"Gədəbəydə sianidin qoxusunu aydın hiss edirdik"

Gədəbəy rayonunun Söyüdlü kəndində etirazlara səbəb olan qızıl mədəninin kimyəvi tullantılarının yığıldığı göl ətraf ərazilərə təhlükə yaradır.

Sakinlər gölün qurudulması və ərazinin təmizlənməsi üçün mübarizə aparırlar. Bildirirlər ki, zəhərli göl insan sağlamlığına, mal-qaranın və əkin-biçinin normal inkişafına mane olur.

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin ərazidəki monitorinq qrupu isə gölün ətraf mühit üçün təhlükə törətmədiyini bildirib.

Bəs, mineralın yuyulması üçün istifadə edilmiş kimyəvi zəhərlə dolu süni gölün suyu necə təmizlənəcək?

Mövzu ilə bağlı ekoloq Ənvər Əliyev Bakupost.az-a açıqlamasında bildirib ki, Gədəbəydə qızıl istehsalı 19-cu əsrin ortalarından başlayıb, müstəqillik əldə edəndən sonra isə Böyük Britaniyada Cənubi Azərbaycanlının rəhbərlik etdiyi bir firma burada yenidən qızıl çıxarmağa başlayıb:

"Gədəbəydə bu iş iki yataq hesabına görülürdü. Qızılın istehsalı iki üsulla aparılır. Birincisi, şaxta üsuludur. Yəni, quyu qazılır. Bu zaman tullantılar az olur. İkinci üsul asma üsuludur. Burda tullantılar daha çox olur. Əvvəllər Gədəbəydə həddindən çox qida ehtiyatı vardı. Amma indi onların bir hissəsi artıq sıradan çıxıb. Qızıl istehsalının ilkin variantı olan torpağın yuyulması prosesi qorxulu deyil. Qızıl ağır element olduğuna görə tərkibində xeyli başqa maddələr var. Problem bu maddələrin təmizlənməsi zamanı yaranır. Təmiz qızıl 99,9 almaq üçün çən üsulundan istifadə olunur. Təmiz qızıl almaq üçün sianid adlanan maddədən istifadə olunur. Sianid tez buxarlanan və isti havada tez parçalanan bir maddədir. Tənəffüs yolu ilə bədənə daxil olur və çox ağır nəticələr yaradır. Sianid ən zəhərli maddələrdən biridir. Ancaq ondan istifadə dünyada qəbul olunmuş texnologiyadır. Qızıl çıxarılarkən bundan başqa yol yoxdur”.


Ekoloq qeyd edib ki, sianid maddəsi ağciyərə daxil olmaqla müxtəlif fəsadlar törədə, o cümlədən, ağır xəstəliklərə yol aça bilər:

“Gədəbəydə tullantı suları yığılan gölün sahəsi təxminən 67 hektardır və onun kənara zəhərli maddələr hopdurmaq imkanı məhduddur.
Sianidin buxarlanıb havaya qalxması çox təhlükəlidir. Sianid maddəsi insan və heyvan orqanizminə nəfəs yolu ilə keçə bilər. Çünki sianid otun, bitkinin üzərinə çöküntü vermir. O zamanlar tullantıların atıldığı sahədə emal müəssisəsinə yaxın yerlərdə, Quldurlu kəndi yaxınlığında tədqiqat aparırdıq. O vaxt sianidin qoxusunu aydın hiss edirdik. Şirkət müqavilə bağlayıb hərənin pay torpağını 500 manatdan birdəfəlik alıb. İndi sakinlərin pay torpaqları yoxdu və qalan hissəni zəhərli maddə tullantıları ilə doldurublar. O tullantılar da əkin-biçinə və mal-qaraya problem yaradır. Bu zəhərlənmiş havaya görə sakinlərə konpensasiya verilməli və daimi həkim müayinəsi təşkil olunmalıdır. Digər bir çıxış yolu kəndin bir az kənara köçürülməsidir. Suyun sianiddən təmizlənməsi də təhlükəli prosesdir. Əgər o gölün suyu torpağa keçsə, bütün çayları, yeraltı mənbələri zəhərləyə bilər. O gölün içi plastik kütlə ilə örtülməlidir ki, maddə torpağa hopmasın”.