Alver predmetinə çevrilmiş diplom haqqında nağıl

Yalançılıq - saxtakarlıq elə insanın özü qədər qədimdi və zaman keçdikcə, insanlar artıqca onun da əhatə dairəsi böyüdü. Bu böyümədə, hətta, yalançı - saxta təhsil sənədləri də ortaya çıxdı... Buna səbəb nə idi?.. Səbəbi bir az uzaqlara boylanıb, bugünlərədək qısaldılmış xatırlatmalarla ərz eləyək.
XX əsrin əvvəllərində rəhmətlik Tağıyevin qız məktəbi açması çox böyük çətinliklərlə başa gəlmisdi. Oğlanlar isə Rusiyada, Avropada təhsil alırdılar. Prof. Ədalət Tahirzadənin araşdırmalarından aydın olur ki, 1920-ci ilə kimi Rusiya ali məktəblərində Azərbaycandan olan 1000-ə yaxın oğlan ali təhsil almışdı. (Avropa təhsillilərinin miqdarı bu saya daxil deyil.) Get-gedə, təhsilli insanlarla savadsız insanların dünya görüşləri arasında təzadlar cücərməyə başladı. Təhsilli oğlanlar azərbaycanlı qızlarla ailə qurmaqdan imtina etdikcə, valideynlər reallıqla barışıb, qız uşaqlarını məktəblərə qoymaq yoluna meylləndilər. Bu barədə dövrün görkəmli ziyalıları da - H.Zərdabi, M.Cəlil, M.Ə.Sabir, Y.V.Çəmənzəminli, Ə.Haqverdiyev, Ü.Hacıbəyov və s. - məqalələr, bədii əsərlər yazmışlar...
Sovet dövründə isə təhsil bütün cəmiyyəti əhatə edirdi və qadınlar dövlət idarələrində, fabrik-zavodlarda, təsərrüfatlarda işləyirdilər... Keçən əsrin 50-60-cı illərində, artıq, qızlar ali məktəblərdə təhsil alanların sırasında geniş yer tuturdular. Bu zamanlarda ali təhsilli qızlar daha asan ailə qururdular, təhsilsizlər isə arxa planda qalırdı . Valideynlər, artıq nəyin bahasına olursa-olsun, qızlarına ali təhsil verməyə çalışırdılar. Nəticədə, bu proses rüşvətin təhsil sistemində çiçəklənməsinə böyük təkan verirdi. Təhsildə rüşvətin artmasına başqa bir səbəbsə 70-ci illərdən sonra qohumbazlığın, yerliçiliyin idarəetmə sisteminə gəlməsi oldu. Bacarığı, uyğun təhsili olmayanlar vəzifə xatirinə diplom almaq üçün müxtəlif yollara baş vururdular. O zaman kənd təsərrüfatı sahəsində işləyən rəhbər vəzifəlilər Gəncə Kənd Təsərrüfatı İnstituna "daxil olub", ikinci ali təhsil alırdılar. Artıq burjuaziya səviyyəsinə qalxmış sədrlər, direktorlar təhsil prosesində iştirak etmədən diplom alırdılar. Eyni proseslər digər ali məktəblərin qiyabi şöbələrində də tüğyan etməyə başladı... Beləliklə, kimisi qızını diplomlu ərə vermək, kimisi oğluna təhsilli qız almaq, kimisi də vəzifə xatirinə saxta diplom almağın yolunu “asanlaşdırdılar”.
Müstəqillik illərində, xüsusilə də özəl ali məktəblərin açılmasından sonra, yalançı - saxta diplomlar əldə etmək bazardan təmiz kərə yağı almaqdan da asan oldu: bir qrup möhtəkir diplom satıb, pul qazandı; bir para “səxavət sahibi” isə saxta diplom girəvələyib, asanca vəzifə “qapazladı”... Ara yerdə quyuya düşən, əlbəttə ki, Dövlət və Xalq oldu!.. Beləcə, “başsız bədənlər” başından basılan başlılara başçılıq etmək mərtəbələrini zəbt etdilər.
Elə bu məqamda, göydən 3 diplom düşdü: birini qız evi, birini oğlan evi, birini də kəbin kəsən qamarldı!