuz da həkim əlindən gələni eləyib və dua edir ki, Allah, əgər bu xəstə sağalmalıdırsa, mənim əlimlə sağalt, məni bu savab işə vəsilə elə. Digər tərəfdən və ən əsası xəstənin sağalması onun özünün içində Allahın şəfasına olan ümidinə qalır.

- İbn-Sina(Avisenna), sizə görə, kim olub?..

- Bizim oxuduğumuz dövrdə tiblə bağlı kitabların girişində Hippokrat, xüsusən də ibn-Sina - Avisenna haqqında məlumatlar yer alırdı. Bildiyim qədəri, Orta Asiyada doğulub, yaşayıb. Sonra müsəlman coğrafiyasında yaşayıb-yaradıb. Son fəaliyyət yerləri Həmədan, İsfahan olub, məzarı da Həmədanda olmalıdır.

Çox savadlı təbib, həkim olub. Həkimlikdən əlavə, ədəbiyyat, fəlsəfə, fizika və digər elm sahələrində də istedadını, biliyini nümayiş elətdirib. O vaxt onun beş cildli “Kanon”(Tibbi Qanun-red.) kitabı həkimlərin stolüstü kitabı idi. Düzdü, özüm oxumasam da, məlumatım var. Dünyaca şöhrətli, çox istedadlı, ensklopedik alim olub. Eşitdiyimə görə, bu gün də xalq təbabətində və tibbin müxtəlif sahələrində onun müalicə üsullarından istifadə olunur.

- Şəfa verən həkimlər özləri xəstələnəndə hansı əhvalda olurlar, nələr barədə düşünürlər?.. Ümumiyyətlə, həkimin xəstələnməsi normal hal sayılır?..

- Əvvəla, bütün insanlara sağlamlıq arzulayıram. Sağlamlıq böyük nemətdir. Ən böyük nemətsə, mənim aləmimdə, ağıldır. İnsan sağlam olmayanda çox fəsadlar çıxır ortaya.


Həkimin xəstələnməsinə gəlincə, həkim də insandır. Fizoloji proseslər var ki, həkim də ondan qaça bilmir və xəstələnir. Həkimi o vaxt günahlandırmaq olar ki, çoxlu siqaret çəkər, damarları tıxanar. Müasir tibdə idarə edilən və idarə edilməyən faktorlar var. İdarə edilən faktorlar bizim əlimizdədir, özümüzdən asılıdır. İdarə edilməyən faktorlar isə bizdən asılı deyil. Məsələn, irsiyyət. Ona müdaxilə etmək olmur. Məlumdur ki, zəncilərdə özünəməxsus xəstəliklər olur. Yaxud, tibdə “yevreyskiy bolezn”, “armyanskiy bolezn”(“yəhudi xəstəliyi”, “erməni xəstəliyi”-red.) deyilən, millətə xas olan xəstəliklər var. Onlar dəyişmir və dəyişdirilə bilmir. Eləcə də, müəyyən yaş dövrlərinə xas xəstəliklər var ki, həkim onlara müdaxilə eləyə bilmir.

Yenə deyirəm, əgər həkim siqaret çəkirsə, fiziki hərəkətlərdən yaynırsa, çox yeyirsə, lazım olanda dərmanları düzgün qəbul eləmirsə və s. onda həkimi günahlandırmaq olar.

- İldən-ilə xəstəliklər çeşidlilik baxımından artır. Hətta, tibb elminə məlum olmayan yeni viruslar peyda olur. Nədən xəbər verir bu mənfi yeniliklər? Başqa sözlə, nələrin nəticəsidir bu bəlalar?..

- İnsan fəaliyyətinin nəticəsidir xəstəliklərin artması, yayılması. Müasir zamanda elmi nailiyyətlər, elmi tərəqqi elə bir səviyyəyə çatıb ki, müsbət nəticə ilə yanaşı, mənfi nəticələri də olur. Amma insan istəsə, insanlıq, sağlam dünya naminə mənfi nəticələri də faydalı istiqamətə yönəldə bilər. Adicə bir məsələyə diqqət çəkim: Bu gün ağıla gəlməyən dərəcədə kütləvi qırğın silahları icad olunur. O silahlar həm insanın öz həyatını məhv edir, həm təbiətə ciddi yaralar vurur, həm də xəstəliklərin yaranmasına, yayılmasına səbəb olur. Ehtiyac varmı o silahlara?.. İnsana göndərilən son kitabda buyurulanlara insan əməl eləsə, o tərzdə yaşasa, o silahlara ehtiyac qalarmı?.. Kiminsə çatışmayan nəyisə olarmı?..

Digər tərəfdən, dünyada ədalətsizlik hökm sürür. Belə ki, Allah insanın ilboyu qidalanması üçün kifayət qədər qida verir, amma bir tərəfdə bolhaboldu, bir yanda aclıq. Deyək ki, Böyük Britaniyada anbarlarda saxlanan qidalar vaxtı keçdikcə dənizlərə, okeanlara tökülür, ancaq Afrikada, digər yerlərdə insanlar o qidalara möhtacdır. İnsan nə qədər tərəqqi eləsə də, bölgünü düz aparmır. Mən imanlı insanam, bu baxımdan deyirəm: nə qədər ki, insan axirəti düşünmür, sorğulanacağına inanmır, iman gətirmir, o insan nə desən, eləyər. Hər insan öz içində ədalətli olmalıdır, ədaləti dünyada axtarmamalıdır. Yüzdə-yüz ədalət axirətdə olacaq. İstəyiriksə dünyamız sağlam olsun, gərək düşüncələrimizi sağlamlaşdıraq.

- Azərbaycan səhiyyəsinin bu günkü səviyyəsini 10 ballıq cədvəldə hansı rəqəmlə qiymətləndirərdiniz?..

- Ümumən soruşursunuzsa, 5-6 balla qiymətləndirirəm. Amma fərdi baxımdan, Azərbaycan səhiyyəsinin sıralarında dünya səviyyəli həkimlər də az deyil. Onların arasında kardioloq da, nervpotoloq da, cərrah da, terapevt də, eləcə də müxtəlif sahələrin həkimləri var. Bizim millətin başqa millətlərdən nəyi əskikdir ki?!. Millətimiz çox qabiliyyətlidir və qabiliyyət olan yerdə də tərəqqi mütləqdir. Səhiyyəmizin orta ballı göstəricidə olması isə insanlarımızın, yaxud həkimlərimizin günahı deyil. Misal üçün, futbolu götürək: bizdə, yaxud 80 milyonluq Türkiyədə futbol dünya səviyyəsinə qalxmır, birincilik əldə eləyə bilmir. Çox çalışırlar, cəhd göstərirlər, ancaq birincilər cərgəsinə gedib çıxmır. Amma, deyək ki, Portuqaliya, Belçika kimi kiçik dövlətlərdə, görün, futbol hansı səviyyədədir... Niyə? Ona görə ki, işi əhlinə vermək lazımdır. Bütün sahələrdə bu qayda hökm sürməlidir.

Düzdü, səhiyyəmizdə islahatlar aparılır. Ola bilsin, 5 ilə, 10 ilə bu islahatların müsbət nəticələrini görəcəyik. Gərəkdir ki, hər bir yöndən hər kəs öz üzərinə düşən işi layiqincə yerinə yetirsin. Yenə də deyirəm, ayrı-ayrılıqda qabiliyyətli, istedadlı, savadlı həkimlərimiz çoxdur, - istər şəhərlərdə, istərsə də rayonlarda. Məsələn, öz xəstəxanamızda Hümbət həkim var. Deyərdim ki, onun kimi lor həkim ölkəmizdə çox deyil. Çox istedadlı, savadlı həkimdir.

Demək istədiyim budur ki, səhiyyəmiz hələlik keçid dövründədir, yeni-yeni islahatlar aparılır, əhalimiz bu islahatlarla tanış olduqca, qavradıqca, həkim-xəstə münasibətləri daha yüksək normaya çatdıqca hər şey qaydasına düşəcək, səhiyyəmizin səviyyəsi yüksələn xətlə irəliləməkdə davam edəcək.

- İşinizdə çətinlikləriniz çoxmu olur? Və çox yorulanda peşə fəaliyyətinizdən bezmirsiniz ki?..

- Bunu həkim həmkarlarım, tibb bacıları, mənə müraciət eləyən xəstələr də təsdiqləyə bilər ki, peşəmlə, iş rejimiylə bağlı heç vaxt şikayətlənməmişəm. Düzdü, gərgin iş günlərinin sonunda hansısa xoş münasibətim olan insanlara “yorulmuşam” deyə bilərəm, amma bu yorğunluq ləzzətverici yorğunluqdur. Peşəmi özüm seçmişəm, işimdən zövq alıram, bu üzdən bezmək, yorulmaq mənə yaddır. Əgər, peşə fəaliyyətimə maneçilik yaradan insanlar və hallar olmasa, zehni və fiziki qabiliyyətim həmişə yerində olur. Ancaq o da istisna deyil ki, hərdən 10 xəstəyə sərf eləyəcəyim enerjini 1 xəstəyə sərf eləməli oluram. Bu da xəstənin, yaxud onun yanında gələn adamın yaratdığı ötəri narahatçılıqdır. Öyrəşmişik.


- Artıq 2024-cü ilin yaz fəslini qarşılayırıq. Maraqlıdır, sizin ovqatınızı daha çox xoş edən fəsil hansıdır?..

- Sözsüz ki, gözəlliyinə, cəzb ediciliyinə, yenilənmə ovqatına görə bahar fəsli, hamı kimi, mənim də xoşuma gəlir. Lakin bir iş də var ki, son illərin göstəricilərinə əsasən, mən üşüyən, soyuqdan ehtiyat eləyən olmuşam. Bu baxımdan, yay fəslinə daha çox meyillənmişəm. Ola bilsin, soyuğa dözümlülüyümün azalması yaş faktoru ilə əlaqəli orqanizm müqavimətinin düşməsinə görədir. Bu nöqteyi-nəzərdən, yalan olmasın, qışda özüm ağırlığında paltar geyinirəm, bürünürəm, özümü qorumağa çalışıram. Digər tərəfdən, yay həm də bolluq fəslidir. Bolluq olan yerdəsə orqanizm lazım olan vitaminləri təbiətdən alır, möhkəmlənir, immunitet yüksəlir.

- İnsanın çox yaşaması üçün vacib amilləri sadalaya bilərsinizmi?.. Ümumiyyətlə, sizcə, insana çox yaşamaq lazımdırmı?..

- Mütəxəssislər, baş bilicilər çox yaşamağın sirləri ilə bağlı müəyyən qənaətlər söyləyirlər. Məsələn: bəziləri deyir, ət yeməklərini azaldıb, göy-göyərtiyə, meyvə- tərəvəzə üstünlük vermək lazımdır; bəziləri deyir, idmanla sağlamlığa qovuşmaq olar; bizim ölkəyə münasibəti xoş olmayan fransızların bir mütəxəssisi isə deyir ki, çox yaşamaq istəyən az yatmalıdır. Onun fikrincə, insan nə qədər çox çalışsa, bir o qədər ömrü uzanar. Sonuncu fikri belə əsaslandırım ki, sutka ərzində 8 saat yatan bir insanın ömrünün üçdə biri yuxuda keçir. Yəni, 80 il yaşamış bir adamın normalda həyatının təxminən 27 ili yatmaqdan ibarət olur. Ancaq hər gün üçün yuxudan iki saat kəsib, 6 saat yatsaq və həmin 2 saatı gözəl işlərə - öyrənməyə, düşünməyə, çalışmağa sərf eləsək, həm ətrafımıza daha çox fayda vermiş olarıq, həm də ömrümüz uzanar. 6 saatlıq yuxuya insan özünü vərdiş elətdirsə, bu da normal sayılır. Çünki orqanizm 6 saat ərzində də öz gücünü bərpa eləyəmə qadirdir.

Bir qədər fəlsəfi düşünsək, ümumiyyətlə, insanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür. 100 il yaşamaqla ömür uzun sayılmır, ömrü uzun edən görülən işdir, verilən faydadır, xeyirli əməllərdir. Məqamı gəlmişkən, Türkiyənin böyük şairi Mehmet Akifin öz ləhçəsində bir kuplet şeirini sitat gətirmək istəyirəm:

Toprakda gezen gölgeme toprak çekilince,
Günler şu heyulayı da er-geç silecektir.
Rahmetle anılmak – ebediyyet budur, amma,
Sessiz yaşadım, kim beni, nerden bilecektir?..

Nümunə kimi Peyğəmbərimizi göstərə bilərəm. 13-14 əsr əvvəl yaşayıb, ancaq hamı Onu rəhmətlə anır, adına salam verir. Halbuki il hesabıyla ömrü çox uzun olmayıb.

- Maraqlı müsahibsiz. Mütaliəniz, düşüncələriniz, dünya görüşünüz dərin görünür. Zəmanəyə, təcrübənizə, biliyinizə əsaslanaraq, deyə bilərsinizmi, insan hardan gəlib, hara gedir?..

- Allah insanı digər canlılardan üstün yaradıb. Düşüncə və iradə insanın özəl üstünlüklərindəndir. İradə nədir? - Seçmək imkanı. Yəni, nəyisə eləyə də bilərsən, eləməyə də. Mələklər nurani varlıqlardır, heç bir seçim etmək iqtidarında deyillər, yalnız Allaha itaət edirlər, Onun əmrlərini yerinə yetirirlər. Ancaq insana seçmək hüququ verilib. Bizə düzgün yol da göstərilib, əyri yol da, yolun hansıyla getmək isə öz seçimimizə bağlıdır. İnsana üfürülən ruh heç bir varlıqda yoxdur. O ruhun 3 üzü var deyirlər: ağıl, iradə və vicdan. Bunlar yalnız insana aiddir. Günəşi də Allah yaradıb, ancaq o heç vaxt ona ayrılan yoldan kənara çıxmır, nə də “mən niyə eyni yolla gedib-gəlirəm, cahanı isidirəm, işıqlandırıram” demir. “Statik qədər” deyirlər buna. Günəş statik qədərini, tabelilik ömrünü yaşayır. Amma insan yolunu özü seçir. İnsana rol verilməyib, rollar tanıdılıb, rolu seçmək insanın işidir. İnsan da gərək seçimində yanılmasın. İnsan ruhani tərəfdən mələklərə bağlıdır, cismani tərəfdən isə bəşərə, yəni canlılara. İnsan ruhi bağla mələk səviyyəsinə qalxa bilər, bəşəri hissləriylə yırtıcılaşa da bilər. Bu mənada, insanın hardan gəlib-hara getdiyini özü müəyyənləşdirir.

- Novruz bayramının əhval-ruhiyyəsini yaşayırıq hazırda. Milli bayram ruhuna tapınaraq, “əjdaha ili”ndə xalqımıza, xəstələrinizə, özünüzə hansı arzuları diləyərdiniz?..

- Sözsüz ki, Azərbaycan Xalqı ən yaxşı arzulara layiqdir. Allah da xalqımızı, millətimizi hərtərəfli çox zəngin yaradıb, istedad, talant verib. Ən əvvəli, xalqımıza dinc, müharibəsiz həyat arzulayıram, inanclı olan hər kəsin Bahar bayramını və qarşıdan gələn Ramazan bayramını təbrik eləyirəm. Sonra arzu eləyirəm ki, xalqımızın həyatı bahar təravətli, sevincli, toy-bayramlı, sağlam olsun.


Arzular öz yerində, bir də qəlbən istəyirəm ki, həmişə xalq olaraq danışıqdan çox, yaxşı əməllərə meyilli olaq, savad, elm, inkişaf yolunda yorulmadan addımlayaq. Üzümüzdən təbəssüm, gülüş əskik olmasın!

- Gərgin iş rejiminin fövqündə, müsahibə üçün vaxt ayırdığınıza görə, sizə dərin təşəkkürlərimizi bildiririk! Həmişə sağlam olun ki, xalqımızın sağlamlıq keşiyində dayana biləsiz!


Söhbətləşdi: Seymur ƏHMƏD

Becan.az]]> “Xəstəyə şəfanı həkimin əlilə Allah verir”

Pərviz Quliyev: "İnsanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür"

İnsan həyatında bir neçə gərəkli, vacib peşə var və hər peşənin də ləyaqətli, bilikli, məsuliyyətli daşıyıcıları. Varlığından tez-tez faydalandığımız peşələrdən biri də həkimlikdir.

Həkimlər keçmiş zamanlarda insan sağlamlığının keşiyində dayanmış təbiblərin, loğmanların müasir varisləridir. Əslində, həkimlər Tanrı ilə bəndələr arasındakı şəfa vasitəçiləridir. Həkimlik çətin və məsuliyyətli peşədir, həm də maraqlıdır... Fikirlərimizi aşağıdakı müsahibədən də dəqiqləşdirmək imkanınız olacaq.

"Hər insan bir tarixdir" adlı rubrikamızın ilk qonağı bilik-savadının, şöhrətli adının, şəfalı ünvanının sorağında olduğumuz terapevt Pərviz Quliyevdir.

Pərviz həkimlə görüşümüz xeyli müddət gec alınsa da, məzmunlu oldu. Qəbulunda daim xəstələrin növbə tutması onunla bir neçə saatlıq həmsöhbət olmağımıza şərait yaratmırdı. Gərgin və yorğun iş saatından sonra, eləcə də, bir günlük istirahət vaxtında isə Pərviz həkimi narahat eləməyə insafımız yol vermirdi. Nəhayət, peşəsinə qəlbən bağlı olan, yaşadığı regionda bilik və qabiliyyətinə görə əhalinin rəğbətini qazanan qəhrəmanımızın düşüncələrini bölüşmək imkanı tapdıq.

Müsahibəmiz gözlədiyimizdən də geniş və tutumlu alındı. İctimai əhəmiyyəti böyük olduğundan, Pərviz həkimdən aldığımız dəyərli fikirləri kəsib-biçmədən oxucularımızla paylaşırıq.

Qısa tərcümeyi hal: Quliyev Pərviz Ağababa oğlu 1963-cü ilin may ayının 24-də Ağsu rayonunun Gəgəli kəndində anadan olub. Orta təhsilini Gəgəli kənd orta məktəbində alıb. Azərbaycan Tibb İnstitutunun(indiki universitet-red.) məzunu olub. İxtisasca həkim-terapevtdir. 1991-ci ildən Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında işləyir, hazırda ASM şöbəsində çalışır. Ailəlidir, 4 evladı , 2 nəvəsi var.

- Doğulduğunuz ailə, mühit, zaman haqqında bir qədər geniş məlumat verməyinizi istərdik.

- Atam ibtidai sinif müəllimi, anam evdar qadın olub. Ailədə 4 qardaş, 3 bacı olmuşuq. Mühit belə olub ki, ailəmiz həmişə təhsilə maraq göstərib. Belə ki, atam müəllim idi və bunun təhsilə yönəlməyimizdə təsiri danılmazdır, amma anamın da evdə dərsə, kitaba bağlanmağımızda rolu heç də ondan geri qalmırdı. Hələ, olurdu ki, müəyyən mənada atam yumşaqlıq göstərsə də, güzəştlər etsə də, anam təhsil sarıdan bizə qarşı çox ciddi idi.


Digər tərəfdən, bizim oxuduğumuz dövrdə, yəni ötən əsrin 70-80-ci illərində, Gəgəli, Bico, Qaraqoyunlu, Kalva və başqa bu kimi kəndlərdə təhsilə maraq böyük idi. Düzdü, indi də var, amma o vaxtlar təhsil ab-havası tamam başqa ovqat yaradırdı. Onu da qeyd edim ki, bizim zəmanəmizdə oğlanların oxumağına daha böyük maraq göstərilirdi, qızların təhsil alması isə elə də diqqət mərkəzində deyildi. Yəqin ki, bu fərqlilik o vaxtkı quruluşun özündən formalaşırdı. Bu mənada ki, onda qızlar daha çox ev işlərinə, xalça toxumağa, üzüm, pambıq yığımına və s. cəlb olunurdu. Əslində, oğlanların oxumağı həm də həmin işlərin əziyyəti sayəsində başa gəlirdi. Özümüzü misal çəksəm; atam müəllim olaraq 110 manat maaş alırdı, bu maaşla Bakıda kirayə evdə qalıb, əyin-baş düzəldib, ali təhsil almaq olardımı? Əlbəttə, yox. Amma ana-bacılarımızın təsərrüfatda, xana işlərində yorulmadan göstərdikləri əməyin müqabilində qayğılarımızın qarşılanması asanlaşırdı.


Bunu da vurğulamaq yerinə düşər: qeyd etdiyim dövrdə, yaxşı mənada, bəhsgirlik, əzmkarlıq, əyilməz iradə vardı cavanlarda. Deyək ki, biri birinci il ali məktəbə qəbul imtahanından kəsilərdisə, həvəsdən düşməzdi, hazırlaşıb növbəti il özünü sınayardı. Yenə alınmasa idi, hərbi xidmətdən sonra yenidən əvvəlki məqsədinə çatmaq üçün iradə göstərərdi, ta ki nəticəyə nail olana qədər. Bu özü də bir örnək idi. Məsələn, məndən böyük qardaşım Gündüz Quliyev 5 il qəbul imtahanlarında özünü sınadı və nəhayət məqsədinə çatdı, Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində oxudu. Sonra uzun müddət Apellyasiya Məhkəməsində, Ali Məhkəmədə işlədi... Demək istəyirəm ki, ən böyük örnək elə ailəmizin içində idi.

Başqa bir nümunə kimi Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına adı verilmiş, həmkəndlim Şahin Quliyevi göstərə bilərəm. O da inadından dönmədi və istədiyi ali məktəbə - Azərbaycan Tibb İnstitutuna(indi universitet-red.) qəbul oldu, oxudu və həkim-terapevt kimi təhsilini başa vurdu. Şahin Quliyev Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasasında baş həkim kimi bir müddət fəaliyyət göstərdi, sonradan Birinci Qarabağ Müharibəsində ön cəbhələrdə peşəsini şərəflə yerinə yetirdi və şəhid kimi Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsinə adını yazdırdı.

Onu da deyim ki, zamanı, dövrü bəhanə eləyib, təhsildən uzaqlaşmaq olmaz. Bizim insan kimi ortaq dəyərlərimiz var, o dəyərləri insan özü yaşadır, bəhanə keçərsizdir. Təhsil almaq istəyi də o cümlədən.

- Özünüzü zamanında dünyaya gəlmişlərdən hesab edirsinizmi?

- Açığı, o zamanla indiki zaman arasında əsas bir fərqi tutmuşam: o zamanda əzmkarlıq daha çox idi. Bir şeyi daha çətinliklə əldə etmək insana ləzzət verirdi. Məsələn, o dövrdə çoxları, xüsusən hüquqşünas olmaq istəyənlər, “Qanun naminə” filminin Mehman obrazına bənzəmək istəyirdi. Bilirsiz də Mehman gənc prokuror kimi hansı əzab-əziyyətlərə qatlaşır, hansı təhlükələrlə, təhdidlərlə qarşılaşır və sonda necə faciə ilə üzləşir... İndiki dövrdə o həyatı kim seçir və seçər?.. Ancaq o dövrdə Mehman örnək idi...

“Sprut” serialındakı Komissar Katani olsun, - başına gəlməyən oyunlar, işgəncələr yox idi, ancaq hamı ona bənzəməyə çalışırdı... Yəni, çətinliklə əldə olunan nailiyyətlərə can atırdı insanlar. İndisə hər şeyin rahatına qaçırlar.

Elmi nailiyyətlərin, yeniliklərin, texnologiyaların əleyhinə deyiləm və özümü bu inkişafdan kənarda saxlamıram, mütaliələrim, maraqlarım öz yerində, amma, bizim gənclik çağlarımız daha maraqlı və inamlı görünür mənə.

- Dönüb geriyə, orta məktəb illərinə boylananda, orda nələri görürsünüz: müəllimləriniz, sinif yoldaşlarınız, tədris prosesləri?.. Ümumi olaraq, kənd məktəbinin o vaxtkı məziyyətləri barədə fikirləriniz...

- İbtidai sinif müəllimim Nuriyev Sadəhməd müəllim olub. Bizim yetişməyimizdə böyük əmək sahibidir. Qeyd elədiyim kimi, atam da müəllim işləyirdi və biz məktəbdə də, evdə də, demək olar, həmişə müəllim təsiri altında olmuşuq. Ümumiyyətlə, bütün müəllimlərimizin, mənə dərs deməyənlərin belə, xatirəsi mənim üçün həmişə əzizdir və olacaq da. Çünki o müəllimlərin hər biri bir xarakter, şəxsiyyət idi. Bizim formalaşmağımızda, deyərdim, valedeynlərimiz qədər onların da rolu olub, - istər sinif müəllimi, istər sinif rəhbərləri, istərsə də fənn müəllimlərimizin.


O vaxtlar bir sinifdə 40 nəfərdən çox şagird olurdu. Onlara eyni vaxtda nizam-intzam, təlim-tərbiyə, dərs öyrətmək balaca iş deyil. Məsələn, biologiya müəllimimiz vardı, - Kərimşah müəllim. O, sinifə girəndən çıxana qədər, otaqda elə sakitlik olurdu ki, necə deyərlər, “milçək uçsa, səsi eşidilər”di. Deyim ki, şagirdləri vururdu, qorxudurdu, - yox, sadəcə, davranışı, səliqə-səhmanı, salam-kəlamı, tədris qabiliyyəti ilə hamının rəğbətini qazanmışdı. Demək olar, müəllimlərimizin əksəriyyəti bu səviyyədə idi. Əgər, müəllimlər o vaxt şagirləri danlasa, tənbeh etsə, cəzalandırsa belə, nə kimsə qorxusundan evində bu barədə danışardı, nə də valideynlər müəllimin işinə qarışardı, çünki məqsəd savadlı, tərbiyəli cəmiyyət yetişdirmək idi. Ancaq indi müəllimləri çox sıxırlar. Bir müəllim, əgər, bir şagirdin üstünə qışqırsa, acıqlansa, az qalır onu cəmiyyətdən təcrid eləsinlər. Bir şey ki, şagirdin faydası üçündür, niyə onu qəbahət saymalıyıq? Belə götürəndə, heç müəllimə də sərf eləməz ki, hansısa şagirdə acıqlanıb öz əsəblərini də korlasın. Ancaq müəllimin vicdanı da var axı, dərs dediyi şagirdlərin sabah evdə, işdə, cəmiyyətdə yüksək mövqe tutmasını istəyir.

Ümumi olaraq, deyim ki, bütün zamanlar üçün uzlaşan ali dəyər, ən gözəl tərbiyə davranışdır. Bu, müəllim, valideyn və hər kəs üçün keçərlidir. Belə deyək də, siqaret çəkən valideyn uşağına “siqaret çəkmə” desə də, o çəkəcək, çünki uşaq gözünü açandan valideynində bu vərdişi görüb. Eləcə də, müəllimin vərdişləri nümunə olmalıdır.

- Uşaqların böyüdükcə peşə seçimləri, “kim olmaq” arzuları dəyişkən olur. Sizdə necə, “hamı kimi” olub, yoxsa əvvəldən arzuladığınız peşəyə yiyələnmisiniz?

- Səmimi deyəcəm: ali məktəbə birgə hazırlaşdığım tay-tuşlarımdan ikisinin və bir də mənim – üçümüzün arzumuz əvvəldən həkim olmaq idi. Amma onlar, müəyyən səbəblərdən, sonradan fikirlərini dəyişdilər, mənsə yox. Təbii ki, müsahibəni oxusalar, həmin iki nəfər onları nəzərdə tutduğumu biləcək.

Həkim olmağıma peşiman deyiləm və yenə seçim qarşısında qalsam, həkimliyi seçərəm. Amma onu da etiraf edim ki, qəlbən bəyəndiyim sənət öyrətmək, tədris etməkdir. Başqa sözlə desəm, əgər, imkan olsaydı, o vaxt institutda qalıb ixtisasım üzrə dərs demək istəyərdim. Təcrübədən çox öyrətməyə daha meyilli hiss etmişəm həmişə özümü. İstəyərdim ki, oxuyum-tədris edim, öyrənim-öyrədim... Buna baxmayaraq, hazırkı peşəmi özüm seçmişəm və nə qədər yorulsam da, əziyyət çəksəm də, həkim kimi xidmət göstərməkdən zövq alıram.

- Hərbi xidmət illəriniz tələbəlikdən əvvələ təsadüf edir deyəsən... Əsgərlik maraqlı idimi?

- Orta məktəbi bitirdiyim il ali məktəbə qəbul ola bilmədim. O vaxtlar bir ildə iki dəfə - yaz və payız imtahanları olurdu. İkisindən də kəsildim və hərbi xidmətə yollanmalı oldum. Tanıdığınız nervpotoloq Seyidağa həkimlə bir sinifdə oxumuşuq, o da birinci il qəbul ola bilmədi və əsgərliyə getdi. Təhsil taleyimiz oxşar oldu.


Sovet ordusu sıralarında 2 il – 1981-1983-cü illərdə Macarıstanda cənub ümumqoşun sıralarında hərbi xidmət keçdim. 1983-cü ilin payızında, hərbi xidmətdən döndükdən sonra, ali məktəbə qəbul olunana qədər, kollektiv təsərrüfat sıralarında(kolxozstroy), İlxıçı kəndində yerləşən quşçuluq fabrikində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başladım. Çünki o dövrdə hərbi xidmət illəri staj(əmək müddəti) sayılırdı və orta məktəbdən sonra boş qalan illərin də stajı istənilirdi. Beləcə, payızdan növbəti ilin yazına qədər, həm işlədim, həm də instituta hazırlaşdım. Qeyd edim ki, ilk əmək fəaliyyətim fabriklə bitmir, öz kəndimizdə xırmanda, vimdə, pambıq yığımında da işləmişəm, yəni, zəhmətdən qaçmamışam.

1984-cü ilin avqustunda yenidən tibb institutuna imtahan verdim və üçüncü cəhddə arzuma çatdım, - qəbul oldum.

- Tələbə adını qazanarkən keçirtdiyiniz hisslər maraqlıdır: sevinc, şöhrət, qürur, öyünmək, yoxsa?..

- Əlbəttə, sevinirdim. Çünki əsas arzularımdan birinə qovuşmuşdum. Digər tərəfdən, iki dəfə imtahandan kəsilmişdim, nəhayət, üçüncü cəhddə qəbul olmuşdum sevdiyim ixtisasa.

Qürurlanmaq da vardı, sözsüz. İnsanıq axı, adı üstümüzdədir. Amma lovğalıq deməzdim buna... Bir sitat gətirim: O vaxtlar İstanbul fatehi əhaliylə görüşlərə çıxanda yanında xatırladıcı bir əyan da aparırmış. Maaş-məvacib verdiyi bu əyanın işi ondan ibarət olub ki, sultan-fateh küçə boyu camaat arasında irəlilədikcə, əhali ona baş əyib, alqışladıqca, o, “Qürurlanma, Fateh! Qürurlanma, Fateh!..” - deyə, təkrarlayırmış. Yəni, fateh bu sözləri özü üçün təkrarlatdırırmış ki, xalq arasında çox qürurlu, lovğa görünməsin. Mənim xatırladıcımsa öz vicdanımdı, hərdən qulağıma pıçıldayır. (gülür-red.) Gəncliyin özünün xarakterik cəhətləri var, bunu danmaq olmaz, lakin yaşlandıqca, təcrübə artdıqca, düşüncə tərzi də dəyişir. Onu da vurğulayım ki, hər insanın kamilləşmə dövrü eyni yaşa təsadüf eləmir. İnsan var 40 yaşında kamilləşir, insan var 60 yaşında, insan da var gəldiyi kimi də gedir... (yenə gülür-red)

Sözsüz ki, indiki düşüncəm, həyat təcrübəm o vaxt olsaydı, uğurlarımı adi hal kimi qəbul eləyərdim.

- Tələbəlik illərini ümumilikdə necə xarakterizə edərdiniz?.. Yadınıza düşən anlar, görüşlər, xatirələr...

- Qeyd elədiyim kimi, birbaşa orta məktəb partası arxasından durub, ali məktəb sinfinə daxil olmamışdım, hərbi xidmət keçmişdim, təsərrüfat fəaliyyətim vardı. Əsgərlik özü böyük dərsdir. Eləcə də, təsərrüfatda işlədiyim zamanlarda cəmiyyət arasında müəyyən mənada təcrübə toplamışdım. Yəni, ali məktəb auditoriyası ilk baxışdan məni həyacanlandırmadı. Tez qaynayıb-qarışdım.

Tələbəlik illərinin də özünəməxsus cəhətləri çoxdu, - yeni tanışlar, elmi müzakirələr, müxtəlif toplantılar, qayğılı və sevincli günlərin bölüşülməsi və s... Bütün qrup yoldaşlarımla münasibətlərim yüksək səviyyədə olub. Bu gün də onların bəzilərilə, - düşüncə, davranış, həyata baxış uyğunluğu olanlarla əlaqəm var.


Onu da etiraf eləyim ki, tələbəlik illərində bizim maddi imkanlarımız yaxşı olmayıb. Düzdü, o dövrdə tələbənin təlabatı indiki kimi çox deyildi, buna baxmayaraq, o zamanın da öz istəkləri vardı. Məsələn, kinolara baxmaq, yeməkxanalara hərdən baş çəkmək... Biz, onların hamısından istifadə etmək imkanında olmamışıq. Amma bizim tələbəlik illərinin şanslı tərəfləri də vardı. Belə ki, bizdən əvvəl tibb institutuna əksərən imkanlı, vəzifəli adamların uşaqları qəbul edilirdisə, bizim vaxtımızda qəbul olanların çoxu əvvəlki illərdə imtahandan kəsilənlər, maddi imkanları yüksək səviyyədə olmayanlar idi. Bu da ondan irəli gəlirdi ki, həmin vaxtlarda təhsil sistemində ciddi islahatlar aparılırdı. Təbii ki, varlı-kasıb fərqinin aradan götürülməsi, öz başı ilə oxuyanlara qiymət verilməsi tələbə həyatında da özünü göstərirdi. Yəni, çoxu eyni vəziyyətdə olduğuna görə, hamı bir-birini başa düşürdü, dərdini, sevincini bölə bilirdi.

- Bildiyim qədərincə, müstəqilliyimizin ilk illərində, Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmisiz, hətta, yaralanmısız da. Təltifləriniz də var... Bir qədər döyüş xidmətləriniz, yaralanma şəraiti haqda məlumat verməyinizi xahiş edirik.

- Bayaq qeyd elədiyim ki, əsgərlik yaş dövrüm sovet illərinə düşdüyünə görə, hərbi xidmət illərimi o dövrdə keçdim. Təhsil aldığım institutda da hərbi kafedra vardı. Biz institutu bitirəndə həkim ixtisasından əlavə, bizə “leytenant” rütbəsi də verildi. Yəni, həm də “hərbi həkim” ixtisasına yiyələnmişəm. İnstitutu bitirdiyim vaxt 1990-91-ci illərə təsadüf elədi.

Yaşıdım və həmyerlim Seyidağa həkimsə məndən bir il əvvəl bitirmişdi institutu. Şahin həkim, əvvəldə söylədiyim kimi, artıq neçə il idi Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasında həkim-terapevt olaraq, həm də baş həkim kimi çalışırdı. Bildiyiniz kimi, 1993-94-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən savaşa görə ölkəmizdə səfərbərliklər həyata keçirilirdi və tələb olunan ixtisaslar üzrə həkimlər də bu səfərbərliklərə cəlb olunurdu. Təbii ki, o çətin günlərdə haqq savaşımızı aparan hərbçilərimizə biz də müxtəlif vaxtlarda qoşulduq. Şahin həkim artıq şəhid olmuşdu, Seyidağa həkim 6 ay idi cəbhədə idi, mənsə 1994-cü ilin mart ayında cəbhə bölgəsinə yollandım və leytenant rütbəsilə tabor tibb məntəqəsinin həkimi kimi xidmətə başladım.

Çox ağır döyüşlərdə iştirak elədim. Döyüşlərin birində yaxınlığımda tank mərmisi partlaması nəticəsində qarnın ön divarı və aşağı ətrafların çoxsaylı qəlpə yaraları ilə ağır yaralandım. Bilənlər bilir ki, vəziyyətim çox pis idi. Gəncə hospitalında üç günlük müdaxilədən, əməliyyatdan sonra vertolyotla məni Bakıdakı “Papalin qospitalı” deyilən Mərkəzi hospitala köçürtdülər. Gec də olsa, sağaldım, yenidən işimə döndüm.

“Hərbi xidmətlərə görə” bir medalım var. Eləcə də, Ordumuzun yaranmasının ildönümü ilə bağlı Ali Baş Komandan İlham Əliyev cənabları tərəfindən medalla təltif olunmuşam. Bir təltif medalım da Birinci Qarabağ döyüşlərinin ildönümü ilə bağlıdır. Bunları sadlamaqda məqəsədim o deyil ki, mən hansısa müharibə iştirakçısından artığam, əksinə, mənim fikrimcə, döyüşdə iştirak edən hər kəs – yaralanan da, yaralanmayan da – eyni hüquqa malikdir. Çünki ola bilərdi salamat qayıtmış döyüş yoldaşım yaralanardı, mən yaralanmazdım. Amma hər birimiz döyüşdəydik, hər kəs düşmənə qarşı döyüşürdü, sadəcə, mənim qismətimə yaralanmaq düşdü. Eləcə də, digər iştirakçıların.


Bir qismət də belə gətirdi ki, ali təhsilli bir oğlum da İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı oldu – Rəmzi Quliyev. Öz gücünə Bakı Slavyan Universitetinin xarici dillər üzrə “Regionşünaslıq” fakültəsinə qəbul oldu, magistraturanı Türkiyədə oxudu. Ali təhsilli kimi bir illik hərbi xidmətə getdi. 2020-ci ilin oktyabrın 1-də ordu sıralarından buraxılacaqdı, amma sentyabrın 27-də müharibə başladı... 44 gün döyüşlərdə oldu. “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif olunub... Onun döyüşdə olduğu müddətdə şəhid və qazi ailələrinin hisslərini daha dərindən başa düşdüm... Sözlə bildiriləsi hisslər deyil... Sanki yaşamırdım, boşluqda idim... İnsan aciz olduğunu hiss eləyir o anlarda... Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə, bütün iştirakçılara can sağlığı versin!..

- Yaxşı həkim olmaq çoxmu çətindir? Bunun üçün insanda hansı keyfiyyətlərin olması vacibdir?..

- İnsanda olmalı olan bütün yaxşı keyfiyyətlər həkimdə də olmalıdır, çünki həkim də insandır. Həkimin davranışları, dərs aldığım müəllimlərdə olduğu kimi, nümunəvi olmalıdır. Axı, cəmiyyətin bütün üzvləri həkimə müraciət eləyir, ondan sağlıq baxımından kömək umur. Ancaq o da var ki, həkimdə olan bəzi xüsusiyyətlər, peşə sarıdan, fərqlənə bilər.

Təki, heç kəs xəstələnməsin, ancaq həyatdı, hər kəs xəstəliyə məruz qalır. Hər xəstənin də həkimə münasibəti eyni deyil, bu da təbiidir. Məsələn, bizdə Fazil həkim var. Cərrahdır. Savadlı və təcrübəli həkimdir. Bəzi xəstələr olur ki, onun həkim kimi xəstəni müayinə üsullarından razı qalmır. Guya, Fazil həkim xəstənin ağrıyan yerinə toxunmamalıdır, xəstə inciməsin deyə çox incə və mülayim davranmalıdır, xəstənin nazıyla oynamalıdır... Başa düşmürlər ki, adam cərrahdır, sınıqla, qırıqla, çıxıqla gələn xəstəyə əl vurmadan, onun xəsarətini necə aradan qaldıra bilər?.. Yaxud, əməliyyat olunmuş xəstənin sarğısı dəyişəndə, yuyulanda, əlbəttə, yara sağalana qədər incidəcək. Fazil həkim neyləməlidir, - xəstəyə, xəstənin qohumlarına qoşulub ağlamalıdır, yoxsa xəstəyə baxmalıdır, onun sağalması üçün lazımı müdaxilələri eləməlidir?.. İnsan özünü xəstəxanalıq edibsə, düşünməlidir ki, ağrıları olacaq və buna özünü hazırlamalıdır.

Ümumiyyətlə, həkimlik peşəsinə, həkimə insanların baxışı normal olmalıdır.

Kobud misal da olsa, deyəcəm: bir qəssab ay ərzində, təxminən, 30-40 dana kəsir, onun ürəyi daşdandır məgər? Xeyr! Sadəcə, onun işi odur. Həkim də xəstə ağrıyanda, sızlayanda ürəyində sevinmir, sadəcə, o, öz işini, lazım olan proseduru görür, içdə nə çəkdiyini özü bilir. Heç maraqlanmısınızmı, orta statistik olaraq, cərrahlar nə qədər yaşayırlar?..

Demək istədiyim budur ki, insanlıq başqadır, peşə fəaliyyəti başqa; hər kəs insani keyfiyyətləri özündə daşımalıdır, amma peşə baxımından da hamı öz işini layiqincə görməlidir.


- Xəstənin xarakteri həkimin işinə təsir göstərirmi? Məsələn, cani-dildən sağalmasına cidd-cəhdlə çalışdığınız, yaxud, sadəcə, “həkimlik borcudur” deyib, yanaşdığınız xəstələriniz olubmu?..

- İstisnalar sözsüz ki, var. Amma mənə müraciət eləyən xəstələrin əksəriyyətinə fərq qoymuram. Əvvəla, öz rayonumuzdu, dərindən olmasa da, üzdən hamı bir-birini tanıyır, fərq qoymaq mümkün deyil. Sonrası da, həkim xəstəyə niyə fərq qoysun ki... Hər kəs şəfa dalınca gəlir və mən də bacardığım, bildiyim qədər köməyimi əsirgəmirəm. Yenə deyirəm, cüzi istisnalar olur, o halı da xəstə özü yaradır. Xəstə var ki, istəyirsən bütün günü baxasan, halını soruşasan, nəzarətdə saxlayasan. Xəstə də var ki, tez çıxıb getməsini istəyirsən. Çünki mövzuya aid olmayan çox şeyləri danışır, hər işə qarışır, aləmi qarışdırır, həkimin fikrini çaşdırır, əsəbləri qıcıqlandırır. Elə adamlara “qıcıq” deyilir.

- Deyirlər, savadlı və təcrübəli həkimlər insanın üzünə baxanda, onun sağlam-xəstə olduğunu böyük ehtimalla təyin eləyə bilirlər. Sizcə, mümkündür bu sayaq diaqnoz?..

- Tibdə buna “habitus” deyilir. Yüzdə-yüz olmasa da, bir çox xəstəliklərin cizgiləri olur insanda. Amma bütün xəstəliklərə şamil eləmək olmaz bunu. Məsələn, alın qırışları, saçın yaşa uyğun olmayan şəkildə dəyişməsi, gözlərin rəngi, insanın duruşu, gövdəsinin forması və s. daxildəki proseslərdən xəbər verə bilir. Yəni, həkim sadaladığım əlamətlərdən istiqamət ala bilir ki, əvvəlcə xəstənin hansı orqanları müayinə olunmalıdır, hətta, xəstə özü gizlətsə belə.

- Heç olubmu, sizin də yaşayacağına ümid etmədiyiniz xəstə uzun illər yaşayıb?

- (Gülür-red.)Olub. Təxminən, həkimlik təcrübəmin ilk illərinə təsadüf eləyir. Özüm də baxmışdım xəstəyə, infarkt keçirtmiş yaşlı bir kişi idi. Müayinə nəticələrinə əsasən, ona deyirdik ki, ağır fiziki iş görməsin, yükə güc eləməsin, ehtiyatla hərəkət eləsin, yoxsa nəticəsi pis olar. Ancaq kişi dediklərimizə məhəl qoymurdu, həkimlərin gözünü oğurlayıb, vedrə ilə su daşıyırdı, özü də 3-cü mərtəbəyə qaldırırdı. Hətta, xəstəxanadan çıxandan sonra da hərdən küçədə rastlaşırdım onunla, öz işinin dalında idi. Düzdü, yaş da öz işini görürdü, təngnəfəs olurdu, artıq aramla yeriyirdi, ancaq bir neçə il yaşadı o kişi.

- Həkimin xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deməsi tibb elminin acizliyidi, yoxsa Allahın böyüklüyünü etiraf eləmək?

- Məncə, Allaha, axirətə, peyğəmbərlərə, mələklərə, müqəddəs kitablara hər bir insanda iman olmalıdır. İmanın peşəyə, vəzifəyə, varlılığa, kasıblığa aidiyyəti yoxdur.

İnsan olaraq, öz düşüncələrimi bölüşəcəm:
Allahın 99 gözəl adı var(EL-ESMAUL-HÜSNA). Məsələn: ES-SELAM(salamın, səlamətin, əsənliyin, qurtuluşun mütləq və tək qaynağı);
EL-METİN(daim sağlam, dayanma gücü sonsuz olan).
İnsan bu adları oxuyub-öyrənməlidir. “Qurani-Kərim”də var bu adlar. Allah hər bir bəndəni bir iş üçün yaradır, vəzifələndirir, görəvləndirir, Osmanlı türkcəsincə desək, kullanır. Məsələn, xəstəyə şəfanı mənim əlimlə Allah verir. Həkim olaraq, mən vasitəçiyəm.

Başqa bir məsəl çəkim: Bizdə əlsiz-ayaqsızlara, kasıblara əl tutmaq, yardım etmək adəti var, Avropada isə deyirlər ki, lazım bilsəydi, Allah özü onlara kömək edərdi... Əslində isə, bir sadə məqamı anlamaq lazımdır - Allah sənin əlinlə o yardımı çatdırmaq istəyir. Sənə verir ki, sən də verəsən. Ola bilərdi ki, qonşunu varlı, səni ac-yalavac edərdi Yaradan, onda qonşun sənə yardım göstərməlidir. Əgər, sənə veribsə, sən eləməlisən. Yəni, vasitəçi səni seçib. Əl tutsan - həm savab qazanırsan, həm dolanırsan, həm də dolandırırsan; sənə veriləni bölüşməsən – nəticə, əlbəttə, yaxşı olmayacaq.

Unutmayaq ki, Allahdan ümidini kəsən tək Şeytandır. İnsan istənilən halda ümidini Allahdan kəsməməlidir. Məsəl var, “ümid sonda ölür”. İnsan ölən anına qədər ümidini öldürməməlidir. Bu mənada həkim xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deyir ki, xəstə ümidini itirməsin, ruhdan düşməsin. Onsuz da həkim əlindən gələni eləyib və dua edir ki, Allah, əgər bu xəstə sağalmalıdırsa, mənim əlimlə sağalt, məni bu savab işə vəsilə elə. Digər tərəfdən və ən əsası xəstənin sağalması onun özünün içində Allahın şəfasına olan ümidinə qalır.

- İbn-Sina(Avisenna), sizə görə, kim olub?..

- Bizim oxuduğumuz dövrdə tiblə bağlı kitabların girişində Hippokrat, xüsusən də ibn-Sina - Avisenna haqqında məlumatlar yer alırdı. Bildiyim qədəri, Orta Asiyada doğulub, yaşayıb. Sonra müsəlman coğrafiyasında yaşayıb-yaradıb. Son fəaliyyət yerləri Həmədan, İsfahan olub, məzarı da Həmədanda olmalıdır.

Çox savadlı təbib, həkim olub. Həkimlikdən əlavə, ədəbiyyat, fəlsəfə, fizika və digər elm sahələrində də istedadını, biliyini nümayiş elətdirib. O vaxt onun beş cildli “Kanon”(Tibbi Qanun-red.) kitabı həkimlərin stolüstü kitabı idi. Düzdü, özüm oxumasam da, məlumatım var. Dünyaca şöhrətli, çox istedadlı, ensklopedik alim olub. Eşitdiyimə görə, bu gün də xalq təbabətində və tibbin müxtəlif sahələrində onun müalicə üsullarından istifadə olunur.

- Şəfa verən həkimlər özləri xəstələnəndə hansı əhvalda olurlar, nələr barədə düşünürlər?.. Ümumiyyətlə, həkimin xəstələnməsi normal hal sayılır?..

- Əvvəla, bütün insanlara sağlamlıq arzulayıram. Sağlamlıq böyük nemətdir. Ən böyük nemətsə, mənim aləmimdə, ağıldır. İnsan sağlam olmayanda çox fəsadlar çıxır ortaya.


Həkimin xəstələnməsinə gəlincə, həkim də insandır. Fizoloji proseslər var ki, həkim də ondan qaça bilmir və xəstələnir. Həkimi o vaxt günahlandırmaq olar ki, çoxlu siqaret çəkər, damarları tıxanar. Müasir tibdə idarə edilən və idarə edilməyən faktorlar var. İdarə edilən faktorlar bizim əlimizdədir, özümüzdən asılıdır. İdarə edilməyən faktorlar isə bizdən asılı deyil. Məsələn, irsiyyət. Ona müdaxilə etmək olmur. Məlumdur ki, zəncilərdə özünəməxsus xəstəliklər olur. Yaxud, tibdə “yevreyskiy bolezn”, “armyanskiy bolezn”(“yəhudi xəstəliyi”, “erməni xəstəliyi”-red.) deyilən, millətə xas olan xəstəliklər var. Onlar dəyişmir və dəyişdirilə bilmir. Eləcə də, müəyyən yaş dövrlərinə xas xəstəliklər var ki, həkim onlara müdaxilə eləyə bilmir.

Yenə deyirəm, əgər həkim siqaret çəkirsə, fiziki hərəkətlərdən yaynırsa, çox yeyirsə, lazım olanda dərmanları düzgün qəbul eləmirsə və s. onda həkimi günahlandırmaq olar.

- İldən-ilə xəstəliklər çeşidlilik baxımından artır. Hətta, tibb elminə məlum olmayan yeni viruslar peyda olur. Nədən xəbər verir bu mənfi yeniliklər? Başqa sözlə, nələrin nəticəsidir bu bəlalar?..

- İnsan fəaliyyətinin nəticəsidir xəstəliklərin artması, yayılması. Müasir zamanda elmi nailiyyətlər, elmi tərəqqi elə bir səviyyəyə çatıb ki, müsbət nəticə ilə yanaşı, mənfi nəticələri də olur. Amma insan istəsə, insanlıq, sağlam dünya naminə mənfi nəticələri də faydalı istiqamətə yönəldə bilər. Adicə bir məsələyə diqqət çəkim: Bu gün ağıla gəlməyən dərəcədə kütləvi qırğın silahları icad olunur. O silahlar həm insanın öz həyatını məhv edir, həm təbiətə ciddi yaralar vurur, həm də xəstəliklərin yaranmasına, yayılmasına səbəb olur. Ehtiyac varmı o silahlara?.. İnsana göndərilən son kitabda buyurulanlara insan əməl eləsə, o tərzdə yaşasa, o silahlara ehtiyac qalarmı?.. Kiminsə çatışmayan nəyisə olarmı?..

Digər tərəfdən, dünyada ədalətsizlik hökm sürür. Belə ki, Allah insanın ilboyu qidalanması üçün kifayət qədər qida verir, amma bir tərəfdə bolhaboldu, bir yanda aclıq. Deyək ki, Böyük Britaniyada anbarlarda saxlanan qidalar vaxtı keçdikcə dənizlərə, okeanlara tökülür, ancaq Afrikada, digər yerlərdə insanlar o qidalara möhtacdır. İnsan nə qədər tərəqqi eləsə də, bölgünü düz aparmır. Mən imanlı insanam, bu baxımdan deyirəm: nə qədər ki, insan axirəti düşünmür, sorğulanacağına inanmır, iman gətirmir, o insan nə desən, eləyər. Hər insan öz içində ədalətli olmalıdır, ədaləti dünyada axtarmamalıdır. Yüzdə-yüz ədalət axirətdə olacaq. İstəyiriksə dünyamız sağlam olsun, gərək düşüncələrimizi sağlamlaşdıraq.

- Azərbaycan səhiyyəsinin bu günkü səviyyəsini 10 ballıq cədvəldə hansı rəqəmlə qiymətləndirərdiniz?..

- Ümumən soruşursunuzsa, 5-6 balla qiymətləndirirəm. Amma fərdi baxımdan, Azərbaycan səhiyyəsinin sıralarında dünya səviyyəli həkimlər də az deyil. Onların arasında kardioloq da, nervpotoloq da, cərrah da, terapevt də, eləcə də müxtəlif sahələrin həkimləri var. Bizim millətin başqa millətlərdən nəyi əskikdir ki?!. Millətimiz çox qabiliyyətlidir və qabiliyyət olan yerdə də tərəqqi mütləqdir. Səhiyyəmizin orta ballı göstəricidə olması isə insanlarımızın, yaxud həkimlərimizin günahı deyil. Misal üçün, futbolu götürək: bizdə, yaxud 80 milyonluq Türkiyədə futbol dünya səviyyəsinə qalxmır, birincilik əldə eləyə bilmir. Çox çalışırlar, cəhd göstərirlər, ancaq birincilər cərgəsinə gedib çıxmır. Amma, deyək ki, Portuqaliya, Belçika kimi kiçik dövlətlərdə, görün, futbol hansı səviyyədədir... Niyə? Ona görə ki, işi əhlinə vermək lazımdır. Bütün sahələrdə bu qayda hökm sürməlidir.

Düzdü, səhiyyəmizdə islahatlar aparılır. Ola bilsin, 5 ilə, 10 ilə bu islahatların müsbət nəticələrini görəcəyik. Gərəkdir ki, hər bir yöndən hər kəs öz üzərinə düşən işi layiqincə yerinə yetirsin. Yenə də deyirəm, ayrı-ayrılıqda qabiliyyətli, istedadlı, savadlı həkimlərimiz çoxdur, - istər şəhərlərdə, istərsə də rayonlarda. Məsələn, öz xəstəxanamızda Hümbət həkim var. Deyərdim ki, onun kimi lor həkim ölkəmizdə çox deyil. Çox istedadlı, savadlı həkimdir.

Demək istədiyim budur ki, səhiyyəmiz hələlik keçid dövründədir, yeni-yeni islahatlar aparılır, əhalimiz bu islahatlarla tanış olduqca, qavradıqca, həkim-xəstə münasibətləri daha yüksək normaya çatdıqca hər şey qaydasına düşəcək, səhiyyəmizin səviyyəsi yüksələn xətlə irəliləməkdə davam edəcək.

- İşinizdə çətinlikləriniz çoxmu olur? Və çox yorulanda peşə fəaliyyətinizdən bezmirsiniz ki?..

- Bunu həkim həmkarlarım, tibb bacıları, mənə müraciət eləyən xəstələr də təsdiqləyə bilər ki, peşəmlə, iş rejimiylə bağlı heç vaxt şikayətlənməmişəm. Düzdü, gərgin iş günlərinin sonunda hansısa xoş münasibətim olan insanlara “yorulmuşam” deyə bilərəm, amma bu yorğunluq ləzzətverici yorğunluqdur. Peşəmi özüm seçmişəm, işimdən zövq alıram, bu üzdən bezmək, yorulmaq mənə yaddır. Əgər, peşə fəaliyyətimə maneçilik yaradan insanlar və hallar olmasa, zehni və fiziki qabiliyyətim həmişə yerində olur. Ancaq o da istisna deyil ki, hərdən 10 xəstəyə sərf eləyəcəyim enerjini 1 xəstəyə sərf eləməli oluram. Bu da xəstənin, yaxud onun yanında gələn adamın yaratdığı ötəri narahatçılıqdır. Öyrəşmişik.


- Artıq 2024-cü ilin yaz fəslini qarşılayırıq. Maraqlıdır, sizin ovqatınızı daha çox xoş edən fəsil hansıdır?..

- Sözsüz ki, gözəlliyinə, cəzb ediciliyinə, yenilənmə ovqatına görə bahar fəsli, hamı kimi, mənim də xoşuma gəlir. Lakin bir iş də var ki, son illərin göstəricilərinə əsasən, mən üşüyən, soyuqdan ehtiyat eləyən olmuşam. Bu baxımdan, yay fəslinə daha çox meyillənmişəm. Ola bilsin, soyuğa dözümlülüyümün azalması yaş faktoru ilə əlaqəli orqanizm müqavimətinin düşməsinə görədir. Bu nöqteyi-nəzərdən, yalan olmasın, qışda özüm ağırlığında paltar geyinirəm, bürünürəm, özümü qorumağa çalışıram. Digər tərəfdən, yay həm də bolluq fəslidir. Bolluq olan yerdəsə orqanizm lazım olan vitaminləri təbiətdən alır, möhkəmlənir, immunitet yüksəlir.

- İnsanın çox yaşaması üçün vacib amilləri sadalaya bilərsinizmi?.. Ümumiyyətlə, sizcə, insana çox yaşamaq lazımdırmı?..

- Mütəxəssislər, baş bilicilər çox yaşamağın sirləri ilə bağlı müəyyən qənaətlər söyləyirlər. Məsələn: bəziləri deyir, ət yeməklərini azaldıb, göy-göyərtiyə, meyvə- tərəvəzə üstünlük vermək lazımdır; bəziləri deyir, idmanla sağlamlığa qovuşmaq olar; bizim ölkəyə münasibəti xoş olmayan fransızların bir mütəxəssisi isə deyir ki, çox yaşamaq istəyən az yatmalıdır. Onun fikrincə, insan nə qədər çox çalışsa, bir o qədər ömrü uzanar. Sonuncu fikri belə əsaslandırım ki, sutka ərzində 8 saat yatan bir insanın ömrünün üçdə biri yuxuda keçir. Yəni, 80 il yaşamış bir adamın normalda həyatının təxminən 27 ili yatmaqdan ibarət olur. Ancaq hər gün üçün yuxudan iki saat kəsib, 6 saat yatsaq və həmin 2 saatı gözəl işlərə - öyrənməyə, düşünməyə, çalışmağa sərf eləsək, həm ətrafımıza daha çox fayda vermiş olarıq, həm də ömrümüz uzanar. 6 saatlıq yuxuya insan özünü vərdiş elətdirsə, bu da normal sayılır. Çünki orqanizm 6 saat ərzində də öz gücünü bərpa eləyəmə qadirdir.

Bir qədər fəlsəfi düşünsək, ümumiyyətlə, insanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür. 100 il yaşamaqla ömür uzun sayılmır, ömrü uzun edən görülən işdir, verilən faydadır, xeyirli əməllərdir. Məqamı gəlmişkən, Türkiyənin böyük şairi Mehmet Akifin öz ləhçəsində bir kuplet şeirini sitat gətirmək istəyirəm:

Toprakda gezen gölgeme toprak çekilince,
Günler şu heyulayı da er-geç silecektir.
Rahmetle anılmak – ebediyyet budur, amma,
Sessiz yaşadım, kim beni, nerden bilecektir?..

Nümunə kimi Peyğəmbərimizi göstərə bilərəm. 13-14 əsr əvvəl yaşayıb, ancaq hamı Onu rəhmətlə anır, adına salam verir. Halbuki il hesabıyla ömrü çox uzun olmayıb.

- Maraqlı müsahibsiz. Mütaliəniz, düşüncələriniz, dünya görüşünüz dərin görünür. Zəmanəyə, təcrübənizə, biliyinizə əsaslanaraq, deyə bilərsinizmi, insan hardan gəlib, hara gedir?..

- Allah insanı digər canlılardan üstün yaradıb. Düşüncə və iradə insanın özəl üstünlüklərindəndir. İradə nədir? - Seçmək imkanı. Yəni, nəyisə eləyə də bilərsən, eləməyə də. Mələklər nurani varlıqlardır, heç bir seçim etmək iqtidarında deyillər, yalnız Allaha itaət edirlər, Onun əmrlərini yerinə yetirirlər. Ancaq insana seçmək hüququ verilib. Bizə düzgün yol da göstərilib, əyri yol da, yolun hansıyla getmək isə öz seçimimizə bağlıdır. İnsana üfürülən ruh heç bir varlıqda yoxdur. O ruhun 3 üzü var deyirlər: ağıl, iradə və vicdan. Bunlar yalnız insana aiddir. Günəşi də Allah yaradıb, ancaq o heç vaxt ona ayrılan yoldan kənara çıxmır, nə də “mən niyə eyni yolla gedib-gəlirəm, cahanı isidirəm, işıqlandırıram” demir. “Statik qədər” deyirlər buna. Günəş statik qədərini, tabelilik ömrünü yaşayır. Amma insan yolunu özü seçir. İnsana rol verilməyib, rollar tanıdılıb, rolu seçmək insanın işidir. İnsan da gərək seçimində yanılmasın. İnsan ruhani tərəfdən mələklərə bağlıdır, cismani tərəfdən isə bəşərə, yəni canlılara. İnsan ruhi bağla mələk səviyyəsinə qalxa bilər, bəşəri hissləriylə yırtıcılaşa da bilər. Bu mənada, insanın hardan gəlib-hara getdiyini özü müəyyənləşdirir.

- Novruz bayramının əhval-ruhiyyəsini yaşayırıq hazırda. Milli bayram ruhuna tapınaraq, “əjdaha ili”ndə xalqımıza, xəstələrinizə, özünüzə hansı arzuları diləyərdiniz?..

- Sözsüz ki, Azərbaycan Xalqı ən yaxşı arzulara layiqdir. Allah da xalqımızı, millətimizi hərtərəfli çox zəngin yaradıb, istedad, talant verib. Ən əvvəli, xalqımıza dinc, müharibəsiz həyat arzulayıram, inanclı olan hər kəsin Bahar bayramını və qarşıdan gələn Ramazan bayramını təbrik eləyirəm. Sonra arzu eləyirəm ki, xalqımızın həyatı bahar təravətli, sevincli, toy-bayramlı, sağlam olsun.


Arzular öz yerində, bir də qəlbən istəyirəm ki, həmişə xalq olaraq danışıqdan çox, yaxşı əməllərə meyilli olaq, savad, elm, inkişaf yolunda yorulmadan addımlayaq. Üzümüzdən təbəssüm, gülüş əskik olmasın!

- Gərgin iş rejiminin fövqündə, müsahibə üçün vaxt ayırdığınıza görə, sizə dərin təşəkkürlərimizi bildiririk! Həmişə sağlam olun ki, xalqımızın sağlamlıq keşiyində dayana biləsiz!


Söhbətləşdi: Seymur ƏHMƏD

Becan.az ]]> “Xəstəyə şəfanı həkimin əlilə Allah verir”

Pərviz Quliyev: "İnsanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür"

İnsan həyatında bir neçə gərəkli, vacib peşə var və hər peşənin də ləyaqətli, bilikli, məsuliyyətli daşıyıcıları. Varlığından tez-tez faydalandığımız peşələrdən biri də həkimlikdir.

Həkimlər keçmiş zamanlarda insan sağlamlığının keşiyində dayanmış təbiblərin, loğmanların müasir varisləridir. Əslində, həkimlər Tanrı ilə bəndələr arasındakı şəfa vasitəçiləridir. Həkimlik çətin və məsuliyyətli peşədir, həm də maraqlıdır... Fikirlərimizi aşağıdakı müsahibədən də dəqiqləşdirmək imkanınız olacaq.

"Hər insan bir tarixdir" adlı rubrikamızın ilk qonağı bilik-savadının, şöhrətli adının, şəfalı ünvanının sorağında olduğumuz terapevt Pərviz Quliyevdir.

Pərviz həkimlə görüşümüz xeyli müddət gec alınsa da, məzmunlu oldu. Qəbulunda daim xəstələrin növbə tutması onunla bir neçə saatlıq həmsöhbət olmağımıza şərait yaratmırdı. Gərgin və yorğun iş saatından sonra, eləcə də, bir günlük istirahət vaxtında isə Pərviz həkimi narahat eləməyə insafımız yol vermirdi. Nəhayət, peşəsinə qəlbən bağlı olan, yaşadığı regionda bilik və qabiliyyətinə görə əhalinin rəğbətini qazanan qəhrəmanımızın düşüncələrini bölüşmək imkanı tapdıq.

Müsahibəmiz gözlədiyimizdən də geniş və tutumlu alındı. İctimai əhəmiyyəti böyük olduğundan, Pərviz həkimdən aldığımız dəyərli fikirləri kəsib-biçmədən oxucularımızla paylaşırıq.

Qısa tərcümeyi hal: Quliyev Pərviz Ağababa oğlu 1963-cü ilin may ayının 24-də Ağsu rayonunun Gəgəli kəndində anadan olub. Orta təhsilini Gəgəli kənd orta məktəbində alıb. Azərbaycan Tibb İnstitutunun(indiki universitet-red.) məzunu olub. İxtisasca həkim-terapevtdir. 1991-ci ildən Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında işləyir, hazırda ASM şöbəsində çalışır. Ailəlidir, 4 evladı , 2 nəvəsi var.

- Doğulduğunuz ailə, mühit, zaman haqqında bir qədər geniş məlumat verməyinizi istərdik.

- Atam ibtidai sinif müəllimi, anam evdar qadın olub. Ailədə 4 qardaş, 3 bacı olmuşuq. Mühit belə olub ki, ailəmiz həmişə təhsilə maraq göstərib. Belə ki, atam müəllim idi və bunun təhsilə yönəlməyimizdə təsiri danılmazdır, amma anamın da evdə dərsə, kitaba bağlanmağımızda rolu heç də ondan geri qalmırdı. Hələ, olurdu ki, müəyyən mənada atam yumşaqlıq göstərsə də, güzəştlər etsə də, anam təhsil sarıdan bizə qarşı çox ciddi idi.


Digər tərəfdən, bizim oxuduğumuz dövrdə, yəni ötən əsrin 70-80-ci illərində, Gəgəli, Bico, Qaraqoyunlu, Kalva və başqa bu kimi kəndlərdə təhsilə maraq böyük idi. Düzdü, indi də var, amma o vaxtlar təhsil ab-havası tamam başqa ovqat yaradırdı. Onu da qeyd edim ki, bizim zəmanəmizdə oğlanların oxumağına daha böyük maraq göstərilirdi, qızların təhsil alması isə elə də diqqət mərkəzində deyildi. Yəqin ki, bu fərqlilik o vaxtkı quruluşun özündən formalaşırdı. Bu mənada ki, onda qızlar daha çox ev işlərinə, xalça toxumağa, üzüm, pambıq yığımına və s. cəlb olunurdu. Əslində, oğlanların oxumağı həm də həmin işlərin əziyyəti sayəsində başa gəlirdi. Özümüzü misal çəksəm; atam müəllim olaraq 110 manat maaş alırdı, bu maaşla Bakıda kirayə evdə qalıb, əyin-baş düzəldib, ali təhsil almaq olardımı? Əlbəttə, yox. Amma ana-bacılarımızın təsərrüfatda, xana işlərində yorulmadan göstərdikləri əməyin müqabilində qayğılarımızın qarşılanması asanlaşırdı.


Bunu da vurğulamaq yerinə düşər: qeyd etdiyim dövrdə, yaxşı mənada, bəhsgirlik, əzmkarlıq, əyilməz iradə vardı cavanlarda. Deyək ki, biri birinci il ali məktəbə qəbul imtahanından kəsilərdisə, həvəsdən düşməzdi, hazırlaşıb növbəti il özünü sınayardı. Yenə alınmasa idi, hərbi xidmətdən sonra yenidən əvvəlki məqsədinə çatmaq üçün iradə göstərərdi, ta ki nəticəyə nail olana qədər. Bu özü də bir örnək idi. Məsələn, məndən böyük qardaşım Gündüz Quliyev 5 il qəbul imtahanlarında özünü sınadı və nəhayət məqsədinə çatdı, Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində oxudu. Sonra uzun müddət Apellyasiya Məhkəməsində, Ali Məhkəmədə işlədi... Demək istəyirəm ki, ən böyük örnək elə ailəmizin içində idi.

Başqa bir nümunə kimi Ağsu Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına adı verilmiş, həmkəndlim Şahin Quliyevi göstərə bilərəm. O da inadından dönmədi və istədiyi ali məktəbə - Azərbaycan Tibb İnstitutuna(indi universitet-red.) qəbul oldu, oxudu və həkim-terapevt kimi təhsilini başa vurdu. Şahin Quliyev Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasasında baş həkim kimi bir müddət fəaliyyət göstərdi, sonradan Birinci Qarabağ Müharibəsində ön cəbhələrdə peşəsini şərəflə yerinə yetirdi və şəhid kimi Azərbaycan tarixinin qəhrəmanlıq səhifəsinə adını yazdırdı.

Onu da deyim ki, zamanı, dövrü bəhanə eləyib, təhsildən uzaqlaşmaq olmaz. Bizim insan kimi ortaq dəyərlərimiz var, o dəyərləri insan özü yaşadır, bəhanə keçərsizdir. Təhsil almaq istəyi də o cümlədən.

- Özünüzü zamanında dünyaya gəlmişlərdən hesab edirsinizmi?

- Açığı, o zamanla indiki zaman arasında əsas bir fərqi tutmuşam: o zamanda əzmkarlıq daha çox idi. Bir şeyi daha çətinliklə əldə etmək insana ləzzət verirdi. Məsələn, o dövrdə çoxları, xüsusən hüquqşünas olmaq istəyənlər, “Qanun naminə” filminin Mehman obrazına bənzəmək istəyirdi. Bilirsiz də Mehman gənc prokuror kimi hansı əzab-əziyyətlərə qatlaşır, hansı təhlükələrlə, təhdidlərlə qarşılaşır və sonda necə faciə ilə üzləşir... İndiki dövrdə o həyatı kim seçir və seçər?.. Ancaq o dövrdə Mehman örnək idi...

“Sprut” serialındakı Komissar Katani olsun, - başına gəlməyən oyunlar, işgəncələr yox idi, ancaq hamı ona bənzəməyə çalışırdı... Yəni, çətinliklə əldə olunan nailiyyətlərə can atırdı insanlar. İndisə hər şeyin rahatına qaçırlar.

Elmi nailiyyətlərin, yeniliklərin, texnologiyaların əleyhinə deyiləm və özümü bu inkişafdan kənarda saxlamıram, mütaliələrim, maraqlarım öz yerində, amma, bizim gənclik çağlarımız daha maraqlı və inamlı görünür mənə.

- Dönüb geriyə, orta məktəb illərinə boylananda, orda nələri görürsünüz: müəllimləriniz, sinif yoldaşlarınız, tədris prosesləri?.. Ümumi olaraq, kənd məktəbinin o vaxtkı məziyyətləri barədə fikirləriniz...

- İbtidai sinif müəllimim Nuriyev Sadəhməd müəllim olub. Bizim yetişməyimizdə böyük əmək sahibidir. Qeyd elədiyim kimi, atam da müəllim işləyirdi və biz məktəbdə də, evdə də, demək olar, həmişə müəllim təsiri altında olmuşuq. Ümumiyyətlə, bütün müəllimlərimizin, mənə dərs deməyənlərin belə, xatirəsi mənim üçün həmişə əzizdir və olacaq da. Çünki o müəllimlərin hər biri bir xarakter, şəxsiyyət idi. Bizim formalaşmağımızda, deyərdim, valedeynlərimiz qədər onların da rolu olub, - istər sinif müəllimi, istər sinif rəhbərləri, istərsə də fənn müəllimlərimizin.


O vaxtlar bir sinifdə 40 nəfərdən çox şagird olurdu. Onlara eyni vaxtda nizam-intzam, təlim-tərbiyə, dərs öyrətmək balaca iş deyil. Məsələn, biologiya müəllimimiz vardı, - Kərimşah müəllim. O, sinifə girəndən çıxana qədər, otaqda elə sakitlik olurdu ki, necə deyərlər, “milçək uçsa, səsi eşidilər”di. Deyim ki, şagirdləri vururdu, qorxudurdu, - yox, sadəcə, davranışı, səliqə-səhmanı, salam-kəlamı, tədris qabiliyyəti ilə hamının rəğbətini qazanmışdı. Demək olar, müəllimlərimizin əksəriyyəti bu səviyyədə idi. Əgər, müəllimlər o vaxt şagirləri danlasa, tənbeh etsə, cəzalandırsa belə, nə kimsə qorxusundan evində bu barədə danışardı, nə də valideynlər müəllimin işinə qarışardı, çünki məqsəd savadlı, tərbiyəli cəmiyyət yetişdirmək idi. Ancaq indi müəllimləri çox sıxırlar. Bir müəllim, əgər, bir şagirdin üstünə qışqırsa, acıqlansa, az qalır onu cəmiyyətdən təcrid eləsinlər. Bir şey ki, şagirdin faydası üçündür, niyə onu qəbahət saymalıyıq? Belə götürəndə, heç müəllimə də sərf eləməz ki, hansısa şagirdə acıqlanıb öz əsəblərini də korlasın. Ancaq müəllimin vicdanı da var axı, dərs dediyi şagirdlərin sabah evdə, işdə, cəmiyyətdə yüksək mövqe tutmasını istəyir.

Ümumi olaraq, deyim ki, bütün zamanlar üçün uzlaşan ali dəyər, ən gözəl tərbiyə davranışdır. Bu, müəllim, valideyn və hər kəs üçün keçərlidir. Belə deyək də, siqaret çəkən valideyn uşağına “siqaret çəkmə” desə də, o çəkəcək, çünki uşaq gözünü açandan valideynində bu vərdişi görüb. Eləcə də, müəllimin vərdişləri nümunə olmalıdır.

- Uşaqların böyüdükcə peşə seçimləri, “kim olmaq” arzuları dəyişkən olur. Sizdə necə, “hamı kimi” olub, yoxsa əvvəldən arzuladığınız peşəyə yiyələnmisiniz?

- Səmimi deyəcəm: ali məktəbə birgə hazırlaşdığım tay-tuşlarımdan ikisinin və bir də mənim – üçümüzün arzumuz əvvəldən həkim olmaq idi. Amma onlar, müəyyən səbəblərdən, sonradan fikirlərini dəyişdilər, mənsə yox. Təbii ki, müsahibəni oxusalar, həmin iki nəfər onları nəzərdə tutduğumu biləcək.

Həkim olmağıma peşiman deyiləm və yenə seçim qarşısında qalsam, həkimliyi seçərəm. Amma onu da etiraf edim ki, qəlbən bəyəndiyim sənət öyrətmək, tədris etməkdir. Başqa sözlə desəm, əgər, imkan olsaydı, o vaxt institutda qalıb ixtisasım üzrə dərs demək istəyərdim. Təcrübədən çox öyrətməyə daha meyilli hiss etmişəm həmişə özümü. İstəyərdim ki, oxuyum-tədris edim, öyrənim-öyrədim... Buna baxmayaraq, hazırkı peşəmi özüm seçmişəm və nə qədər yorulsam da, əziyyət çəksəm də, həkim kimi xidmət göstərməkdən zövq alıram.

- Hərbi xidmət illəriniz tələbəlikdən əvvələ təsadüf edir deyəsən... Əsgərlik maraqlı idimi?

- Orta məktəbi bitirdiyim il ali məktəbə qəbul ola bilmədim. O vaxtlar bir ildə iki dəfə - yaz və payız imtahanları olurdu. İkisindən də kəsildim və hərbi xidmətə yollanmalı oldum. Tanıdığınız nervpotoloq Seyidağa həkimlə bir sinifdə oxumuşuq, o da birinci il qəbul ola bilmədi və əsgərliyə getdi. Təhsil taleyimiz oxşar oldu.


Sovet ordusu sıralarında 2 il – 1981-1983-cü illərdə Macarıstanda cənub ümumqoşun sıralarında hərbi xidmət keçdim. 1983-cü ilin payızında, hərbi xidmətdən döndükdən sonra, ali məktəbə qəbul olunana qədər, kollektiv təsərrüfat sıralarında(kolxozstroy), İlxıçı kəndində yerləşən quşçuluq fabrikində fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başladım. Çünki o dövrdə hərbi xidmət illəri staj(əmək müddəti) sayılırdı və orta məktəbdən sonra boş qalan illərin də stajı istənilirdi. Beləcə, payızdan növbəti ilin yazına qədər, həm işlədim, həm də instituta hazırlaşdım. Qeyd edim ki, ilk əmək fəaliyyətim fabriklə bitmir, öz kəndimizdə xırmanda, vimdə, pambıq yığımında da işləmişəm, yəni, zəhmətdən qaçmamışam.

1984-cü ilin avqustunda yenidən tibb institutuna imtahan verdim və üçüncü cəhddə arzuma çatdım, - qəbul oldum.

- Tələbə adını qazanarkən keçirtdiyiniz hisslər maraqlıdır: sevinc, şöhrət, qürur, öyünmək, yoxsa?..

- Əlbəttə, sevinirdim. Çünki əsas arzularımdan birinə qovuşmuşdum. Digər tərəfdən, iki dəfə imtahandan kəsilmişdim, nəhayət, üçüncü cəhddə qəbul olmuşdum sevdiyim ixtisasa.

Qürurlanmaq da vardı, sözsüz. İnsanıq axı, adı üstümüzdədir. Amma lovğalıq deməzdim buna... Bir sitat gətirim: O vaxtlar İstanbul fatehi əhaliylə görüşlərə çıxanda yanında xatırladıcı bir əyan da aparırmış. Maaş-məvacib verdiyi bu əyanın işi ondan ibarət olub ki, sultan-fateh küçə boyu camaat arasında irəlilədikcə, əhali ona baş əyib, alqışladıqca, o, “Qürurlanma, Fateh! Qürurlanma, Fateh!..” - deyə, təkrarlayırmış. Yəni, fateh bu sözləri özü üçün təkrarlatdırırmış ki, xalq arasında çox qürurlu, lovğa görünməsin. Mənim xatırladıcımsa öz vicdanımdı, hərdən qulağıma pıçıldayır. (gülür-red.) Gəncliyin özünün xarakterik cəhətləri var, bunu danmaq olmaz, lakin yaşlandıqca, təcrübə artdıqca, düşüncə tərzi də dəyişir. Onu da vurğulayım ki, hər insanın kamilləşmə dövrü eyni yaşa təsadüf eləmir. İnsan var 40 yaşında kamilləşir, insan var 60 yaşında, insan da var gəldiyi kimi də gedir... (yenə gülür-red)

Sözsüz ki, indiki düşüncəm, həyat təcrübəm o vaxt olsaydı, uğurlarımı adi hal kimi qəbul eləyərdim.

- Tələbəlik illərini ümumilikdə necə xarakterizə edərdiniz?.. Yadınıza düşən anlar, görüşlər, xatirələr...

- Qeyd elədiyim kimi, birbaşa orta məktəb partası arxasından durub, ali məktəb sinfinə daxil olmamışdım, hərbi xidmət keçmişdim, təsərrüfat fəaliyyətim vardı. Əsgərlik özü böyük dərsdir. Eləcə də, təsərrüfatda işlədiyim zamanlarda cəmiyyət arasında müəyyən mənada təcrübə toplamışdım. Yəni, ali məktəb auditoriyası ilk baxışdan məni həyacanlandırmadı. Tez qaynayıb-qarışdım.

Tələbəlik illərinin də özünəməxsus cəhətləri çoxdu, - yeni tanışlar, elmi müzakirələr, müxtəlif toplantılar, qayğılı və sevincli günlərin bölüşülməsi və s... Bütün qrup yoldaşlarımla münasibətlərim yüksək səviyyədə olub. Bu gün də onların bəzilərilə, - düşüncə, davranış, həyata baxış uyğunluğu olanlarla əlaqəm var.


Onu da etiraf eləyim ki, tələbəlik illərində bizim maddi imkanlarımız yaxşı olmayıb. Düzdü, o dövrdə tələbənin təlabatı indiki kimi çox deyildi, buna baxmayaraq, o zamanın da öz istəkləri vardı. Məsələn, kinolara baxmaq, yeməkxanalara hərdən baş çəkmək... Biz, onların hamısından istifadə etmək imkanında olmamışıq. Amma bizim tələbəlik illərinin şanslı tərəfləri də vardı. Belə ki, bizdən əvvəl tibb institutuna əksərən imkanlı, vəzifəli adamların uşaqları qəbul edilirdisə, bizim vaxtımızda qəbul olanların çoxu əvvəlki illərdə imtahandan kəsilənlər, maddi imkanları yüksək səviyyədə olmayanlar idi. Bu da ondan irəli gəlirdi ki, həmin vaxtlarda təhsil sistemində ciddi islahatlar aparılırdı. Təbii ki, varlı-kasıb fərqinin aradan götürülməsi, öz başı ilə oxuyanlara qiymət verilməsi tələbə həyatında da özünü göstərirdi. Yəni, çoxu eyni vəziyyətdə olduğuna görə, hamı bir-birini başa düşürdü, dərdini, sevincini bölə bilirdi.

- Bildiyim qədərincə, müstəqilliyimizin ilk illərində, Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmisiz, hətta, yaralanmısız da. Təltifləriniz də var... Bir qədər döyüş xidmətləriniz, yaralanma şəraiti haqda məlumat verməyinizi xahiş edirik.

- Bayaq qeyd elədiyim ki, əsgərlik yaş dövrüm sovet illərinə düşdüyünə görə, hərbi xidmət illərimi o dövrdə keçdim. Təhsil aldığım institutda da hərbi kafedra vardı. Biz institutu bitirəndə həkim ixtisasından əlavə, bizə “leytenant” rütbəsi də verildi. Yəni, həm də “hərbi həkim” ixtisasına yiyələnmişəm. İnstitutu bitirdiyim vaxt 1990-91-ci illərə təsadüf elədi.

Yaşıdım və həmyerlim Seyidağa həkimsə məndən bir il əvvəl bitirmişdi institutu. Şahin həkim, əvvəldə söylədiyim kimi, artıq neçə il idi Gəgəli Kənd Ambulator Xəstəxanasında həkim-terapevt olaraq, həm də baş həkim kimi çalışırdı. Bildiyiniz kimi, 1993-94-cü illərdə Qarabağ uğrunda gedən savaşa görə ölkəmizdə səfərbərliklər həyata keçirilirdi və tələb olunan ixtisaslar üzrə həkimlər də bu səfərbərliklərə cəlb olunurdu. Təbii ki, o çətin günlərdə haqq savaşımızı aparan hərbçilərimizə biz də müxtəlif vaxtlarda qoşulduq. Şahin həkim artıq şəhid olmuşdu, Seyidağa həkim 6 ay idi cəbhədə idi, mənsə 1994-cü ilin mart ayında cəbhə bölgəsinə yollandım və leytenant rütbəsilə tabor tibb məntəqəsinin həkimi kimi xidmətə başladım.

Çox ağır döyüşlərdə iştirak elədim. Döyüşlərin birində yaxınlığımda tank mərmisi partlaması nəticəsində qarnın ön divarı və aşağı ətrafların çoxsaylı qəlpə yaraları ilə ağır yaralandım. Bilənlər bilir ki, vəziyyətim çox pis idi. Gəncə hospitalında üç günlük müdaxilədən, əməliyyatdan sonra vertolyotla məni Bakıdakı “Papalin qospitalı” deyilən Mərkəzi hospitala köçürtdülər. Gec də olsa, sağaldım, yenidən işimə döndüm.

“Hərbi xidmətlərə görə” bir medalım var. Eləcə də, Ordumuzun yaranmasının ildönümü ilə bağlı Ali Baş Komandan İlham Əliyev cənabları tərəfindən medalla təltif olunmuşam. Bir təltif medalım da Birinci Qarabağ döyüşlərinin ildönümü ilə bağlıdır. Bunları sadlamaqda məqəsədim o deyil ki, mən hansısa müharibə iştirakçısından artığam, əksinə, mənim fikrimcə, döyüşdə iştirak edən hər kəs – yaralanan da, yaralanmayan da – eyni hüquqa malikdir. Çünki ola bilərdi salamat qayıtmış döyüş yoldaşım yaralanardı, mən yaralanmazdım. Amma hər birimiz döyüşdəydik, hər kəs düşmənə qarşı döyüşürdü, sadəcə, mənim qismətimə yaralanmaq düşdü. Eləcə də, digər iştirakçıların.


Bir qismət də belə gətirdi ki, ali təhsilli bir oğlum da İkinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı oldu – Rəmzi Quliyev. Öz gücünə Bakı Slavyan Universitetinin xarici dillər üzrə “Regionşünaslıq” fakültəsinə qəbul oldu, magistraturanı Türkiyədə oxudu. Ali təhsilli kimi bir illik hərbi xidmətə getdi. 2020-ci ilin oktyabrın 1-də ordu sıralarından buraxılacaqdı, amma sentyabrın 27-də müharibə başladı... 44 gün döyüşlərdə oldu. “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif olunub... Onun döyüşdə olduğu müddətdə şəhid və qazi ailələrinin hisslərini daha dərindən başa düşdüm... Sözlə bildiriləsi hisslər deyil... Sanki yaşamırdım, boşluqda idim... İnsan aciz olduğunu hiss eləyir o anlarda... Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, qazilərimizə, bütün iştirakçılara can sağlığı versin!..

- Yaxşı həkim olmaq çoxmu çətindir? Bunun üçün insanda hansı keyfiyyətlərin olması vacibdir?..

- İnsanda olmalı olan bütün yaxşı keyfiyyətlər həkimdə də olmalıdır, çünki həkim də insandır. Həkimin davranışları, dərs aldığım müəllimlərdə olduğu kimi, nümunəvi olmalıdır. Axı, cəmiyyətin bütün üzvləri həkimə müraciət eləyir, ondan sağlıq baxımından kömək umur. Ancaq o da var ki, həkimdə olan bəzi xüsusiyyətlər, peşə sarıdan, fərqlənə bilər.

Təki, heç kəs xəstələnməsin, ancaq həyatdı, hər kəs xəstəliyə məruz qalır. Hər xəstənin də həkimə münasibəti eyni deyil, bu da təbiidir. Məsələn, bizdə Fazil həkim var. Cərrahdır. Savadlı və təcrübəli həkimdir. Bəzi xəstələr olur ki, onun həkim kimi xəstəni müayinə üsullarından razı qalmır. Guya, Fazil həkim xəstənin ağrıyan yerinə toxunmamalıdır, xəstə inciməsin deyə çox incə və mülayim davranmalıdır, xəstənin nazıyla oynamalıdır... Başa düşmürlər ki, adam cərrahdır, sınıqla, qırıqla, çıxıqla gələn xəstəyə əl vurmadan, onun xəsarətini necə aradan qaldıra bilər?.. Yaxud, əməliyyat olunmuş xəstənin sarğısı dəyişəndə, yuyulanda, əlbəttə, yara sağalana qədər incidəcək. Fazil həkim neyləməlidir, - xəstəyə, xəstənin qohumlarına qoşulub ağlamalıdır, yoxsa xəstəyə baxmalıdır, onun sağalması üçün lazımı müdaxilələri eləməlidir?.. İnsan özünü xəstəxanalıq edibsə, düşünməlidir ki, ağrıları olacaq və buna özünü hazırlamalıdır.

Ümumiyyətlə, həkimlik peşəsinə, həkimə insanların baxışı normal olmalıdır.

Kobud misal da olsa, deyəcəm: bir qəssab ay ərzində, təxminən, 30-40 dana kəsir, onun ürəyi daşdandır məgər? Xeyr! Sadəcə, onun işi odur. Həkim də xəstə ağrıyanda, sızlayanda ürəyində sevinmir, sadəcə, o, öz işini, lazım olan proseduru görür, içdə nə çəkdiyini özü bilir. Heç maraqlanmısınızmı, orta statistik olaraq, cərrahlar nə qədər yaşayırlar?..

Demək istədiyim budur ki, insanlıq başqadır, peşə fəaliyyəti başqa; hər kəs insani keyfiyyətləri özündə daşımalıdır, amma peşə baxımından da hamı öz işini layiqincə görməlidir.


- Xəstənin xarakteri həkimin işinə təsir göstərirmi? Məsələn, cani-dildən sağalmasına cidd-cəhdlə çalışdığınız, yaxud, sadəcə, “həkimlik borcudur” deyib, yanaşdığınız xəstələriniz olubmu?..

- İstisnalar sözsüz ki, var. Amma mənə müraciət eləyən xəstələrin əksəriyyətinə fərq qoymuram. Əvvəla, öz rayonumuzdu, dərindən olmasa da, üzdən hamı bir-birini tanıyır, fərq qoymaq mümkün deyil. Sonrası da, həkim xəstəyə niyə fərq qoysun ki... Hər kəs şəfa dalınca gəlir və mən də bacardığım, bildiyim qədər köməyimi əsirgəmirəm. Yenə deyirəm, cüzi istisnalar olur, o halı da xəstə özü yaradır. Xəstə var ki, istəyirsən bütün günü baxasan, halını soruşasan, nəzarətdə saxlayasan. Xəstə də var ki, tez çıxıb getməsini istəyirsən. Çünki mövzuya aid olmayan çox şeyləri danışır, hər işə qarışır, aləmi qarışdırır, həkimin fikrini çaşdırır, əsəbləri qıcıqlandırır. Elə adamlara “qıcıq” deyilir.

- Deyirlər, savadlı və təcrübəli həkimlər insanın üzünə baxanda, onun sağlam-xəstə olduğunu böyük ehtimalla təyin eləyə bilirlər. Sizcə, mümkündür bu sayaq diaqnoz?..

- Tibdə buna “habitus” deyilir. Yüzdə-yüz olmasa da, bir çox xəstəliklərin cizgiləri olur insanda. Amma bütün xəstəliklərə şamil eləmək olmaz bunu. Məsələn, alın qırışları, saçın yaşa uyğun olmayan şəkildə dəyişməsi, gözlərin rəngi, insanın duruşu, gövdəsinin forması və s. daxildəki proseslərdən xəbər verə bilir. Yəni, həkim sadaladığım əlamətlərdən istiqamət ala bilir ki, əvvəlcə xəstənin hansı orqanları müayinə olunmalıdır, hətta, xəstə özü gizlətsə belə.

- Heç olubmu, sizin də yaşayacağına ümid etmədiyiniz xəstə uzun illər yaşayıb?

- (Gülür-red.)Olub. Təxminən, həkimlik təcrübəmin ilk illərinə təsadüf eləyir. Özüm də baxmışdım xəstəyə, infarkt keçirtmiş yaşlı bir kişi idi. Müayinə nəticələrinə əsasən, ona deyirdik ki, ağır fiziki iş görməsin, yükə güc eləməsin, ehtiyatla hərəkət eləsin, yoxsa nəticəsi pis olar. Ancaq kişi dediklərimizə məhəl qoymurdu, həkimlərin gözünü oğurlayıb, vedrə ilə su daşıyırdı, özü də 3-cü mərtəbəyə qaldırırdı. Hətta, xəstəxanadan çıxandan sonra da hərdən küçədə rastlaşırdım onunla, öz işinin dalında idi. Düzdü, yaş da öz işini görürdü, təngnəfəs olurdu, artıq aramla yeriyirdi, ancaq bir neçə il yaşadı o kişi.

- Həkimin xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deməsi tibb elminin acizliyidi, yoxsa Allahın böyüklüyünü etiraf eləmək?

- Məncə, Allaha, axirətə, peyğəmbərlərə, mələklərə, müqəddəs kitablara hər bir insanda iman olmalıdır. İmanın peşəyə, vəzifəyə, varlılığa, kasıblığa aidiyyəti yoxdur.

İnsan olaraq, öz düşüncələrimi bölüşəcəm:
Allahın 99 gözəl adı var(EL-ESMAUL-HÜSNA). Məsələn: ES-SELAM(salamın, səlamətin, əsənliyin, qurtuluşun mütləq və tək qaynağı);
EL-METİN(daim sağlam, dayanma gücü sonsuz olan).
İnsan bu adları oxuyub-öyrənməlidir. “Qurani-Kərim”də var bu adlar. Allah hər bir bəndəni bir iş üçün yaradır, vəzifələndirir, görəvləndirir, Osmanlı türkcəsincə desək, kullanır. Məsələn, xəstəyə şəfanı mənim əlimlə Allah verir. Həkim olaraq, mən vasitəçiyəm.

Başqa bir məsəl çəkim: Bizdə əlsiz-ayaqsızlara, kasıblara əl tutmaq, yardım etmək adəti var, Avropada isə deyirlər ki, lazım bilsəydi, Allah özü onlara kömək edərdi... Əslində isə, bir sadə məqamı anlamaq lazımdır - Allah sənin əlinlə o yardımı çatdırmaq istəyir. Sənə verir ki, sən də verəsən. Ola bilərdi ki, qonşunu varlı, səni ac-yalavac edərdi Yaradan, onda qonşun sənə yardım göstərməlidir. Əgər, sənə veribsə, sən eləməlisən. Yəni, vasitəçi səni seçib. Əl tutsan - həm savab qazanırsan, həm dolanırsan, həm də dolandırırsan; sənə veriləni bölüşməsən – nəticə, əlbəttə, yaxşı olmayacaq.

Unutmayaq ki, Allahdan ümidini kəsən tək Şeytandır. İnsan istənilən halda ümidini Allahdan kəsməməlidir. Məsəl var, “ümid sonda ölür”. İnsan ölən anına qədər ümidini öldürməməlidir. Bu mənada həkim xəstəyə “Allahdan ümid kəsilməz” deyir ki, xəstə ümidini itirməsin, ruhdan düşməsin. Onsuz da həkim əlindən gələni eləyib və dua edir ki, Allah, əgər bu xəstə sağalmalıdırsa, mənim əlimlə sağalt, məni bu savab işə vəsilə elə. Digər tərəfdən və ən əsası xəstənin sağalması onun özünün içində Allahın şəfasına olan ümidinə qalır.

- İbn-Sina(Avisenna), sizə görə, kim olub?..

- Bizim oxuduğumuz dövrdə tiblə bağlı kitabların girişində Hippokrat, xüsusən də ibn-Sina - Avisenna haqqında məlumatlar yer alırdı. Bildiyim qədəri, Orta Asiyada doğulub, yaşayıb. Sonra müsəlman coğrafiyasında yaşayıb-yaradıb. Son fəaliyyət yerləri Həmədan, İsfahan olub, məzarı da Həmədanda olmalıdır.

Çox savadlı təbib, həkim olub. Həkimlikdən əlavə, ədəbiyyat, fəlsəfə, fizika və digər elm sahələrində də istedadını, biliyini nümayiş elətdirib. O vaxt onun beş cildli “Kanon”(Tibbi Qanun-red.) kitabı həkimlərin stolüstü kitabı idi. Düzdü, özüm oxumasam da, məlumatım var. Dünyaca şöhrətli, çox istedadlı, ensklopedik alim olub. Eşitdiyimə görə, bu gün də xalq təbabətində və tibbin müxtəlif sahələrində onun müalicə üsullarından istifadə olunur.

- Şəfa verən həkimlər özləri xəstələnəndə hansı əhvalda olurlar, nələr barədə düşünürlər?.. Ümumiyyətlə, həkimin xəstələnməsi normal hal sayılır?..

- Əvvəla, bütün insanlara sağlamlıq arzulayıram. Sağlamlıq böyük nemətdir. Ən böyük nemətsə, mənim aləmimdə, ağıldır. İnsan sağlam olmayanda çox fəsadlar çıxır ortaya.


Həkimin xəstələnməsinə gəlincə, həkim də insandır. Fizoloji proseslər var ki, həkim də ondan qaça bilmir və xəstələnir. Həkimi o vaxt günahlandırmaq olar ki, çoxlu siqaret çəkər, damarları tıxanar. Müasir tibdə idarə edilən və idarə edilməyən faktorlar var. İdarə edilən faktorlar bizim əlimizdədir, özümüzdən asılıdır. İdarə edilməyən faktorlar isə bizdən asılı deyil. Məsələn, irsiyyət. Ona müdaxilə etmək olmur. Məlumdur ki, zəncilərdə özünəməxsus xəstəliklər olur. Yaxud, tibdə “yevreyskiy bolezn”, “armyanskiy bolezn”(“yəhudi xəstəliyi”, “erməni xəstəliyi”-red.) deyilən, millətə xas olan xəstəliklər var. Onlar dəyişmir və dəyişdirilə bilmir. Eləcə də, müəyyən yaş dövrlərinə xas xəstəliklər var ki, həkim onlara müdaxilə eləyə bilmir.

Yenə deyirəm, əgər həkim siqaret çəkirsə, fiziki hərəkətlərdən yaynırsa, çox yeyirsə, lazım olanda dərmanları düzgün qəbul eləmirsə və s. onda həkimi günahlandırmaq olar.

- İldən-ilə xəstəliklər çeşidlilik baxımından artır. Hətta, tibb elminə məlum olmayan yeni viruslar peyda olur. Nədən xəbər verir bu mənfi yeniliklər? Başqa sözlə, nələrin nəticəsidir bu bəlalar?..

- İnsan fəaliyyətinin nəticəsidir xəstəliklərin artması, yayılması. Müasir zamanda elmi nailiyyətlər, elmi tərəqqi elə bir səviyyəyə çatıb ki, müsbət nəticə ilə yanaşı, mənfi nəticələri də olur. Amma insan istəsə, insanlıq, sağlam dünya naminə mənfi nəticələri də faydalı istiqamətə yönəldə bilər. Adicə bir məsələyə diqqət çəkim: Bu gün ağıla gəlməyən dərəcədə kütləvi qırğın silahları icad olunur. O silahlar həm insanın öz həyatını məhv edir, həm təbiətə ciddi yaralar vurur, həm də xəstəliklərin yaranmasına, yayılmasına səbəb olur. Ehtiyac varmı o silahlara?.. İnsana göndərilən son kitabda buyurulanlara insan əməl eləsə, o tərzdə yaşasa, o silahlara ehtiyac qalarmı?.. Kiminsə çatışmayan nəyisə olarmı?..

Digər tərəfdən, dünyada ədalətsizlik hökm sürür. Belə ki, Allah insanın ilboyu qidalanması üçün kifayət qədər qida verir, amma bir tərəfdə bolhaboldu, bir yanda aclıq. Deyək ki, Böyük Britaniyada anbarlarda saxlanan qidalar vaxtı keçdikcə dənizlərə, okeanlara tökülür, ancaq Afrikada, digər yerlərdə insanlar o qidalara möhtacdır. İnsan nə qədər tərəqqi eləsə də, bölgünü düz aparmır. Mən imanlı insanam, bu baxımdan deyirəm: nə qədər ki, insan axirəti düşünmür, sorğulanacağına inanmır, iman gətirmir, o insan nə desən, eləyər. Hər insan öz içində ədalətli olmalıdır, ədaləti dünyada axtarmamalıdır. Yüzdə-yüz ədalət axirətdə olacaq. İstəyiriksə dünyamız sağlam olsun, gərək düşüncələrimizi sağlamlaşdıraq.

- Azərbaycan səhiyyəsinin bu günkü səviyyəsini 10 ballıq cədvəldə hansı rəqəmlə qiymətləndirərdiniz?..

- Ümumən soruşursunuzsa, 5-6 balla qiymətləndirirəm. Amma fərdi baxımdan, Azərbaycan səhiyyəsinin sıralarında dünya səviyyəli həkimlər də az deyil. Onların arasında kardioloq da, nervpotoloq da, cərrah da, terapevt də, eləcə də müxtəlif sahələrin həkimləri var. Bizim millətin başqa millətlərdən nəyi əskikdir ki?!. Millətimiz çox qabiliyyətlidir və qabiliyyət olan yerdə də tərəqqi mütləqdir. Səhiyyəmizin orta ballı göstəricidə olması isə insanlarımızın, yaxud həkimlərimizin günahı deyil. Misal üçün, futbolu götürək: bizdə, yaxud 80 milyonluq Türkiyədə futbol dünya səviyyəsinə qalxmır, birincilik əldə eləyə bilmir. Çox çalışırlar, cəhd göstərirlər, ancaq birincilər cərgəsinə gedib çıxmır. Amma, deyək ki, Portuqaliya, Belçika kimi kiçik dövlətlərdə, görün, futbol hansı səviyyədədir... Niyə? Ona görə ki, işi əhlinə vermək lazımdır. Bütün sahələrdə bu qayda hökm sürməlidir.

Düzdü, səhiyyəmizdə islahatlar aparılır. Ola bilsin, 5 ilə, 10 ilə bu islahatların müsbət nəticələrini görəcəyik. Gərəkdir ki, hər bir yöndən hər kəs öz üzərinə düşən işi layiqincə yerinə yetirsin. Yenə də deyirəm, ayrı-ayrılıqda qabiliyyətli, istedadlı, savadlı həkimlərimiz çoxdur, - istər şəhərlərdə, istərsə də rayonlarda. Məsələn, öz xəstəxanamızda Hümbət həkim var. Deyərdim ki, onun kimi lor həkim ölkəmizdə çox deyil. Çox istedadlı, savadlı həkimdir.

Demək istədiyim budur ki, səhiyyəmiz hələlik keçid dövründədir, yeni-yeni islahatlar aparılır, əhalimiz bu islahatlarla tanış olduqca, qavradıqca, həkim-xəstə münasibətləri daha yüksək normaya çatdıqca hər şey qaydasına düşəcək, səhiyyəmizin səviyyəsi yüksələn xətlə irəliləməkdə davam edəcək.

- İşinizdə çətinlikləriniz çoxmu olur? Və çox yorulanda peşə fəaliyyətinizdən bezmirsiniz ki?..

- Bunu həkim həmkarlarım, tibb bacıları, mənə müraciət eləyən xəstələr də təsdiqləyə bilər ki, peşəmlə, iş rejimiylə bağlı heç vaxt şikayətlənməmişəm. Düzdü, gərgin iş günlərinin sonunda hansısa xoş münasibətim olan insanlara “yorulmuşam” deyə bilərəm, amma bu yorğunluq ləzzətverici yorğunluqdur. Peşəmi özüm seçmişəm, işimdən zövq alıram, bu üzdən bezmək, yorulmaq mənə yaddır. Əgər, peşə fəaliyyətimə maneçilik yaradan insanlar və hallar olmasa, zehni və fiziki qabiliyyətim həmişə yerində olur. Ancaq o da istisna deyil ki, hərdən 10 xəstəyə sərf eləyəcəyim enerjini 1 xəstəyə sərf eləməli oluram. Bu da xəstənin, yaxud onun yanında gələn adamın yaratdığı ötəri narahatçılıqdır. Öyrəşmişik.


- Artıq 2024-cü ilin yaz fəslini qarşılayırıq. Maraqlıdır, sizin ovqatınızı daha çox xoş edən fəsil hansıdır?..

- Sözsüz ki, gözəlliyinə, cəzb ediciliyinə, yenilənmə ovqatına görə bahar fəsli, hamı kimi, mənim də xoşuma gəlir. Lakin bir iş də var ki, son illərin göstəricilərinə əsasən, mən üşüyən, soyuqdan ehtiyat eləyən olmuşam. Bu baxımdan, yay fəslinə daha çox meyillənmişəm. Ola bilsin, soyuğa dözümlülüyümün azalması yaş faktoru ilə əlaqəli orqanizm müqavimətinin düşməsinə görədir. Bu nöqteyi-nəzərdən, yalan olmasın, qışda özüm ağırlığında paltar geyinirəm, bürünürəm, özümü qorumağa çalışıram. Digər tərəfdən, yay həm də bolluq fəslidir. Bolluq olan yerdəsə orqanizm lazım olan vitaminləri təbiətdən alır, möhkəmlənir, immunitet yüksəlir.

- İnsanın çox yaşaması üçün vacib amilləri sadalaya bilərsinizmi?.. Ümumiyyətlə, sizcə, insana çox yaşamaq lazımdırmı?..

- Mütəxəssislər, baş bilicilər çox yaşamağın sirləri ilə bağlı müəyyən qənaətlər söyləyirlər. Məsələn: bəziləri deyir, ət yeməklərini azaldıb, göy-göyərtiyə, meyvə- tərəvəzə üstünlük vermək lazımdır; bəziləri deyir, idmanla sağlamlığa qovuşmaq olar; bizim ölkəyə münasibəti xoş olmayan fransızların bir mütəxəssisi isə deyir ki, çox yaşamaq istəyən az yatmalıdır. Onun fikrincə, insan nə qədər çox çalışsa, bir o qədər ömrü uzanar. Sonuncu fikri belə əsaslandırım ki, sutka ərzində 8 saat yatan bir insanın ömrünün üçdə biri yuxuda keçir. Yəni, 80 il yaşamış bir adamın normalda həyatının təxminən 27 ili yatmaqdan ibarət olur. Ancaq hər gün üçün yuxudan iki saat kəsib, 6 saat yatsaq və həmin 2 saatı gözəl işlərə - öyrənməyə, düşünməyə, çalışmağa sərf eləsək, həm ətrafımıza daha çox fayda vermiş olarıq, həm də ömrümüz uzanar. 6 saatlıq yuxuya insan özünü vərdiş elətdirsə, bu da normal sayılır. Çünki orqanizm 6 saat ərzində də öz gücünü bərpa eləyəmə qadirdir.

Bir qədər fəlsəfi düşünsək, ümumiyyətlə, insanın çox yaşaması illərin sayı ilə ölçülmür. 100 il yaşamaqla ömür uzun sayılmır, ömrü uzun edən görülən işdir, verilən faydadır, xeyirli əməllərdir. Məqamı gəlmişkən, Türkiyənin böyük şairi Mehmet Akifin öz ləhçəsində bir kuplet şeirini sitat gətirmək istəyirəm:

Toprakda gezen gölgeme toprak çekilince,
Günler şu heyulayı da er-geç silecektir.
Rahmetle anılmak – ebediyyet budur, amma,
Sessiz yaşadım, kim beni, nerden bilecektir?..

Nümunə kimi Peyğəmbərimizi göstərə bilərəm. 13-14 əsr əvvəl yaşayıb, ancaq hamı Onu rəhmətlə anır, adına salam verir. Halbuki il hesabıyla ömrü çox uzun olmayıb.

- Maraqlı müsahibsiz. Mütaliəniz, düşüncələriniz, dünya görüşünüz dərin görünür. Zəmanəyə, təcrübənizə, biliyinizə əsaslanaraq, deyə bilərsinizmi, insan hardan gəlib, hara gedir?..

- Allah insanı digər canlılardan üstün yaradıb. Düşüncə və iradə insanın özəl üstünlüklərindəndir. İradə nədir? - Seçmək imkanı. Yəni, nəyisə eləyə də bilərsən, eləməyə də. Mələklər nurani varlıqlardır, heç bir seçim etmək iqtidarında deyillər, yalnız Allaha itaət edirlər, Onun əmrlərini yerinə yetirirlər. Ancaq insana seçmək hüququ verilib. Bizə düzgün yol da göstərilib, əyri yol da, yolun hansıyla getmək isə öz seçimimizə bağlıdır. İnsana üfürülən ruh heç bir varlıqda yoxdur. O ruhun 3 üzü var deyirlər: ağıl, iradə və vicdan. Bunlar yalnız insana aiddir. Günəşi də Allah yaradıb, ancaq o heç vaxt ona ayrılan yoldan kənara çıxmır, nə də “mən niyə eyni yolla gedib-gəlirəm, cahanı isidirəm, işıqlandırıram” demir. “Statik qədər” deyirlər buna. Günəş statik qədərini, tabelilik ömrünü yaşayır. Amma insan yolunu özü seçir. İnsana rol verilməyib, rollar tanıdılıb, rolu seçmək insanın işidir. İnsan da gərək seçimində yanılmasın. İnsan ruhani tərəfdən mələklərə bağlıdır, cismani tərəfdən isə bəşərə, yəni canlılara. İnsan ruhi bağla mələk səviyyəsinə qalxa bilər, bəşəri hissləriylə yırtıcılaşa da bilər. Bu mənada, insanın hardan gəlib-hara getdiyini özü müəyyənləşdirir.

- Novruz bayramının əhval-ruhiyyəsini yaşayırıq hazırda. Milli bayram ruhuna tapınaraq, “əjdaha ili”ndə xalqımıza, xəstələrinizə, özünüzə hansı arzuları diləyərdiniz?..

- Sözsüz ki, Azərbaycan Xalqı ən yaxşı arzulara layiqdir. Allah da xalqımızı, millətimizi hərtərəfli çox zəngin yaradıb, istedad, talant verib. Ən əvvəli, xalqımıza dinc, müharibəsiz həyat arzulayıram, inanclı olan hər kəsin Bahar bayramını və qarşıdan gələn Ramazan bayramını təbrik eləyirəm. Sonra arzu eləyirəm ki, xalqımızın həyatı bahar təravətli, sevincli, toy-bayramlı, sağlam olsun.


Arzular öz yerində, bir də qəlbən istəyirəm ki, həmişə xalq olaraq danışıqdan çox, yaxşı əməllərə meyilli olaq, savad, elm, inkişaf yolunda yorulmadan addımlayaq. Üzümüzdən təbəssüm, gülüş əskik olmasın!

- Gərgin iş rejiminin fövqündə, müsahibə üçün vaxt ayırdığınıza görə, sizə dərin təşəkkürlərimizi bildiririk! Həmişə sağlam olun ki, xalqımızın sağlamlıq keşiyində dayana biləsiz!


Söhbətləşdi: Seymur ƏHMƏD

Becan.az ]]> Laçında "od tutan" qiymətlər: Çay 20, kabab 10 manat... - VİDEO https://becan.az/index.php?newsid=3101 https://becan.az/index.php?newsid=3101 Admin Thu, 02 Nov 2023 17:10:47 +0400 Laçında "od tutan" qiymətlər: Çay 20, kabab 10 manat... - VİDEO
Son günlər sosial şəbəkələrdə Laçın rayonuna köçürülən insanların orada rahat yaşayışı üçün yetərincə şərait olmadığı haqda fikirlər səslənir.

Hətta, bu səbəbdən köç edənlərdən yenidən Bakıya qayıdanların olduğu da deyilir. Qeyd olunur ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ictimai-iaşə müəssisələri və marketlərdə qiymətlər həddindən artıq bahadır.

Bu məlumatlar nə dərəcədə əsaslıdır? İşğal olunan ərazilərdə "qaz vurub qazan doldurmaq" istəyən fürsətcillər kimlərdir?

Bakupost.az bu və digər suallara aydınlıq gətirmək üçün Laçın rayonu, Mişni kənd sakini Arif Gürşadoğlu ilə söhbət edib.


Müsahibimiz bildirib ki, həqiqətən də Laçına köçürülən 300 ailədən bir qismi şəraitsizlik ucbatından geri qayıdıb:

"Əhalinin işlə təminatı məsələsi ilə bağlı problemlər var. Eyni zamanda yerli sakinlərə təsərrüfatla məşğul olmağa icazə verilmir. Təsəvvür edin, kimsə çörək almaq üçün şəhərin bu başından o başına getmək üçün taksiyə 5 manat pul ödəməyə məcburdur. Mağazalarda, çayxana və kafelərdə qiymətlər həddindən artıq yüksəkdir. Bakıda 5-6 manata satılan bir şiş kabab Laçında 10 manata satılır".

A.Gürşadoğlu Laçında yaşayış evlərinin bərpası məsələsindən də narazılıq edib. Onun sözlərinə görə, Laçın şəhidlərinin evlərinin bərpası məsələsi yubadılır. Eyni zamanda, evlər bərpa olunan zaman qonşuların əraziləri zəbt olunur ki, bu da gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb olacaq:

"Bu işlərlə məşğul olanlar sanki qarşılarına məqsəd qoyublar ki, Laçına qayıdış baş tutmasın".

Ətraflı videomüsahibədə:

]]> Laçında "od tutan" qiymətlər: Çay 20, kabab 10 manat... - VİDEO
Son günlər sosial şəbəkələrdə Laçın rayonuna köçürülən insanların orada rahat yaşayışı üçün yetərincə şərait olmadığı haqda fikirlər səslənir.

Hətta, bu səbəbdən köç edənlərdən yenidən Bakıya qayıdanların olduğu da deyilir. Qeyd olunur ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ictimai-iaşə müəssisələri və marketlərdə qiymətlər həddindən artıq bahadır.

Bu məlumatlar nə dərəcədə əsaslıdır? İşğal olunan ərazilərdə "qaz vurub qazan doldurmaq" istəyən fürsətcillər kimlərdir?

Bakupost.az bu və digər suallara aydınlıq gətirmək üçün Laçın rayonu, Mişni kənd sakini Arif Gürşadoğlu ilə söhbət edib.


Müsahibimiz bildirib ki, həqiqətən də Laçına köçürülən 300 ailədən bir qismi şəraitsizlik ucbatından geri qayıdıb:

"Əhalinin işlə təminatı məsələsi ilə bağlı problemlər var. Eyni zamanda yerli sakinlərə təsərrüfatla məşğul olmağa icazə verilmir. Təsəvvür edin, kimsə çörək almaq üçün şəhərin bu başından o başına getmək üçün taksiyə 5 manat pul ödəməyə məcburdur. Mağazalarda, çayxana və kafelərdə qiymətlər həddindən artıq yüksəkdir. Bakıda 5-6 manata satılan bir şiş kabab Laçında 10 manata satılır".

A.Gürşadoğlu Laçında yaşayış evlərinin bərpası məsələsindən də narazılıq edib. Onun sözlərinə görə, Laçın şəhidlərinin evlərinin bərpası məsələsi yubadılır. Eyni zamanda, evlər bərpa olunan zaman qonşuların əraziləri zəbt olunur ki, bu da gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb olacaq:

"Bu işlərlə məşğul olanlar sanki qarşılarına məqsəd qoyublar ki, Laçına qayıdış baş tutmasın".

Ətraflı videomüsahibədə:

]]> Laçında "od tutan" qiymətlər: Çay 20, kabab 10 manat... - VİDEO
Son günlər sosial şəbəkələrdə Laçın rayonuna köçürülən insanların orada rahat yaşayışı üçün yetərincə şərait olmadığı haqda fikirlər səslənir.

Hətta, bu səbəbdən köç edənlərdən yenidən Bakıya qayıdanların olduğu da deyilir. Qeyd olunur ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ictimai-iaşə müəssisələri və marketlərdə qiymətlər həddindən artıq bahadır.

Bu məlumatlar nə dərəcədə əsaslıdır? İşğal olunan ərazilərdə "qaz vurub qazan doldurmaq" istəyən fürsətcillər kimlərdir?

Bakupost.az bu və digər suallara aydınlıq gətirmək üçün Laçın rayonu, Mişni kənd sakini Arif Gürşadoğlu ilə söhbət edib.


Müsahibimiz bildirib ki, həqiqətən də Laçına köçürülən 300 ailədən bir qismi şəraitsizlik ucbatından geri qayıdıb:

"Əhalinin işlə təminatı məsələsi ilə bağlı problemlər var. Eyni zamanda yerli sakinlərə təsərrüfatla məşğul olmağa icazə verilmir. Təsəvvür edin, kimsə çörək almaq üçün şəhərin bu başından o başına getmək üçün taksiyə 5 manat pul ödəməyə məcburdur. Mağazalarda, çayxana və kafelərdə qiymətlər həddindən artıq yüksəkdir. Bakıda 5-6 manata satılan bir şiş kabab Laçında 10 manata satılır".

A.Gürşadoğlu Laçında yaşayış evlərinin bərpası məsələsindən də narazılıq edib. Onun sözlərinə görə, Laçın şəhidlərinin evlərinin bərpası məsələsi yubadılır. Eyni zamanda, evlər bərpa olunan zaman qonşuların əraziləri zəbt olunur ki, bu da gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb olacaq:

"Bu işlərlə məşğul olanlar sanki qarşılarına məqsəd qoyublar ki, Laçına qayıdış baş tutmasın".

Ətraflı videomüsahibədə:

]]>