Ən qədim dillər belə, təmiz deyil

Dil millətin varlığıdır, onun keçdiyi tarixi yolların yaddasıdır. Hər kəs öz dilinin qədimliyini sübut etməyə çalışır, dilin yad kəlmələrdən azad edilməsini məqsədə çevirir. Dünyanın ən qədim dilləri belə özünü "təmiz dil" hesab edə bilməz. Çünki dil elə bir varlıqdır ki, xalqların, dövlətlərin qarşılıqlı əlaqələrini özündə əks etdirir.

Bizim dilimiz də belədir. Böyük Rəsulzadə deyirdi ki, yaşadığımız coğrafiyada türklük, ərəblik, farslıq müştərək bir mədəniyyət nüməsi əmələ gətirmişdir. Dil də mədəniyyətin bir formasıdır. Bu gün mədəniyyəti "xəlbirləmək", sırf milli mədəniyyət axtarmaq mədəni yoxsulluğa gətirib çıxara bilər. Bu coğrafiyada hər bir mədəniyyətdə bir türk izi, fars izi, ərəb izi var və bu yaşadığımız tarixin real nəticəsidir.

Sabah ilk çərşənbəsini qeyd edəcəyimiz Bahar - Novruz - İstək bayramının kimə məxsus olmasını araşdırıb, yekuna və hamının qəbul etdiyi fikrə gəlib çıxmaq mümkün olmayacaq. Baxmayaraq ki, 2500 il əvvəl fars bu torpağa gələndə heç bir mədəniyyət ( bayram, yazı və s.) gətirməmisdir. Farsların hakimiyyəti ələ alması onların dilinə hakim dil statusu vermişdir. Ərəblərin gəlişi ərəb dilini önə çıxarmışdır.

Xl əsrdə Hindistandan Misirə qədər bir ərazidə imperiya quran Səlcuqların hakimiyyəti dövründə artıq türk dili də ərəb - fars dilləri ilə bərabər hüquq qazanıb. Saraylarda, orduda daha geniş işləməklə bərabər, həm də mədrəsələrdə tədris olunur, ərəb-fars dövlət və bilim adamları da türk dilini öyrənirdilər. Səlcuqlar dilə, ədəbiyyata, elmə yüksək dəyər verdiyindən, türk dilinin elmi şəkildə öyrənilməsinə başlanır, Mahmud Kasgari kimi böyük alim yetişir.

Sonrakı əsrlərdə türk dilində ədəbiyyatın yaranmasında, dövlət səviyyəsində işlədilməsində Səlcuqların böyük təsiri olmuşdur. Səlcuqlar dövründə türk ləhcələri arasında məhz bizim bu gün danışdığımız tarixi oğuz ləhçəsi ən asan ləhcə hesab olunurdu.

Dilin inkişafı, tərəqqisi o dildə danışan xalqın dunya tarixində tutduğu mövqedən, onun iqtisadi yüksəlişindən, mədəni səviyyəsindən asılıdır. Yoxsullasmıs, mədəniyyəti tənəzzül etmiş xalqın dili də geriyə gedəcək, qloballaşan dünyada əhəmiyyətini itirəcək və biz, bu təhlükə ilə üz-uzəyik. Bir cəmiyyətdə böhran o zaman başlayır ki, pul bir nömrəli istəyə çevrilir, kitab, elm hörmətdən düşür, cılız musiqi beyinləri işğal edir, cahillər alimlərə yol göstərir.

Dilimizin hörmətli olmağı, millət olaraq, gələcəyə gedən yolumuzdan asılıdır.