Dilimizi sevməkdən çox, onu zənginləşdirmək barədə düşünməliyik

“Yel əsib, qoz tökülüb" məntiqilə dilimizi ucuzlaşdıran naşirə cavab

"Ana dilimizi sevək, onu qoruyaq!" çağırışları xoşniyyətli olsa da, əslində ana dilimizə gizli ögey münasibətə də eyham vurur. Müstəqil dövlətin rəsmi dili kimi Azərbaycan dilini sevmək və qorumaq mərhələsindən onu zənginləşdirmək, inkişaf etdirmək mərhələsinə keçmək lazım idi.

Kinoteatrlarda Azərbaycan dilində filmlərin nümayiş olunmaması, türkcə, rusca və ingiliscə seçimlərin təklif olunması, dilimizin elmi-kütləvi ədəbiyyatın, tənqidi təfəkkürü inkişaf etdirən mətnlərin, fəlsəfi müzakirələrin, uşaqlar və yeniyetmələr üçün elmi jurnalların, sənədli filmlərin dili olmaması onu ancaq şeirə və yaşlıların dili olmağa məhkum edir.

Bu gün Azərbaycan dilinə təəssübkeşlik ifadə edən əksər çağırışlar səmimi deyil. Rus dilinə tələb təklifdən dəfələrlə çoxdur. Artıq rus dili, sadəcə, rusdillilərin seçdiyi dil deyil, sadə, orta statistik vətəndaş da övladlarını rus sektoruna qoymağa çalışır. Taksi sürücüsü, aptekdə satıcı, qonşu, Türkiyədən istiqlalçı görüşləri ilə tanıdığımız tələbə yoldaşı - spektr genişdir. Övladını rus sektoruna qoyan valideyinlərin bəzilərinin maraqlı üz ifadəsi olur, bu, guya utanmaqla doğru qərar vermək sevincinin qarışığıdır. Başqa sözlə, məmurun guya şikayət edirmiş kimi, "Bu maşını niyə aldım, heç bilmirəm, gündə 100 manatlıq benzin yeyir" - deyib, guya peşman olması və əslində bir gündə benzinə bu qədər pul verə bilməsinin gətirdiyi fəxarət hissinin birlikdə təcəssüm etməsi kimi.

Xalq çox praqmatikdir: imkan olsa, övladını ingliscə; olmasa, rusca; olmasa, türkcə; əlacsız qalsa, Azərbaycan dilində oxudur.

Hökümət şairlərə ev verir, sanki deyilmək istənir ki, "Şair dilimizi yaşadır, o dildə şeirlər yazır" - dilimizin şeir dili olması qənaətini gücləndirir. Ancaq səs aktyoru şikayət edir deyə, dövlət televiziyası proqramını bağlayır. Səs aktyoru bəlkə bizim ölkə üçün lüksdür? Axı onun səsləndirdiyi animasiya filmlərinə uşaqlar çox maraqla baxır... O qədər maraqlı səs çalarları var ki, o qədər fərqli səsləri, emosiaları çatdıra bilir ki... Uşaq və yeniyetmə qoca şairin qara yelə həsr olunmuş şikayətlərini oxumur, rəngli, dinamik, maraqlı animasiyalara baxır. Hansı dildə baxa bilsələr, o dili sevəcəklər. Bəlkə şairlərə ev vermək əvəzinə bizim üçün lüks olan səs aktyoru kimi ixtisas sahiblərinin maddi vəziyyətini yaxşılaşdırasınız?..

"Əsas tərcümə ədəbiyyatı oxunur. Ondan da oxucular daim narazıdırlar", - bu sözlərin müəllifi naşirdir, dilimizi dəyişdirməyi təklif edir. Siz, niyə oxucuların narazı olduğu tərcümələr edirsiz ki?.. Şərtdir ki, "yel əsib, qoz tökülüb" məntiqi ilə ciddi əsərlərə girişib, zəif tərcüməsiylə "Azərbaycan dilində ciddi mətn oxumaq imkanı yoxdur" qənaəti yaradasınız?!. Sonra da öz əməlinizdən şikayət edəsiniz?!.

Dilimizin işi çox çətindir, onu zənginləşdirmə imkanı olanlar belə şikayət edir, yadplanetlilərin bu işi görməli olduğuna inanır, ya da başqa dilə üstünlük verirlər.
Əksər Afrika ölkələrində rəsmi dillərdən biri, bir və ya iki Avropa dilidir. Yerli dildə isə ölkənin bütün əhalisi ünsiyyət qura bilmir, bir-birlərini o dildə anlamırlar.

Ümid edirəm, 10 il sonra Azərbaycan dili, sadəcə, rəsmi saytların, nakam sevgi şerlərinin və müdrik nənə-babaların nəsihət ədəbiyyatının dili olaraq qalmayacaq, ölkə əhalisi ingilisdillilər, rusdillilər və türkdillilər kimi mədəni "xanlıqlara" bölünməyəcək.