Niyə Bozqurd? Bu işarənin tarixi nə vaxta dayanır?

12:33 5.07.2024 392
Niyə Bozqurd? Bu işarənin tarixi nə vaxta dayanır?

Almaniyada keçirilən futbol üzrə Avropa Çempionatının 1/8 finalında türkiyə yığmasının üzvü Melih Dəmiralın Bozqurd işarəsi göstərməsi ilə başlanan qalmaqa bu mövzunu bir daha gündəmə gətirib.

Kult.az avropalıları ciddi şəkildə “narahat” edən bu simvolla bağlı ümumi məlumatların bir hissəsini qısaca təqdim edir:

Bozqurd işarəsi, salamlaşması Altaylardan üzü bəri gələn türk simvoludur. Milliyyətçilik, türkçülük və turançılıq ideyasını daşıyanların əksəriyyəti Bozqurd işarəsini öz ideya mənsubiyyəti üçün simvol seçiblər.

Tarixi araşdırmalara görə, Qərbə köç edən hunlar, qıpçaqlar və peçeneqlər kimi bir neçə türk qövmü öz nəsilləri, kimliklərini təmsil və ifadə etmək üçün bu işarədən istifadə ediblər.

Türklərin totemlərindən ən yayğını olan bozqurd haqda bir neçə rəvayət var: ən çox qəbul ediləni Aşina soyunun dişi qurddan törəməsidir, sonradan bu nəslin Ergenekondan çıxmasına da bozqurdun yol göstərdiyi rəvayət edilir. Göytürklər imperiyasını Aşina yaradıb.

Bozqurdun totem seçilməsi yalnız bununla bağlı deyil: qurd “ən yırtıcı” hesab olunur – onun alt çənəsinin nisbətən qabağa olması ovunu anında parçalamasına səbəb olur; qurd çox ağıllıdır, ov üçün mükəmməl ssenarilər qurmağı bacaran nadir yırtıcıdır.

Qurd məğlub ola biləcəyi heç bir döyüşə girmir, arxasını heç kəsə çevirmir, digər qurdla ətrafı seyr edəndə belə üz-üzə dayanır – həm “yoldaşının özünü”, həm də onun arxasındakı ərazini nəzarətdə saxlayır.

Əhlləşməyən, qəfəsə sığmayan yeganə yırtıcıdır. Ona görə də Bozqurd – azadlığın rəmzi sayılır.

“Qurd kimi ağıllı” ifadəsi təsadüfən yaranmayıb. “Qurd” ayamalı insanlar da tariximizdə çox olub, hazırda da var. Qorxmaz, güclü, cəsarətli, hiyləgər, heç kəsə güvənməyən şəxslər haqda işlədilir.

Qurdla bağlı xalqımızın yaddaşında saysız-hesabsız atalar məsəlləri də var.

Göktürklərin mavi bayraqlarında qurd təsvir edilib. Müharibəni, döyüş ruhunu, azadlığı, sürəti, təbiəti təmsil edir. İnanca görə türk millətinin başına bir iş gələndə, təhlükə yarananda bozqurd peyda olur və onlara yol göstərir. Çadırların qarşısına qızılı qurd başlı dirəklər qoyulurdu. VI əsrə aid bir daş abidədə canavar südü əmən oğlan təsvir edilib (Aşina rəvayətinə aiddir). Türk xalq mədəniyyətində cibində canavar dişi gəzdirməyin insanı bəd nəzərlərdən qoruyacağına inanılır. Yakut sənədlərində onların canavarlarına Bosko deyilir. Qırğızlar üçün çöldə gəzərkən canavar görmək xeyirə yozulur. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında da “qurd üzü mübarəkdir” deyə öyülür, Qazan xan yurdunu, el-obasını qurddan sorur.

Yuxuda canavar görmək xeyirli əlamətdir. Qoyun sürüsünə dalmaq və ya tövləyə girmək canavar üçün bir nemət sayılırdı.

Xalq inancına görə, qurd yalnız Tanrının əmri ilə hərəkət edir: əgər sürüyə girib, öz nemətini aparırsa, adi qarşılanır, ancaq sürünü bölürsə (çoxsaylı heyvanı boğub-öldürüb, heç birini aparmırsa), bu, Tanrının qəzəbi sayılır.

Türk ordusu haqda “Tanrının ordusu” ifadəsi, “Tanrının bir xalqa qəzəbi tutanda onun üstünə türk ordusunu göndərir” ifadələri də buradan yaranıb.

Attilanın (Atilla) “Tanrının qırmancı” adlanmasının səbəbi həm də budur.

Bozqurd simvolu da yüzillər öncə yaranıb. Bu simvola X əsr İran şairi Firdovsinin Bozqurd işarəsi hazırlayan türk qadınların miniatürlərinin daxil olduğu "Şahnamə"sində də rast gəlinir. Çində Bozqurd işarəsini düzəldən türk xanının VI əsrə aid heykəli var. Mağarada tapılıb və islamdan əvvəlki Göktürklər dövrünə aiddir.

Bir sözlə, Bozqurd - azadlıqdır, Bozqurd - cəsarətdir, Bozqurd – türk xalqının tarixi yaddaşıdır!

Tanrı Türkə yar olsun!

Orxan SAFFARİ
Oxşar xəbərlər

XƏBƏR LENTİ

17:00

YAP-ın deputatlığa namizədlərinin tam siyahısı

19:23

Dünən həlak olan hərbçimizin ölüm səbəbi açıqlanıb - Foto

19:17

Oğuzun yeni icra başçısı haqqında...

19:11

Şəhid atası deputatlığa namizəd oldu - FOTO

19:06

ABŞ-dan Ermənistan polisinə 16 milyonluq yardım

19:02

Anomal istilərin olacağı proqnozlaşdırılır

18:56

Prezident 7 fərman imzalayıb

18:48

Birinci yarımildə Qarabağa yönəldilən vəsait ötən ilin eyni dövrünə nəzərən 40,4 faiz artıb

18:41

Azərbaycanın dövlət borcu 25 milyarddan çoxdur

18:35

Seçki qərargahının sədri sərbəst buraxılıb

18:51

Ürək əməliyyatı keçirdən İbrahim Tatlısəsdən xəbər var

18:39

Oğlunu əsgər yola saldı, özünü asdı... - DƏHŞƏT

18:32

Əhməd Hüseynov haqqındakı bəraət hökmü ləğv edilib

18:26

Tehran təklif edib, Moskva səssiz qalıb, İrəvan razılaşmayıb...

18:12

COVID-19-la bağlı əlavə ödənişin müddəti uzadılıb

14:03

Azərbaycan Prezidenti Türkiyə Prezidentinə başsağlığı verib

13:57

Azərbaycan əhalisi 0,2 faiz artıb

13:53

Azərbaycan İrandakı səfirliyini bərpa etdi

13:43

Sabah havanın temperaturu 40 dərəcəyə çatacaq

13:39

Daşkəsənə yeni başçı təyin olundu

13:36

DQİDK-nın 2 müavini işdən azad edildi - SƏRƏNCAM

13:31

"Sağlam məhəllə" layihəsi ilə bağlı SƏRƏNCAM

13:26

MİQ imtahanları: müəllimlərin narazılığı əsaslıdır? - AÇIQLAMA

13:06

İlham Əliyev Nərimanov parkının açılışını edib - FOTO

12:33

Sadıqovun armudu stəkanına 21, çaxırına 8 min xərclənib

12:24

Azərbaycanda boşanma sayı nikah sayının yarısından çoxdur

13:40

Onların şəhadətindən 4 il ötür - UNUTMARIQ

13:34

İlham Əliyev Trampa qarşı edilən hücuma münasibət bildirdi

13:16

Deputatların 90 faizi yerində qalacaq - Seçkiylə bağlı PROQNOZ

13:00

Trampı vuran şəxs zərərsizləşdirilib - FOTO

12:47

Trampı başından güllələdilər - Sui-qəsd - FOTO

22:43

DƏRVİŞ VƏLİ XRAMCAYLI: - "İndi şairləri güllələmirlər..."

17:45

İranda həbslər dayanmır

17:40

Tural Abbaslı, xanımı və qayınatası deputatlığa namizəd oldular

Bayrağa bu qədər biganəlik olmaz!
Ağdaş rayonundakı bayraq meydanı viranəni xatırladır - VİDEO