Çingiz Xanın qəddarlığından doğan nəticə

Ölkədə baş verən cinayətlərin amansızlığı daha çox diqqəti cəlb edir. Fəlsəfə doktoru Siracəddin Hacı bunun səbəblərini belə sıralayır: azadlığın , ədalətin olmaması; mərhəmətin azlığı; yalan və rüşvətin meydan sulaması; elm və təhsilin zəifliyi; susqunluq, biganəlik, qorxu, xurafat, yoxsulluq, cəzasızlıq, pis örnək!.. Hörmətli Siracəddin bəy bunların hər birinin qısa şərhini də verir... Obyektiv bir yanaşmadır... Amma bir faktoru əlavə etmək istəyərdim: insanların - amansızlıq edən, işgəncə verənlərin aldıqları psixoloji travmalar...

Dünya capli yazıçı Çingiz Aytmatov "Çingiz xanın ağ buludları" povestində yazır ki , Avropaya yürüşə çıxan Çingiz xan, əmr verir ki, ordu yürüşdə olan zaman heç kim dünyaya uşaq gətirə bilməz. (O zaman döyüşçülərin ailələri də onları müşayət edirmiş). Volqa sahillərinə yaxınlaşanda, ordunun yaraşıqlı bayraqlarını hazırlayan Doğulanq adlı gənc qadın uşaq dünyaya gətirir. Bunu dərhal Çingiz xana xəbər verirlər. Qadını mühakimə edirlər, lakin o, uşağın atasını elə vermir, amma uşağın atası Erden də bu şərəfsizliyi qəbul etmir və sevdiyi qadınla birgə edam olunmaq üçün meydana çıxır. Çöl edamı fərqli idi. Edam olan şəxslərin boynuna kəndir keçirilir və çuval kimi dəvənin belinə bağlanırdı. Hündür dəvə ayağa qalxanda, adamlar dəvənin belindən sallaqlı qalıb, əzabla ölürdülər. Adam tək edam olunduqda isə, onun çəkisinə uyğun qum dolu çuvalla bərabər asilardi.
Erdenlə Dogulanqın bir həftəlik körpəsi rəhm olunmadan, bu işdən xəbəri olan xidmətçi qadinla birlikdə çölə atılır.

Müəllif düşündürür: nədən Çingiz xan bu qədər amansız idi?.. Erden igid bir döyüşçü, Doğulanq isə ordu üçün ən gözəl bayraqları hazırlayan bir tikməçi və olduqca gözəl bir qadın. Uşaq isə körpə, yeməksiz...

Ç.Aytmatov Çingiz xanın keçmişində olan bir sirri açir - Çingiz yenicə evlənmişdi, o, hələ Timuçin idi. Bir gecə düşmən merkit tayfaları hücum edir və Timuçinin gözəl, sevimli xanımını yataqda ikən yanından aparırlar. Timuçin üç günə güc toplayıb, düşməni məğlub edib, xanımı Borteni geti qaytarır... O, dünya hökmdarına çevrilir, amma gəncliyində ona amansızcasına vurulan bu zərbəni heç zaman unuda bilmir.
Bu vahiməli xatirələr daima onu müşayiət edir.

Gənclərin bu gizli izdivacını cəzalandıran Çingiz xan haqqında müəllif yazır: "Xaqan bununla, bəlkə də, nə vaxtsa öz arvadı Borteni ağuşuna alan və o gündən-bu günə kimi kimliyi gizli qalan adamın hayfını da yüzbaşıdan çıxmışdı. Xaqanın Bortenin doğduğu övladına ömrü boyu qəlbinin gizlinində qanı qaynamamusdi...". Bu, böyük Xaqanın gəncliyində aldığı, unutmadığı, onu daha amansız edən bir travma idi.

İndi bu əxlaqı dəyərlərin alt-üst olduğu zamanda, bu və ya digər formalarda, travmalar almış adamlar azdırmı?.. Hələ bunlar azmış kimi, TV ekranlarında əxlaq dərsi verənlər nigahdan kənar dünyaya gətirdiyi övladlarından fəxrlə danışırlar, bu tendensiyanı təşviq edirlər. O uşaqların gələcəkdə qəddar, cəllad, rəhmsiz "çingizlər" olmayacagina kimsə zəmanət verə bilməz!