Bir daha Seyid Əzim Şirvani haqqında

... Mövti-cismani ilə sanma mənim ölməyimi,
Seyyida, ölmərəm, aləmdə səsim var mənim

İki gün öncə doğumunun 190-cı ili tamam olan Azərbaycanın klassik şairi Seyid Əzim Şirvani ilə bağlı fikirlərini bölüşən ədəbiyyatşünas, araşdırmaçı, türkoloq İşıqlı Atalı yazır:

"S.Ə.Şirvani açıqgözlü insan olub. Fitrətən duyub ki, gedişatdan üstün olmaq gərəkdir. Şərqin ünlü dini mərkəzlərində təhsil almışdı, ancaq mahiyyətcə dindar olmadı. Əlbəttə, o dövrdə, özündən sonra yaşamış çoxsaylı yaradıcı insanlara ciddi etkisi olub. Əslində Mirzə Cəlil məktəbinin yaranması bu kimi insanların çabalarından qaynaqlanır. Klassik irsi Füzulidən etkilənir, ustadlığı var. Hər halda ömrün qısalığı baxımından şairin özünü tam aşkarladığını demək olmur: az yaşayıb, ömrü qəfil qırılıb. Ulusal (xəlqi) çabaları dəyərlidir, dərsdir...

Füzuli kimi aşiqanəliyi pünhandır, açıq demir, cismani həzz axtarmır. Ancaq Vaqifdə bu, aşkardır, onda dünya (cismani) ləzzətçiliyi var. Vaqifin şair təbi, aşıqsayağı örnəklərdə dilinin klassikadan müəyyən mənada fərqlənməsi (ərəb-fars sözlərinin azlığı) çağdaş ədəbi dilimizin formalaşmasına zəmin yaradanlardan olması onu sanki qınaqdan çıxarır, ancaq ondan sonrakı yüzildə yaşayan Seyid Əzim Füzulinin halını mümkün qədər qoruyub saxlamağa çalışır. Bu, özünü hər şeydən öncə poeziyasının ruhunda, eşqin ucalığının vəsfində, gerçəkliyə sığmamasında göstərir.

Qəzəllərindəki mifoloji obrazlarla bağlı:

S.Ə.Şirvaninin yaradıcılığında insanın dünyaya, həyata, özünə münasibəti yetkindir; insan özünü taleyi əlində olmayan varlıq kimi görmür, lirik qəhrəman eşqi uğrunda döyüşkən, canından keçməyə hər an hazır olandır. Bu döyüşkənliyin mayası Nəsimidən, Füzulidən gəlir. S.Ə.Şirvani aşiq-şair hissiyyatı ilə görür, duyur, insanın halının tükənməz imkanlarını mifoloji obrazlarla müqayisədə aşkarlayır. Onun yaşadığı çağda dünyada elmi-texniki gəlişmələr artırdı, insanların öncəki çağlara münasibəti dəyişməyə başlayırdı. S.Ə.Şirvani gedişatı çağının seçilən aydını kimi dərindən anlayırdı, ancaq müəyyən klassik janrlardan, o cümlədən də qəzəl janrından ayrılmırdı. Məqsədi bənzərsiz yaradıcı varlıq olaraq insanın imkanlarının tükənməzliyini göstərmək idi. Bu prosesdə insanın dünyaya, həyata heyranlığının, sevdiyinə eşqinin tükənməzliyini mifoloji obrazlardan bəhrələnməklə ifadə etmək çağımız üçün də yeni, yaradıcı qənaətlərə gəlməyə imkan verir.

Onun qəzəllərində folklor düşüncəsi ölmür, itmir, mifoloji duyum mahiyyətcə əksilmir, əksinə, insan idrakının, mənəviyyatının imkanları aşkarlandıqca bənzərsiz, əlvan, insanın gerçəkdən dünyanın əşrəfi olduğunu göstərən yeni poeziya örnəklərinin yaranmasını şərtləndirir".






İşlqll ATALI,
Becan.az